Andrzej Sosnowski

Wiersz dla Becky Lublinsky

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wiersz dla Becky Lublinsky

Więc tyle masz ze wszystkiego, co z niej — fragmenty, 

czarne skrzynki, kadłubki znaczeń niby hasła 

szeptane w grze w głuchy telefon lub coś 

jak „ciepło-zimno” z cienką chustką na oczach. 

Czy z Cypru jesteś, z Pafos czy Panormos — 

nie wiem gdzie mnie prowadzisz, grając 

na moim słowniku. Czy na świat? 

Te rozkołysane nazwy są jak światła na wodzie 

(sznur wiślańskich wianków) i system z pewnością 

nie uchwyci widma, liści oliwek na wietrze, 

nikłych blasków i cieni migotliwego świata. 

Tak jak zawsze pod wieczór, kiedy zdajesz sprawę 

z miłości, subtelnych zajęć, niezbędnych sprawunków 

i widzisz, że zawodzi porządek analogii, 

bo masz tylko opary, rój mgławic, karuzelę znaków 

o środku wszędzie i obwodzie nigdzie jak karuzelę 

luster odbijających światło, które nie ma źródła. 

I można chyba pokochać cypryjską dziewczynę 

albo inną z Pafos lub nawet z Panormos, 

bo taki mały ten świat. Lustra 

ustaw na brzegu, ona z morza przyjdzie 

więc wystarczy morze położyć na brzegu świata 

i krzyk czarnego koguta rozpiąć nad płycizną, 

a z łuny wodnego pyłu wyłoni się postać 

i w przestrzeń wzdłuż morza wejdą inne dziewczęta. 

W końcu wszystko jedno, który fragment pójdzie 

na pierwszy ogień; starczy byle słowo albo i sylaba, 

żeby dzień zacząć na dobre czy złe, a ten smutek, 

który cię bierze wieczorem, jest może po prostu 

świadomością, że znów jedynie kurz ci został, 

pył z paru wydarzeń, kilka pajęczych nici, 

które jeszcze trzymasz w palcach, splątane 

i już niezdolne wprawić w ruch niczego. 

I przez mój smutek przemawia owo 

„spaliłeś mnie”, skierowane do świata 

na poły ostrzeżenie, a na poły wdzięczność, 

bo kiedy odchodzę w sen, czuję już tylko 

słabnący smak dnia na podniebieniu i dym 

zasnuwa mi oczy, a w palcach obracam 

jakby grudki żużlu — wspomnienie tego, 

czego dotykałem. Wszystko jest dym, jak mówią, 

albo trochę koniecznej organizacji plus żużel, 

tony żużlu. Dlatego też mówią, że dobrze umierać 

wyczerpawszy energię, bo to gwarantuje, 

że się po śmierci nie będzie straszyło — 

żadnych scen i ekscesów, ani żadnych wkroczeń 

alternatywnego świata jak ta biała koza 

majacząca na papirusie oddanym przez piasek. 

Tę białą kozę odsyłam ci uprzejmie, 

nic mi bowiem po niej — stoi w pustym polu, 

gasząc wszystko wokół. Odsyłam ci kozę 

jakbyś odesłała „telewizor”, „gazetę”, „książeczkę wojskową” 

i odprawiam inne słowa, które dajesz i zabierasz 

jak dziecko pokazujące zabawki przez szybę 

małemu sąsiadowi z przeciwka, te arkana 

rosnącej duszy: zobacz, wstydź się i kochaj. 

Muszę je pominąć. Zaiste, trzeba ustalić 

czy ziemia jest płaska, czy zaokrąglona 

i potem pracować w świetle nieuchronnych faktów 

wymownie milcząc o tym, czego się nie da powiedzieć. 

„Pożądająca miłości geistreiche Frau (bohaterka ducha) 

z wycieczki artystycznej przywozi ze sobą 

młodzieniaszka”. Coś podobnego. Ten piknik 

to zwrot w twoim życiu, sprawa śmiercionośna: 

zegar przyspiesza biegu, piasek kipi z klepsydry 

i szumi o spoczynku sypiąc grób, opuchliznę ziemi. 

