Władysław Syrokomla

Wybryki dobrego humoru

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-3964-9

Wybryki dobrego humoru

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Dumanie poety

Fantazja

Noc ponura osiadła skał olbrzymie grzbiety, 

Na ziemi i na niebie smutno i ponuro; 

Tak ponuro i smutno, jak w duszy poety, 

Co siedząc przy stoliku temperował pióro. 

On szukał nowych myśli w swéj duszy odmęcie, 

Myśli, by je uwiecznić nieśmiertelném pieniem: 

Ale myśli przeczuwszy kąpiel w atramencie, 

W ciasnéj głowie poety osiadły kamieniem. 

On po sklepieniu nieba wieszcze oko toczył, 

I pół wieszczego pióra w wieszcze usta włożył, 

I w wieszczym kałamarzu wieszczy nos umoczył, 

I dumał, dumał, dumał, aż spać się położył. 

Do ***

Z pałaców sterczących dumnie 

Znijdź¹, piękna, do mojej chatki, 

Tylko zabierz swe manatki, 

Bo hołotę² znajdziesz u mnie. 

Święte pustki wszędzie, wszędzie, 

Ale nie marz nic o chlebie, 

Bo kochanek wierny ciebie 

Czułościami karmić będzie. 

Z rana ci wianek uplotę, 

Na obiad dam szmer strumyka, 

Na wieczerzę śpiéw słowika, 

A na noc marzenia złote. 

A gdy cię dumanie czyste 

W niebieskie sfery uniesie, 

Przez otwory w mojéj strzesie³ 

Obaczysz niebo gwiaździste! 

1843

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Oda z Horacjusza

Parodia

Quem tu Melpomene semel 

Nascentem placido lumine videris⁴. 

Komu raz, Muzo, usiędziesz na karku, 

Tego już rozum nie złapie, 

Ten już nie pójdzie hasać po jarmarku, 

Jak Cygan na chudéj szkapie. 

Już go głos trąby śmiertelnie zatrwoży, 

Sława go z pieca nie zwabi, 

Już on w teatrze nie zasiędzie w loży 

Na kształt fircyka lub hrabi. 

Za to ulubi gdzieś pod drzewem suchém, 

Lub przy kałuży swéj wioski, 

Ległszy do góry wychudzonym brzuchem, 

Układać rymy i zgłoski. 

Muzo! co umiész i na dudce z łyka 

Dziwną i słodką pieśń stwarzać, 

Ty, która lubisz nawet i indyka 

Łabędzim głosem obdarzać. 

Tobie winienem mój obiad piątkowy, 

Mą sławę, moje uczucie, 

Oklaski, pustki kieszeni i głowy, 

I łaty w moim surducie... 

Co się przyśni

Jeszcze chwilka, o dziewico! 

Na dobranoc oczkiem błyśnij, 

Niech cię słodkie sny pochwycą, 

Co się przyśni, to przyciśnij! 

Może piesek ulubiony, 

Kosz cukierków albo wiśni, 

Może jaśnie oświecony, 

Co się przyśni, to przyciśnij! 

Może jeńcy staréj daty, 

Podagryczni, lecz korzystni, 

Może kwiaty lub dukaty, 

Co się przyśni, to przyciśnij! 

Może zbrojny but w ostrogi, 

Może nawet ci się wyśni 

Ten co drogi, lecz ubogi, 

Co się przyśni, to przyciśnij! 

Bal czy chatka, którą marzą 

Wierszokleci nierozmyślni, 

Lub źwierciadło z własną twarzą, 

Co się przyśni, to przyciśnij! — 

Gdy otworzysz piękne oczy, 

Snów z pamięci nie rozpryśnij, 

Bo w nich będzie sen proroczy. 

Co się przyśni, to przyciśnij! 

1845

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Niewinnej duszeczce

Co z losem wieść boje? 

Przespałeś, to twoje, 

Niech cię sen skrzydełkami przytuli! 

Źle wyszli na wojnie. — 

Śpij bratku spokojnie — 

Luli niewiniątko, luli! 

Świat nie wié, gdzie śpieszy! 

Kto śpi — ten nie grzeszy — 

Jak dziécię, co w chrzestnéj koszuli. 

