Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Liber mortuorum

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Liber mortuorum

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

LXVII. Odpowiedzialność

mój przyjaciel jest martwy  

i z martwych nie wstanie dzisiaj  

mimo iż jest gotów  

do dźwigania rzeczy utraconych 

jutro znowu pójdę za nim  

w głęboki oczodół tego samego  

co ujrzałem wczoraj 

i jeżeli zaniewidzę to dla garstki 

łachmanów w których już go nie zobaczę  

jutro znowu będę źrenicą  

obróconą strasznie na siebie jak wtedy  

kiedy się rodził i kiedy umierał 

LXVIII. Nagły deszcz

martwy jest mój przyjaciel  

a mój oddech z niego  

a moje kości i moje ciało rozszczepione  

nawet gdy nie wychodzę z domu 

i nieprzygwożdżone są ręce moje  

do rąk jego wysupłanych stamtąd  

kiedy się chwytam braku powietrza  

i nieprzygwożdżone będą fruwać 

jak zapomnienie będą kaleczyć  

moje ciało kiedy pójdę precz  

i odczepiły się kości moje od kości  

jego wpojonych w nagły deszcz 

LXIX. Wycieczka do lasu

jak przyjedziesz od umierającej matki  

(teraz mam usta pełne poziomek)  

jak wreszcie wrócisz do swojego umierającego  

gdzieżeś był zawołasz w progu domu 

przez te wszystkie dni kiedy chorowałeś  

(teraz mam usta pełne poziomek) więc gdy już 

wrócisz uwalniając się od szpitalnych  

prześcieradeł matki w które spowijałeś siebie 

gdzieżeś był zawołasz kiedy moja matka  

chorowała: będę milczał jakbyś mi nie śmierć  

uczynił lecz świństwo tym zniknieniem swoim  

a uczyniwszy nie wziął na wycieczkę do lasu 

LXX. Wiadomość z ostatniej chwili

nie po to kończy się sierpień by umarła 

moja matka której kupiłem perukę 

nie mogę przyjechać i wierzgać przeciwko śmierci 

która załatwiła sobie perukę tyle że nie nową 

nie po to kończy się sierpień by umarła  

moja biedna matka dla której śmierć  

zechce rozczesać splot swoich niegdysiejszych 

i teraźniejszych włosów jakimi porasta 

powiadam iż śmierć nie przychodzi po matkę  

lecz po włosy jakie nam od dawna wypadają  

nie po to kończy się sierpień by wypadły nam włosy 

które zresztą ile sił wpychamy sobie do gardła 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

LXXI. Źle skrywana wstydliwość

matka myje chore bardzo chore  

nogi i mówi od rzeczy  

zeświniłeś się mój synku  

przeto zeświniło się 

moje ciało i wycieka zeń woda  

jaką we mnie wlałeś  

mówi o czarnej wodzie na dnie 

miednicy którą sprzątnąłem 

przeto na dnie miednicy sposobi się  

trochę czarnej wody to śmierć się rozbiera 

i za chwilę ujawni parę żylaków 

odbytu których nie lubi nikomu pokazywać 

LXXII

wszystko to są rzeczy niepewne ziemia  

i niebo to są wszystko rzeczy niepewne  

od których uciekaj póki jeszcze  

jest dokąd albowiem ta ciemność teraz 

i ta ciemność potem jakiej nie próbuj  

zawczasu dotknąć to zaiste dwa  

przeróżne światy do których nie przykładaj 

ręki jeżeli chcesz ujść cało 

bo ta ciemność teraz i ta ciemność potem  

to są wszystko rzeczy nie do pogodzenia 

z którymi niechaj nic cię nie łączy chyba ze jest 

coś o czym nie wiem 

LXXIII. Na rogu Farbiarskiej i Szymonowica

na rogu Farbiarskiej i Szymonowica  

sławnego lwowianina śpiewam tę pieśń  

daj mi miłość korzeń wonny  

jeżeli jesteś starcem i poradzisz sobie 

z moimi kośćmi które są do pochwycenia  

dopiero od paru lat jeżeli więc  

jesteś starcem i podobam się twoim kościom  

spocznij we mnie przed daleką drogą 

i nic nie mów o zmęczeniu jakie cię  

teraz czeka zaprawdę powiadam wam  

kości tego starucha są nie do udźwignięcia na  

Szymonowica i gdziekolwiek indziej 

LXXIV

jesień już Panie a ja nie mam domu 

kiedyś mieszkałem na Bocznej Lubomelskiej 

dzisiaj zaledwie naprzeciw Przybylskiej 

niechaj ją deszcz pozbawi oczu którymi wypatruje męża 

niechaj ją deszcz zawiedzie do przytułku  

w którym nie znajdzie dla siebie wygód  

niechaj ją deszcz zawiedzie na cmentarz  

i pozbawi oczu którymi wypatruje męża 

kiedyś istotnie mieszkałem na dziesiątym piętrze  

dzisiaj zaledwie w sąsiedztwie z Przybylską 

niechaj deszcz nie da jej miejsca w przytułku  

i ani jednej rzeczy z tych co dawniej 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