Wciągnij mnie w wir wieków. Nie mów, żebym wybrał 

„młodsze łoże dla moich żądz”, bo z tobą chciałbym 

dzielić życie, choćby przez mgnienie słowa. Brać cię 

na język jest przecież tak cudownie 

jak smakować kolorowe piguły lodów 

w upalny zmierzch, kiedy akcja serca właściwie 

kończy się nieznacznie, a kłębki nerwów 

rozwijają się w omdlałe pąki. I głowa ciąży 

od widzeń, a ty pytasz dlaczego 

tak mało mówimy o bezspornym szczęściu, 

które przecież waliło się na nas jak mgła 

spychana przez wiatr w doliny, jak morze 

co się wspina, żeby zajrzeć w głąb wyspy 

zapomniawszy, że nie ma już wyspy, bo połknęło ją morze 

i, jak okiem sięgnąć, wszędzie — szczęśliwa karuzela fal? 

Czy straciłaś tak grunt pod nogami, czy byłaś tak bardzo 

unicestwiona przez szczęście, że poszły w niepamięć 

wszystkie ciężkie słowa, z których żadne nic 

nie ukrywa ani nie mówi wprost, natomiast każde 

znaki daje? Czy byłaś szczęśliwa na tej majówce z Faonem 

brzemiennej w skutki? (Jakiś reżyser podbiłby wam oczy 

zachodem słońca, bo ta sprawa między wami 

zepchnęła cię w końcu z leukadyjskiej skały. ) 

W nawias nieba wzięta, po skoku z bieli w biel 

wniebowzięta zostawiłaś wklęsłą przestrzeń, 

skłębione powietrze miękkie jak puch, jak pościel, 

zaproszenie do miłosnej gimnastyki i wielosłownej 

kołysanki, słowem, cudzysłów i nawias. 

Tak jest zawsze: cudzysłów, a potem nawias. 

Najpierw cudzysłów krążący po świecie, 

nawet nie fotografia, ten cytat z natury, 

ale umowny wizerunek, cytat niedokładny — 

„fiołkowowłosa, czysta, uśmiechnięta” dziewczyna 

twoja lub moja, bądź sąsiadeczka zza ściany 

spędzająca sen z oczu chłopca, tego pierwszego krytyka, 

Faona, „świetlistego”, który oszołomiony pięknem 

ucieka na Sycylię. Posłuchaj Melitto, 

nic z tego nie będzie oprócz twojego imienia 

wątlejszego od „Mnasidike”, lżejszego niż „Gyrinna” 

(„zgrabniejsza jest Mnasidika niż delikatna Gyrinna”), 

westchnienia sylab, które wzywały Faona 

w jakąś gorzką noc i przepadły bezkształtne 

i niedorzeczne, o, nie jak słowa tamtej, 

które mruczę pod nosem, ten język aniołów, 

którym zaczynamy mówić, gdy widzimy „wszystko 

we wszystkim”, jak chce Lichtenberg. 

Atoli każdy system jest prostym przejawem 

transu serca, które łatwo zrozumieć, szlachetne, 

bo będzie to dla mnie tak długo jak pragniesz 

odbicie światła. Zaśpiewaj nam najbardziej, 

o serce, teraz, kiedy ponownie odkrywamy ciało, 

odzyskując ideał misternego szczęścia. Czyż nie? 

Czy nie rzekł Lichtenberg, że „świat stanie się jeszcze 

tak wykwintny, że równie śmiesznym będzie wierzyć w Boga, 

jak obecnie w upiory?” Czy gay scene w Londynie 

nie jest w awangardzie wrażliwości, czy najlepszej muzyki 

nie robią weseli dziwacy, jak gdyby perwersja ciała 

cudownie zniekształcała duszę, pchając ją 

w nieprzeczuwane rejony wymyślnej subtelności? 

(Narzeczony przejął coś z piękna spotkania 

kominiarza i pastereczki na stoliku pod lustrem). 