Spać z dłonią na oczy, 

To słońce nie zmroczy, 

Luli niewiniątko, luli! — 

Bo cóż ci do tego, 

Że tam gdzieś łzy biegą⁵? 

Że nędzarz w łachmanach się tuli? 

Od cudzéj złéj doli 

Serduszko nie boli, 

Luli niewiniątko, luli! — 

O piérwszéj godzinie 

Obiadek nie minie, 

Przed obiadkiem stukniemy wóduli. —  

I znowu na łoże 

Twą główkę położę, 

Luli niewiniątko, luli! 

Ty marzysz pieszczotko, 

Patrzajcie jak słodko 

Widać śni, że kochanka go tuli. — 

Sza... cicho... broń Boże, 

Obudzić się może! 

Luli niewiniątko, luli! 

Na nowo cóś marzy, 

Jak znaczno na twarzy! 

Pewno śni, że wychylił wóduli. — 

Bo usta i czoło 

Igrają wesoło, — 

Luli niewiniątko luli! 

O! w usta cóś bierze, 

Śni widać wieczerzę, 

Patrzajcie, o ludzie nieczuli! 

A ja mu na jawie 

Wieczerzę przyprawię. 

Luli niewiniątko, luli! 

O wzorze dla wieku! 

O święty człowieku! 

To głupcy, co się ze snu wyzuli, 

I dzielą się z nami 

Radością i łzami, 

Prawa mądrość — to luli i luli! 

I nie dziw, że płaczą, 

Że jęczą z rozpaczą, 

Patrząc na świat, swe szczęście zatruli; 

Bo dziwną szli drogą, 

I usnąć nie mogą, — 

Prawe szczęście — to luli i luli! 

1846

Ekspiacja⁶ pozapustna⁷

Do łacińskiego poety ks. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego

Ach ojcze Sarbiewski! zgrzeszyłem, zgrzeszyłem, 

Już tydzień jak z tobąm nie gwarzył⁸ ni słowa — 

Szanowne twe karty pokryły się pyłem, 

Cóż było przyczyną? — ach marność światowa! 

Szczęśliwy, szczęśliwy, kto jej nie doznawał! 

Kto czas swój urządził pod wagę i miarę: 

Mnie, przebóg, grzesznika spokusił karnawał, 

Tęsknota do ludzi, i chętka: saltare⁹, — 

Ach! paenitet mihi¹⁰! lecz czemuż mi w serce 

Uderza aż dotąd wspomnienie zabójcze? 

O gdybyś się mojej przypatrzył tancerce, 

Ty sam byś powiedział... o przebacz mi ojcze! 

I pozwól, że spytam: czyż w stronach Pułtuska, 

Nim jeszcze przywdziałeś sukienkę Lojoli¹¹, 

Nie tknęła twej duszy nadobna pokuska? 

Czy nigdy nie czułeś, jak serce swawoli? 

Być może... bo teraz zepsucie się krzewi, 

A wtedy gdy żyłeś, świat wcale był inny... 

Absolve, absolve o pater Sarbievi¹²! 

Lub zresztą — rzuć kamień jeżeliś niewinny. 

Już cisza urocza, nadzieja i wiara 

Orzeźwia mą duszę — pomału, pomału... 

I popiół pokutny z mojego cygara 

Posypię na głowę za szał karnawału; 

I w mojéj kochanéj, ustronnéj izdebce, 

Sarbiewski! na łono przytulę się twoje, 

I twoją szlachetną piosenkę wyszepcę, 

I ducha w twych myślach wysokich napoję; 

Przebaczysz mi wtedy, żem jakie pół chwili 

Przebawił w światowéj marności i dymie; 

Żem trzpiocąc się w gronie wesołych motyli, 

Zapomniał o tobie, o Grekach, o Rzymie. 

12 lutego 1849

Słodycz marzeń

Nim zaświta los szczęśliwszy, 

Jeden balsam na ranę — 

Mądre myśli porzuciwszy 

Puszczać bańki mydlane; 

Z niémi zgodnie, niezawodnie 

Słodka myśl się rozhula, 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

Los zawistny pędzi, gniecie, 

Nieszczęśliwy ród ziemian; 

Gromy, burze i zamiecie, 

Uderzają na przemian; 

Lecz cóś klei myśl nadziei, 

I pod skrzydła przytula, 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

O witajcie myśli puste, 

Lube zamki w obłoku! 

