Władysław Szlengel

Kontratak

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kontratak

[Wersja II¹]

Spokojnie szli do wagonów, 

jakby im wszystko zbrzydło, 

piesko patrzyli szaulisom² w oczy... 

...bydło! 

Cieszyli się śliczni oficerkowie, 

że nic nie działa im na nerwy, 

że idą tępym marszem hordy, 

i tylko dla werwy 

trzaskały pejcze: 

w mordy — 

Tłum milcząc padał na placu³, 

nim się w wagonie rozełkał, 

sączyli krew i łzy w piaszczysty grunt, 

a „panowie”⁴ 

na trupy... 

od niechcenia... 

— pudełka 

„Warum sind Juno rund⁵”. 

Aż w ten dzień, 

gdy na uśpione sztimungiem⁶ miasto 

wpadli o świcie, jak hieny z porannej mgły, 

wtedy zbudziło się bydło 

I — 

obnażyło KŁY!!! 

NA ULICY MIŁEJ PADŁ PIERWSZY STRZAŁ 

żandarm się zachwiał w bramie, 

spojrzał zdziwiony ...chwilę stał — 

pomacał rozstrzaskane ramię — 

— nie wierzył. 

Coś tu nie jest w porządku, 

tak wszystko szło gładko i wprost — ?! 

z łaski i protekcji 

cofnięto go z drogi na OST⁷ 

(miał kilka dni satysfakcji), 

aby odpoczął w Warszawie, 

gnając to bydło w akcji, 

i aby oczyścić ten chlew, 

a tu —  

na MIŁEJ ulicy KREW...? 

Żandarm się cofnął z bramy 

i zaklął: — Naprawdę krwawię, 

A tu już szczękały brauningi⁸ 

na Niskiej, 

na Dzikiej, 

na Pawiej — 

Na krętych schodach, gdzie matkę starą 

ciągnięto za włosy na dół, 

leży esesman Handtke. 

...bardzo dziwnie się nadął, 

jakby nie strawił śmierci, 

jakby go zdławił ten bunt 

— zacharkał się krwawą śliną 

W pudełko — „Juno sind rund”... 

Rund... 

rund... 

Pył wdeptać złoconym szlifom⁹, 

okrągło wszystko się toczy, 

leży błękitny żandarmi uniform 

na zaplutych schodach 

żydowskiej Pawiej ulicy 

i nie wie, 

że u Szultza¹⁰ i Toebbensa¹¹ 

kule pląsają w radosnym rozśpiewie, 

BUNT MIĘSA! 

BUNT MIĘSA! 

[BUNT MIĘSA!] 

Mięso pluje przez okna granatem, 

Mięso charczy szkarłatnym płomieniem 

i zrębów życia się czepia!  

Hej! Jak radośnie strzela się w ślepia! 

TU JEST FRONT, paniczyki: 

FRONT — PANOWIE DEKOWNIKI! 

HIER — 

TRINK MAN MEHR KEIN BIER¹²,  

HIER — 

HIER HAT MAN MEHR KEIN MUT¹³, 

BLUT¹⁴, 

BLUT, 

BLUT!!! 

zdejmować rękawiczki z jasnej, gładkiej skóry, 

odłożyć pejcze — dać hełmy na głowy — 

jutro komunikat dać prasowy: 

„Wbiliśmy się klinem w blok Toebbensa”. 

Bunt mięsa, 

BUNT MIĘSA, 

ŚPIEW MIĘSA! 

Słysz, niemiecki Boże, 

jak modlą się Żydzi w „dzikich” domach¹⁵, 

trzymając w ręku łom czy żerdź. 

Prosimy Cię, Boże, o walkę krwawą. 

błagamy Cię o gwałtowną śmierć. 

Niech nasze oczy przed skonaniem 

nie widzą jak się wloką szyny, 

ale daj dłoniom celność, Panie, 

aby się skrwawił mundur siny, 

Daj nam zobaczyć, zanim gardła 

zawrze ostatni, głuchy jęk, 

w tych butnych dłoniach — w łapach z pejczem 

zwyczajny nasz człowieczy LĘK. 

Jak purpurowe krwiste kwiaty 

z Niskiej i z Miłej, z Muranowa 

wykwita płomień z naszych luf 

to wiosna nasza — to kontratak 

to wino walki uderza do głów... 

