Taras Szewczenko

Noc Tarasowa

tłum. Władysław Syrokomla

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Noc Tarasowa

Тарасова ніч

Znów na rozdrożu widać kobziarza¹, 

Jak staroświeckie pieśni powtarza. 

Dziewczęta, chłopcy, w całej gromadzie 

Zakwitli przy nim jak maki w sadzie. 

Kozak gra w kobzę² i słowem gwarzy, 

Jak się Moskale, Lachy³, Tatarzy 

Bili z Kozactwem, jak siła cała 

Tu się w pobliżu rankiem zbierała, 

Jak Kozakowi, gdy w boju padnie, 

Żółtą mogiłę sypano ładnie. 

Wygrywa kobziarz, wzrok mu się pali, 

Aż licho z echem śmieje się w dali.  

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

«Jedna z Limanu⁴, czarna, ponura, 

A druga z pola powstaje chmura, 

Aż step pociemniał, a Ukraina 

Jak małe dziecię truchleć poczyna. 

Nikt nie ratuje, nikt jej nie baczy, 

Marnie zaginie naród kozaczy! 

Giniesz nabyta po ojcach chwało! 

Już dla Kozactwa miejsca nie stało⁵, 

Kozackie dzieci rosną niechrzczone⁶, 

Kochania ślubem nieuwieńczone, 

Nad zmarłym psalmy zamilkły święte, 

Opustoszały cerkwie zamknięte. 

Hej, Nalewajko⁷! Ozwij się z grobu.  

Huknij, Krywczynie! Nie ma was obu. 

Lecz dał się słyszeć odgłos Pawlugi⁸, 

Taras Trasiło⁹ ozwał się drugi, 

Ozwał się z jękiem... «O Ukraino! 

Jakaż straszliwą giniesz ruiną!» 

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

Ozwał się w stepie Taras Trasiło, 

Chce Kozaczyznę¹⁰ ratować miłą, 

A orzeł silnie w skrzydła rozmacha, 

I wszystkie wieści zaniósł do Lacha. 

A pan Trasiło grzmi z całych piersi: 

«Dosyć się lękać, bracia najszczersi, 

Zaraz się skończą nasze niedole, 

Panowie bracia, na koń i w pole!» 

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

Już nie trzy dzionki i nie trzy noce, 

Jak pan Trasiło szablicą grzmoce¹¹, 

Już od Limanu aż do Trybała¹² 

Krew chrześcijańska pole zalała. 

Nie sprzyja szczęście kozackiej rzeszy, 

Pan Koniecpolski¹³ wielce się cieszy, 

Cieszy go smutna przegrana nasza, 

Na szumny bankiet szlachtę zaprasza. 

I Taras zebrał swoją gromadę, 

Nie na biesiadę, lecz na obradę. 

«Bracia wy moi i atamani! 

Dajcie mi radę, tutaj zebrani, 

Co mamy począć? Tam pełną czaszą 

Już piją Lachy pohybel¹⁴ naszą. 

Niechaj ucztują nasi panowie, 

Niechaj im wino służy na zdrowie, 

A my o naszej myślmy potrzebie, 

Niedługo słońce zajdzie na niebie». 

I krwawe słońce zaszło za góry 

I Kozaczyzna jak groźne chmury 

Objęła Lachów na cztery strony — 

A kiedy księżyc przedarł opony, 

Ryknęło działo... i Lach bez broni 

Budzi się ze snu, chce dopaść koni, 

Budzi się ze snu, przetarł powieki, 

I znów zasypia, lecz już na wieki. 

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

Tam ponad rzeką w polnej przestrzeni, 

Czarna mogiła wyświeca czołem; 

A tam się bujna trawa zieleni, 

Gdzie Kozak z Lachem krew leli społem¹⁵. 

A na mogile z głodu kruk kracze 

I głodne wilki zębami dzwonią, 

Że pojednane siły kozacze 

Dzisiaj na ostre¹⁶ z Lachem nie gonią. 

. . . . . . . . . . . . . . . . .  

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. kobziarz — muzyk grający na kobzie, instrumencie strunowym przypominającym lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei. [przypis edytorski]

2. gra w kobzę — dziś popr.: gra na kobzie. [przypis edytorski]

3. Lachy (z ukr.) — tak nazywali Polaków wschodni sąsiedzi. [przypis edytorski]

4. liman — zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie. [przypis edytorski]

5. nie stać (daw.) — zabraknąć, nie starczyć. [przypis edytorski]

6. Kozackie dzieci rosną niechrzczone (...) Opustoszały cerkwie zamknięte — z powodu prześladowań wyznawców prawosławia w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [przypis edytorski]

7. Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie. [przypis edytorski]

8. Pawluga, właśc. Paweł Michnowicz But (zm. 1638) — ataman kozacki, przywódca powstania chłopsko-kozackiego przeciw polskiemu panowaniu w 1637; po klęsce pod Borowicami schwytany i stracony w Warszawie. [przypis edytorski]

9. Taras Trasiło, właśc. Triasiło Fedorowicz (zm. po 1636) — ataman kozacki, jedna z najważniejszych postaci ukraińskiego folkloru oraz ukraińskiej idei narodowej; organizator kampanii na Krymie (1629); przywódca antyfeudalnego powstania Kozaków i chłopów w 1630; zmusił wojska polskie do opuszczenia Korsunia; w maju 1630 okopał się pod Perejasławiem, gdzie 1 czerwca miała miejsce tzw. „noc Tarasa”: wypad Kozaków do obozu wojsk polskich, gdzie udało im się zadać duże straty przeciwnikowi; 15 czerwca Kozacy zdobyli kilka polskich armat; brak artylerii zmusił hetmana Stanisława Koniecpolskiego do zawarcia w drugiej połowie czerwca ugody perejasławskiej; hetman polski żądał między innymi wydania Fedorowicza, na co jednak starszyzna nie chciała się zgodzić, niemniej odsunięto go od dowodzenia; Fedorowicz opuścił Perejasław wraz ze swoimi stronnikami, aby organizować kolejne powstanie przeciwko Polakom, jednak bez większych sukcesów. [przypis edytorski]

10. Kozaczyzna — tu: kraj kozacki. [przypis edytorski]

11. grzmoce — dziś popr.: grzmoci. [przypis edytorski]

12. Trybał, dziś popr.: Trubajło, ukr. Трубайло — ludowa nazwa ukraińskiej rzeki Trubiż, lewego dopływu Dniepru. [przypis edytorski]

13. Koniecpolski, Stanisław (1591–1646) — hetman wielki koronny, kasztelan krakowski, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich wodzów. [przypis edytorski]

14. pohybel (z ukr.) — szubienica, przen. zguba. [przypis edytorski]

15. społem (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]

16. na ostre — na broń ostrą, przen.: na śmierć. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-noc-tarasowa/

Tekst opracowany na podstawie: Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojciech Kotwica.

Okładka na podstawie: Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.