Człek by skwaśniał na kapustę, 

Bez waszego uroku; 

Przez was mile nasze chwile 

Lecą szybko jak kula; 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

Gdy mi serce cierń oplata, 

Chmury ciężą u głowy, — 

Niedowolen¹³ z tego świata, 

Tworzę sobie świat nowy. 

Świat mój zgodny i niegłodny, 

Jakby pszczółki wśród ula, 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

Wszędzie kwiaty, wszędzie kłosy, 

Owoc pokrył aż liście, 

Słychać pląsy i odgłosy, 

Lud się kocha ogniście; 

Z dobréj woli na swéj roli 

I pracuje, i hula, — 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

O! ten nie zna szczęścia dosyć, 

Kto nie umié radośnie 

Na topieli gmachów wznosić, 

Zrywać gruszek na sośnie! 

To rozkosze, wierzcie proszę, 

Jak to bawi, rozczula, 

Wlazł na gruszkę, rwał pietruszkę, 

O jak słodka cébula! 

1844

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Parowóz

Ej zimne ludziska, Germany, Brytany¹⁴, 

Sklecili parowóz z żelaza kowany, 

Popchnęli go siłą ukropu i węgli, 

I myślą, że wielkiéj mądrości dosięgli. 

I jeszcze się jakieś Niemczysko mozoli, 

I jeszcze złorzeczy, że jedzie powoli. 

Nas tutaj na Litwie odległość nie nuży, 

Odkryliśmy sposób pośpiesznej podróży 

Bez pary, jesienią, przez drogi popsute, 

Przelecieć trzy mile za jedną minutę, 

Nie ważneż¹⁵ odkrycie? 

O zimni wy ludzie! 

Odkryję wam sposób, opowiem o cudzie: 

Gdy chcecie mieć podróż i prędką, i słodką, 

Usiądźcie ze młodą i kraśną¹⁶ szczebiotką, 

Niech zginą z pamięci kłopoty i cele, 

A wpuśćcie do serca niewinne wesele, 

I dumkę niewinną — nieznacznie... nieznacznie... 

Oblicze skraśnieje i tętno bić zacznie, 

A oddech swobodny tak pierśmi poruszy, 

Jak gdyby wam anioł zestąpił do duszy; 

Wzrok strzeli iskrami... od słowa do słowa, 

Popłynie serdeczna i żwawa rozmowa: 

Więc gwarzcie, szczebioczcie, niewinni jak dzieci, 

A mila i chwila piorunem uleci. 

październik 1850

Do***. Odpowiedź na prośbę o napisanie Gawęd

Sonet

O! przebacz, że mi dzisiaj konceptu nie starczy, 

Tworzyć nowe gawędy i nowe obrazy; 

Mój umysł tak nieżyzny jak grunt gospodarczy, 

Nie rodzi bujnych plonów wciąż po kilka razy. 

Ja myśli jako grunta na trzy zmiany dzielę, 

Naprzód żyto się rodzi korzystnie, bogato, 

Potém drobna jarzyna, bławatki i ziele, 

Na koniec myśl na ugór puszczam całe lato. 

Ja słyszałem o waszych cudach płodozmianu, 

Ale nie chcąc wysilać mą skibę poparną¹⁷, 

Wolę staroświeckiego pilnować się planu. 

Bo jeśli agronomiąc mądrze i z wysoka, 

I gruntu nie ulepszę, i zmarnuję ziarno, 

Zginie z głodu i pracy pegaz-bronowłoka¹⁸. 

1849

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Obława

Z okoliczności

Hej na lewo! na prawo! 

Do ostępu obławo! 

Bo nie żartem tu łowy, 

W lesie kudłacz borowy 

Zasnął smaczno i szczérze, 

Jeno mruczy pacierze; 

Pacierz nic tu nie nada, 

Niech się na śmierć spowiada, 

Strzelcy trąbią, psy wyją, 

Zginiesz dzika bestyjo! 