To nasze lasy partyzanckie 

zaułki Dzikiej i Ostrowskiej 

drżą nam na piersiach numerki blokowe¹⁶ 

nasze medale z wojny żydowskiej 

Krzyk czterech liter — błyska czerwienią 

jak taran bije słowo: BUNT 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

A na ulicy krwią się oblepia 

Zdeptana paczka: 

„JUNO SIND RUND”... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Wersja II — wersja otwierająca maszynopis tomiku (Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, nr 226 273), na którego pierwszej stronie znajduje się dedykacja, datująca zbiór na 11 lutego 1943 i co więcej nawiązująca do tego właśnie wiersza. W porównaniu z wersją pierwszą z 18 stycznia 1943, autor zmienił sposób zapisu, upodobniając go do praktyk przedstawicieli awangardy („schodki” wzorowane na poezji Majakowskiego, wersaliki przywodzące na myśl tytuły prasowe). Na tle zasadniczo tradycyjnej poetyki Szlengla jest to decyzja wyjątkowa, podyktowana najpewniej względami emocjonalnymi i próbą nadania utworowi bardziej gwałtownego wyrazu. Awangardowa z ducha jest również technika montażu, czyniąca wiersz zderzeniem różnych scen, oraz odwołanie do reklamy niemieckich papierosów. Przyjęty tu sposób zapisu wiersza odwołuje się bezpośrednio do formy maszynopisu z ŻIH, jednak z powodu ograniczeń technicznych nie odtwarza jednej jego osobliwej właściwości: inaczej niż w większości maszynopisów Szlengla, lewa krawędź wiersza była pofalowana za sprawą dodawania zmiennej liczby spacji. [przypis edytorski]

2. szaulis (z lit.) — członek Związku Strzelców Litewskich, organizacji paramilitarnej założonej w 1919 roku, a w czasie II wojny światowej kolaborującej z Niemcami. [przypis edytorski]

3. plac — Umschlagplatz, plac przeładunkowy, usytuowany przy skrzyżowaniu ul. Stawki i Dzikiej; początkowo służył wymianie towarów między gettem a światem zewnętrznym, później gromadzono na nim ludzi wywożonych do Treblinki. [przypis edytorski]

4. „panowie” — w oryginale z wielkiej litery, bez cudzysłowu [przypis edytorski]

5. Warum sind Juno rund (niem.) — dlaczego Juno są okrągłe? (slogan reklamowy ówczesnej marki niemieckich papierosów). [przypis edytorski]

6. sztimung (jidisz) — nastrój. [przypis edytorski]

7. Ost (niem.) — wschód. [przypis edytorski]

8. brauning a. browning — belgijska marka pistoletu, nazwana od amerykańskiego konstruktora broni Johna Mosesa Browninga (1855–1926). [przypis edytorski]

9. Pył wdeptać złoconym szlifom — archaiczna konstrukcja składniowa połączona z elipsą. Sens: losem złoconych szlifów jest być wdeptanymi w pył. [przypis edytorski]

10. Schultz, Fritz Emil — pochodzący z Gdańska współwłaściciel firmy Toebbens und Schultz, produkującej w getcie warszawskim tekstylia i mundury mieszczącej się przy ul. Nowolipie 44. [przypis edytorski]

11. Toebbens, Walter (zm. 1954) — członek NSDAP, największy pracodawca w getcie warszawskim, producent tekstyliów i elementów umundurowania; po likwidacji getta produkcję przeniesiono do obozu w Poniatowej. Po wojnie miał być sądzony w Polsce, lecz w drodze na proces wyskoczył z pociągu. Następnie prowadził przedsiębiorstwo tekstylne pod przybranym nazwiskiem. [przypis edytorski]

12. Hier — trink man mehr kein Bier (niem.) — tu więcej nie pijesz piwa. [przypis edytorski]

13. Hier hat man mehr kein Mut (niem.) — tu już nie ma więcej odwagi. [przypis edytorski]

14. Blut (niem.) — krew. [przypis edytorski]

15. w „dzikich” domach — „dzikimi” nazywano Żydów, którym okupant odebrał uprawnienia do mieszkania nawet na terenie getta, przeznaczonych do wywózki i ukrywających się; „dzikie domy” to miejsca ich zamieszkania. [przypis edytorski]

16. numerki „blokowe” — w czasie pierwszej akcji likwidacyjnej z trwającej od lipca do września 1942 r. pracownikom szopów wydano tzw. numery życia w postaci blaszek. We wrześniu 1942 posiadało je zaledwie ok. 30 tysięcy ludzi. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szlengel-kontratak-wersja-ii/

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Szlengel, Kontratak (maszynopis), archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Publikacja sfinansowana ze środków pozostałych ze zbiórek, które nie zakończyły się sukcesem.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Agnieszka Tulicka.

Okładka na podstawie: Georgie Pauwels@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.