Straight scene bardzo nudzi. Ich antyczne kluby 

podupadają, pełne ziewających par, bo oni 

już wiedzą, że znaleźli się na bocznym torze 

do kupy z nadąsanym kościołem, ideologią, 

„komunistyczną pyszałkowatością” i dydaktycznym 

show-biznesem. Ich art world 

idzie pod młotek. Pozostają jeszcze proste obowiązki, 

Morlokom, przedłużenie gatunku. Ależ ten świat 

zrobił woltę! A było to takie proste: 

znaleźć się w epoce zupełnie post-poważnej, 

postlogicznej, postwerbalnej, posthumanistycznej — 

wystarczyło odkryć świat za zasłoną powiek, 

w zamkniętych oczach, jak Beethoven usłyszał muzykę 

odciętą od uszu. Opadły powieki, zgasło światło. 

Znieruchomiała pamięć. Świat zamarł 

zwinięty w kłębek mroku, a później figlarnie 

rozwinął się w łamańce. Czy ty 

to przeczuwałaś? Ty i cała ferajna, 

którą wyobrażam sobie teraz, tańcząc w klubie o ścianach 

wyłożonych monitorami wysyłającymi w przestrzeń 

setki alternatywnych światów? Zagrał 

zmysł możliwości i zagrał zmysł dada, 

poeci znów okazali się prawodawcami. 

I trzeba zrozumieć hedonizm, twój dom kultury, Mitylene, 

twój nocny klub pełen zakochanych dziewczyn 

studiujących pieszczoty i muzykę. Widzę je 

„strojne w kwiaty”, „czyste i urocze... 

z drogimi mitrami złotoczerwonymi nad czołem” 

na wonnych poduszkach, z odrzuconymi ramionami, 

w chłodnym zapachu mirry i libańskiej kassji, 

w cichej muzyce, słodkim śpiewie fletów. 

Ta leży z szatą podciągniętą pod szyję, 

tamta zbiera „rosę lśniącą w płatkach 

rozchylonej róży”. Czy ten autotematyzm płci 

nie jest czczą, czystą sztuką jak szachowa zagadka? 

Kto mógłby się dziwić twojemu smutkowi, 

z którym żegnasz te, co idą rodzić dzieci? 

Chociaż Hymen ma swoje zalety i np. pociąga cię 

pewna estetyka, powiedzmy, ta biała poduszka 

zachęcająca dziewicę, by złożyła na niej 

swoje twarde pośladki, jak płótno zapraszające 

odprysk niepowtarzalnej czerwieni jak cyklamen 

lub wstążka od orderu, finał 

pospiesznej zabawy w pierwszą miłość 

kładącą kres sztuce. Niektóre nie krwawią, 

niektórzy nie ejakulują, ale ślub pozostaje 

jako przemiła konwencja. 

I słowa są konwencją, słowa jak złote kwiaty 

piaskownicy wyrosłe na krawędziach świata 

lub kubki rzeźbione w złocie, wypełnione nieznanym napojem. 

Świat w nich się przegląda, bez skazy. Czy świat, 

który spada z leukadyjskiej skały? 

Codziennie świat spada z leukadyjskiej skały, 

sformatowane dni idą pod nowy zapis, 

pracują głowice, kasują i nagrywają, 

czasem piasek ocali strzęp zapisu i poda 

dalej jako cytat, lekcję, algorytm, 

ściągawkę, kawał, hasło w grze w głuchy telefon — 

tak się obraca świat w nierzeczywistość, 

sztuka zwycięża. Estetyka ginie, bo jest jak nauka 

chodzenia i oddychania; jesteśmy codziennie nowi 

w wyszukanych obrzędach szczęśliwego życia 

o tyleż intensywniejszych w Adenie i Harrarze 

niż w Iluminacjach. Karnawał trwa — świat 

ocieka muzyką i czyż to nie jest lekkość 

immanentna w tym, co skomplikowane i wyrafinowane, 

podczas gdy rzeczy proste z dnia na dzień stają się 

coraz trudniejsze? Kończy się era tańca, zaczyna 

czas lotów. Bo mówisz, że wystarczy tchu nabrać w piersi 

i zawrócić sobie w głowie, żeby daleko odjechać — 

chociaż niekoniecznie „w nowe uczucie i hałas”. 

