Władysław Szlengel

Rozmowa z dzieckiem

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Rozmowa z dzieckiem

Dziewięćset czterdziesty drugi rok. 

Matka i dziecko. Warsztat — blok... 

Dziecko twarz ma liliową, 

matka włosy jak mleko, 

powiedz mi, matko — pyta malec — 

co to znaczy: DALEKO... 

Daleko to znaczy za górami, 

za lasami i za rzekami... 

Daleko to znaczy szyny... 

Daleko to morskie podróże, 

okręty i przestwór siny, 

i góry w słońca purpurze... 

Daleko to wyspy złote 

i wonne wiatru podmuchy, 

to jakaś soczysta zieloność 

i piasek miękki i suchy. 

Lecz jak wytłumaczyć dziecku, 

co znaczy słowo: DALEKO... 

Gdy nie wie, co to jest góra, 

i nie wie, co zwie się rzeką... 

i nie ma jak matka... i nie ma jak ja 

obrazów tych pod powieką, 

więc jak wytłumaczyć dziecku, 

co to znaczy: DALEKO... 

Daleko — kochane dziecko 

(a łza się chybocze na rzęsach), 

daleko to z bloku naszego 

aż do bloku Toebbensa¹... 

A powiedz, mamo kochana, 

co to znaczy: DAWNO... 

Dawno to wieczór miejski, 

płonące lampy, neony... 

to cichy spokój w mieszkaniu 

i dobrze piec napalony... 

Dawno — to ciastka z Ziemiańskiej², 

dawniej — to obiad przy radiu, 

dawno — to rano „Nasz Przegląd³”, 

a wieczór kino Palladium⁴. 

Dawno — to miesiąc nad morzem, 

dawno — to zdjęcia z wycieczki 

i ślubne zdjęcia z welonem, 

i biały chlebek bez sieczki... 

Lecz jak wytłumaczyć dziecku 

tę przeszłość jasną i sławną, 

gdy nic... nic przecież nie wie... 

jak wytłumaczyć: DAWNO... 

Widzisz, kochane dziecko, 

stare i smutne za młodu, 

dawno — to znaczy, gdy dawno... 

nie przydzielano nam miodu... 

A powiedz mi, mamo, powiedz, 

co to, co słyszę nocą... 

świst taki długi... daleki... 

co to tak świszczę i po co... 

Jak wytłumaczyć dziecku, 

jaki wziąć przykład czy motyw, 

by wytłumaczyć nocny, 

daleki świst lokomotyw... 

Jak wytłumaczyć szyny 

i długą drogą w bezkresy, 

radość mknięcia w sleepingu⁵ 

i oszalałe ekspresy. 

Dworce, sygnały, zwrotnice, 

nowe miasta, ulice, 

bilety, przesiadki, bagaż, 

kurier, bufet i tragarz. 

Migot światełek nocą, 

z dymów liliowy ślad. 

Jak wytłumaczyć... i po co, 

że gdzieś jeszcze w dali jest świat?... 

Ten świat znaczy — chłopcze maleńki, 

coś rączki żałośnie tak splótł, 

że może być dalej niż Toebbens... 

i jeszcze dawniej niż miód... 

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Toebbens, Walter Caspar (1909–1954) — współwłaściciel przedsiębiorstwa Toebbens und Schultz, produkującego na terenie warszawskiego getta tekstylia i elementy umundurowania dla Niemców, potocznie określanego jako „szop Toebbensa”. Po wojnie dwukrotnie uciekł z internowania i nadal pracował w branży tekstylnej. [przypis edytorski]

2. Ziemiańska — przedwojenna kawiarnia z kilkoma filiami w Warszawie, pierwszy lokal mieścił się na ul. Mazowieckiej 12. [przypis edytorski]

3. „Nasz Przegląd” — dziennik mniejszości żydowskiej w Polsce, wydawany w latach 1923–1939. [przypis edytorski]

4. Palladium — kino przy ul. Złotej 7/9 w Warszawie, funkcjonujące od lat 30. do końca lat 90. XX w. [przypis edytorski]

5. sleeping (z ang.) — przedział w wagonie sypialnym. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szlengel-rozmowa-z-dzieckiem/

Tekst opracowany na podstawie: Władysław Szlengel, Co czytałem umarłym, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Publikacja sfinansowana ze środków pozostałych ze zbiórek, które nie zakończyły się sukcesem.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł, Agnieszka Tulicka.

Okładka na podstawie: Georgie Pauwels@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.