Rzuć pacierze i modły, 

Wysuń łeb twój spod jodły, 

Nie doleżysz w noclegu, 

Mamy trop twój na śniegu, 

Mamy strzelbę, co pali, 

Mamy oszczep ze stali, 

Kordelasy i noże 

I brytany na sforze, — 

Wnet cię rany okryją, 

Zginiesz dzika bestyjo! 

W naszym strzeleckim chorze, 

Witam ciebie doktorze! 

Choć się rzucą niedźwiedzie, 

Choć nas strzelba zawiedzie, 

Choć się oszczep pokruszy, 

Niedźwiedź legnie bez duszy, 

Bo z nami medycyna, 

Trup u niéj nie nowina, 

Receptem cię zabiją, 

Zginiesz dzika bestyjo! 

Ja sam co rymy wielbię, 

Choć nic nie ufam strzelbie, 

Mam broń dzielną na łowy, 

Mam rękopism gotowy, 

Choć się zabić (o cuda!) 

Doktorowi nie uda, 

Przyjdę z lirą w posłudze, 

Zwierza na śmierć zanudzę, 

Uśniesz nim cię zabiją, 

Zginiesz dzika bestyjo! 

Homerowa dziatwa

Boże mój, Boże! jak to poecie 

Trudno i nudno żyć na tym świecie; 

Każdego kocha, ufa bez granic, 

I w sercach rymu dla serca szuka, 

A dobrzy ludzie mają go za nic, 

Bo zwieść poetę niewielka sztuka, 

Przecież go każdy zwodzić ochoczy, 

My tacy prości, a oni biegli, 

Więc na złość światu zamknijmy oczy, 

Udajmy, żeśmy nic nie postrzegli; 

Niech zwodzi przyjaźń, zwodzi niewiasta, 

Niech szarpie krytyk, lichwiarz odziera; 

Ślepym był Homer nasz protoplasta, 

Więc bądźmy ślepi na cześć Homera. — 

Przypisy:

1. znijdź (daw.) — zejdź. [przypis edytorski]

2. hołota — gołota; bieda. [przypis edytorski]

3. w strzesie — dziś popr. forma Msc.: w strzesze; strzecha: słomiane pokrycie dachu chaty wiejskiej. [przypis edytorski]

4. Quem tu Melpomene (...) videris — Kogo ty Melpomene łagodnym wzrokiem raz dotkniesz przy urodzeniu; por. Horacy, Pieśni IV, 3. [przypis edytorski]

5. biegą — dziś: biegną, lecą, płyną. [przypis edytorski]

6. ekspiacja (łac.) — oczyszczenie; też: żal za grzechy. [przypis edytorski]

7. pozapustny — pokarnawałowy; zapusty: okres zabaw, uczt i spotkań towarzyskich po świętach Bożego Narodzenia i Nowym Roku, kończący się wraz z początkiem Wielkiego Postu, obejmującego 40 dni przed Wielkanocą. [przypis edytorski]

8. z tobąm nie gwarzył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: z tobą nie gwarzyłem. [przypis edytorski]

9. saltare (łac.) — tańczyć; tu: by tańczyć. [przypis edytorski]

10. paenitet mihi (łac.) — ukarz mnie. [przypis edytorski]

11. przywdziać sukienkę Lojoli — wstąpić do zakonu jezuitów; Ignacy Loyola (1491–1556) był założycielem zakonu jezuitów. [przypis edytorski]

12. Absolve, absolve o pater Sarbievi (łac.) — rozgrzesz, ojcze Sarbiewski. [przypis edytorski]

13. niedowolen — niezadowolony. [przypis edytorski]

14. Brytany — mieszkańcy Wielkiej Brytanii. [przypis edytorski]

15. nie ważneż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie ważne. [przypis edytorski]

16. kraśny — piękny. [przypis edytorski]

17. poparny — podwójny; podzielony na dwa a. występujący w parach. [przypis edytorski]

18. bronowłoka — włóczący bronę; przen.: pracujący przy uprawie roli (jak wół a. koń roboczy). [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-wybryki-dobrego-humoru

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Marshall Astor - Food Fetishist@Flickr, CC BY-SA 2.0

ISBN-978-83-288-3964-9

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.