„O zamki! O sezony!” Jakże my potrafimy 

studiować szczęście w ciszy lotu 

ponad kolorową architekturą Paula Klee, 

która nagle stała się jedyną architekturą marzeń 

mówiącą dziecinnymi barwami wokół samochodów 

coraz szybszych, w których wygodnie rozparci 

wzbijamy się lekko w powietrze! Bez kamiennego snu 

o sile ciążenia, niemi, zbawieni od słów, 

a więc wolni od całego świata, który błyskał w nas 

tyloma językami! Czy jest jakaś alternatywa? 

Po gapowatym dzieciństwie — nerwowa młodość, potem 

kołnierz na uszy i znieczulające podróże, 

żeby szybko przejść przez czas umierania bliskich, 

żeby wykroić trochę czasu dla własnej beztroski 

przed procesem? Starość w ubożuchnym kraju, 

gdzie zza pozorów importu wyzierają zniszczone twarze? 

„Historia”, na szczęście, „osiąga niemy koniec”. 

Chociaż są jeszcze frajerzy, co mówią: „życie 

cię nauczy, życie ci jeszcze pokaże”. 

Też coś.  

Dzień miękko ląduje w mroku 

prześlizgnąwszy się nad smugą kolorowych świateł 

wyznaczających pas ku ciszy i snom. 

Milkną maszyny, noc wstaje z palcem na ustach, 

noc św. Bartłomieja, albo inna noc, 

o której będzie głośno tak jak jest głośno 

po codziennej katastrofie, kiedy ludzie i mrówki 

biegają bezładnie, skandując sensacyjne wieści 

szyframi, z których kpi zaraz zlekceważony 

wrak — nierealny jak pożar widziany w dzieciństwie. 

Dzień miękko siada w mroku 

niedbale napomknąwszy o kilku prostych sprawach, 

które gasną jak ekrany telewizorów. 

Zasypiają wieże kontrolne i radary, 

przerażony umysł gubi się wśród fikcji, 

ból tonie w morfinie, troska śmieje się do szklanki, 

spocony kochanek odwraca się do ściany 

po pięciotysięcznym wytrysku i ma wszystkiego dosyć 

i tę błogą pewność, że życiu sprostali skutecznie, 

amortyzując je delikatną jak mgiełka gumą, 

jagnięcą błoną lub precyzyjnym krążkiem. 

(Nie mamy nic przeciwko temu). Omdlewają nerwy 

wytarte głęboką pieszczotą i czy właśnie 

nie o uwolnienie od nerwów nam chodziło, 

czy nacisk jaki kładziemy na dziś, tu i teraz 

nie jest próbą rozciągnięcia „teraz” w bezczas 

barwny i wesoły jak karnawałowy balonik? 

Bo, jak mówi Rilke, „dostosowała się tam istotnie 

życia niebiańska połowa do półkulistej misy 

istnienia, jak dwie pełne hemisfery łączą się 

w jedną świętą, złotą kulę”. I dalej: „masywna 

konstelacja straciła ciężar i uniosła się w przestrzeń”. 

Można więc przedłużyć stadium estetyczne 

w nieskończoność, rozciągając je wzdłuż i wszerz, 

zwielokrotniając wrażenia. Czy jest opozycja? 

Ci, co mówią: „lata iluzji, lata kryzysu, lata wojen”? 

Ci, którzy lgną do życia zdegradowanego, 

uszczypnięć w nerwy, słów, co „mają ciężar losu”? 

Bo przecież są ciche upomnienia bomb, aluzje 

terrorystów i ulicznych proroków, a ponad wszystkim 

jeszcze pląsa balon polityków — sale konferencyjne, 

rezydencje, nadęte pałace pełne luster 

i małych mikrofonów, co zawzięcie pracują 

nad szumem deklaracji i proklamacji 

napełniających świat szeptem flatus vocis¹, flatus vocis. 

Nie będzie pląsał długo. Nudzi 

ta obowiązkowa opozycja. Życie? 

Niech nasz komputer zrobi to za nas. Polityka? 

Tylko patrzeć jak dygnitarze zejdą 

ze stołków i przyjdą potańczyć tam, 

gdzie David Bowie montuje dla wiernych 

ołtarz z aluminium, szkła, światła i dźwięku. 

Ha, chociaż taka zwyczajna młodzież 

pewnie zawsze będzie wolała faceta z gitarą, 

który się zabija. Tutaj, powiedzą, tu jest autentyczność, 

cudowny chłop, który dużo wiedział i naturalnie 

nie mógł już wytrzymać. Im jest zawsze mało, 

oni zawsze będą w beznadziejnej sferze 

„musisz być sobą”, frajerzy, jeszcze nie odkryli 

czaru fałszerstw i przebrań, jeszcze nie dostali 

anonimowej pocztówki z napisem: LIFE IS NOT 

A CABARET (It’s a fucking circus), jeszcze nie szli drogą 

do Cytadeli, nie stali na pięknych schodach 

Charlesa Mackintosha w podmuchu światła 

wydymającego balonowe spodnie, unoszącego ich 

do Musee Horta, albo choćby (niespodziewanie) 

pod Castel Sant’Angelo, gdzie romans 

byłby o tyle bardziej staromodny i amerykański. 

Oni powiedzą: „Ponosi nas cokolwiek halucynacyjna 

skłonność ducha, czy zatem seks i nekrolog 

są jedynymi sposobami, żeby życie trzymać krótko?” 

Dzień miękko osiadł w mroku 

i zmierzchającemu światłu znów się udało 

zaczarować świat. Delikatne cienie, 

gęsto rosnące, obejmują sprawy i rzeczy, 

wydając nas snom i fantasmagoriom jawy. 

Szał, zwielokrotniony w lustrach, nietoperzowy taniec 

Loie Fuller, ta zamieć skrzydeł, uzyskuje 

dwuznaczną autonomię. Nazywają to ignorancją, 

ale czy można zaufać błaznowi, 

mistrzowi mowy dwoistej i królowi tamtego świata, 

w który się wchodzi przez wrota z kości słoniowej? 

O córo Afrodyty uwodząca śmiertelnych. 

Czy to możliwe, że jeszcze tęsknię do twych lat 

dziewczęcych, kiedy siedzę tutaj przed snem i snuję 

opowieść? Język umie chodzić jak maszyna do szycia 

i kiedy jedna tkanina pruje się, druga 

spływa obfitymi fałdami i właściwie o co 

chodzi? Sny przypominają te zmierzwione chmury, 

kładą fresk na strop czaszki i czoło 

marszczy się nad owsianką jak kałuża, ale to już wszystko 

jeżeli pominąć te inne ranki, legendarne, 

kiedy światło drży jak palce sprawdzające żyletkę, 

kiedy przyciskasz szklankę do ust, szkło pęka 

na wargach i mówisz: „Miliony 

łanem cienia płyną ulicami, z ust 

ścieka im krew, zagryzają wargi do krwi 

iodchodzą w zacisze złudzenia”. Do krwi, 

to dobre, to jest takie Lenzowskie 

szukanie guza, lubieżne pragnienie, 

żeby rzeczywistość zgwałciła cię ze wszystkimi 

ponurymi konsekwencjami. No a sny? 

Ten krótki oddech z dna płytkiej narkozy 

zmywanej martwą falą niepomyślnych snów 

jest jak echosonda przynosząca wieści 

oskrzepach lęku rozsianych w arteriach. 

Ale sny ściekną w dzień lub ugrzęzną 

w starganych nerwach, gdy świt na sygnale 

wybłyśnie zza chmur i jadąc rano 

18-ką znów poczujesz się przesiedlonym 

obywatelem świata — roztrzepaną wrażliwością 

sfotografujesz te słynne mosty na prawo i lewo, 

walące się? Mosty jak przewrócone dźwigi? 

Po których pełzną windy samochodzików? 

Cokolwiek. I powiesz: „Czas już na plan. 

Kręcimy wszystko od «rozprzężenia zmysłów» 

do końca. Do końca i dalej, daleko 

dalej, do diabła i jeszcze dalej”.  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. flatus vocis (łac.) — nazwa bez odpowiednika w rzeczywistości. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sosnowski-wiersz-dla-becky-lublinsky

Tekst opracowany na podstawie: Andrzej Sosnowski, Pozytywki i marienbadki, Biuro Literackie, Wrocław 2009.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Jan Szejko.

Okładka na podstawie: Jannis@Flickr, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.