LXXV

jesień już Panie a ja nie mam domu 

kiedyś mieszkałem na Bocznej Lubomelskiej 

dzisiaj zaledwie naprzeciw Przybylskiej 

która przybywa jeżeli skądkolwiek przybywa to z piekieł 

z samych piekieł przychodzi Przybylska 

jeżeli stamtąd diabeł może się wyprawić  

skądkolwiek przybywa ona w moje  

sąsiedztwo muszę się jednako niepokoić 

albowiem nieprzyjaciel wypytuje o mnie  

po ludziach zaś Przybylska nie milczy 

z samych piekieł przychodzi Przybylska  

znać to po jej frywolnych sukienkach 

LXXVI. Po dzień dzisiejszy

groby Dyckich Argasińskich i Hryniawskich  

w których nie ja jeden zresztą jestem zamknięty  

i gdzie nie spojrzeć grób Helenki Bojarskiej  

choć jeszcze wczoraj wykradaliśmy się do lasu 

po dzień dzisiejszy zbieramy grzyby liście paproci  

nade mną i drzewa z których potem będą szybkie trumny 

lecz nie będzie przyjaznego cienia żebyśmy mogli pokazywać 

nasze ciała nie pokazując nikomu więcej owłosionych miejsc 

a teraz groby Dyckich Argasińskich i grób Helenki  

zbyt ciepły aby o nim pamiętać i pisać że taki inny  

pośród tamtych zbyt swojski odkąd jestem tutaj  

zamknięty nie ja jeden zresztą przed samym sobą 

LXXVII. Kobieta z radioodbiornikiem

można odczepić się domu ale żeby nie mieć 

swojej śmierci i zmarłych z którymi daje się 

zamieszkać na warszawskim dworcu  

jeżeli dom podupadł albo się nie ziścił 

doprawdy nie chciałabym żyć bez swoich  

zmarłych dlatego codziennie przychodzę na dworzec 

by porozmawiać z ludźmi którzy mają wszystko  

(„nawet złote zęby nie próchniejące na wietrze 

i deszczu choć podobno i złoto czarnieje gdy brak kilku  

przednich”) lecz nie mają wypisanego w oczach  

przerażenia sobą które im podrzucam do poczekalni  

kiedy cała się uśmiecham na widok ich bagaży 

LXXVIII. Niebezpieczeństwo

place są puste jak listopad  

jak ty i ja i wiersze za którymi biegam  

po owym placu wczoraj wziąłem  

pieniądze i wnet uciekłem od siebie 

wystarczy zatem na wypad  

w Polskę i dobrą książkę przedwczoraj też  

wziąłem za ekstrawagancję (to jest  

umiem się brać za instrumenty stare i zepsute) 

a więc place są puste jak listopad  

i jego instrumenty stare i zepsute  

mogą w zakamarkach moich rąk i nóg  

przespać się do jutra 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

LXXIX

dawniej kiedy umierał stary Dycki  

w domu twoich dziadków myślałeś  

to nieprawda że w jego śmierci może być  

ktoś z kim nie byłeś na podwórku 

teraz zaś kiedy stygło ciało Leszka  

a słońce rozpoczynało swoją wędrówkę 

gdzie indziej aniżeli my skupieni  

w domu żałoby wokół własnych krzyków 

myślałeś to nieprawda że w jego śmierci  

może być ktoś z kim nie byłeś dotąd  

poróżniony bo nawet słońce szuka z tobą zaczepki  

kiedy się w sobie zamyka do jutra 

LXXX. Upał

płakaliśmy po osiemnastoletniej Bojarskiej  

nic nie rozumiejąc z jej osiemnastu lat  

pogrzebanych zbyt nagle żeby nie szukać winnych  

tej śmierci na pożółkłych fotografiach 

wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy iż stoimy  

na lubaczowskiej drodze by pochować  

Bojarską w skwarze popołudniowego słońca  

które wybiegło skądiś i położyło swoje 

ręce na otwartej trumience i bawiło się 

sobą w uśpionych włosach Helenki 

jakże wesoło bawiło się słoneczko w uśpionych włosach 

Helenki i zachęcało nas do wejrzenia w głąb siebie 

LXXXI. Przebudzenie

dzisiaj znowu śniłem  

twoją śmierć jeżeli można śnić  

na stancji pani Mościckiej 

to dzisiaj znowu widziałem 

twoją śmierć o ile to nie była  

pani Mościcka cała w swej ozdobie  

i mogłem wykrzyknąć ach to ty to ty  

skąd się wziąłeś nie mówiąc 

nic i skąd się weźmiesz jutro gdy się  

zdziwię to ty to ty a co ty masz  

do powiedzenia że mi się przyśniłeś 

bez ust albo że ci z ust śmierdzi 

LXXXII. Manifestacja

na dziedzińcu uniwersyteckim  

mokną nikomu już niepotrzebne ulotki  

choć nie dalej jak godzinę temu  

studenci wznosili nieprzyjazne okrzyki 

albowiem państwo jest niefortunne i grzeszy 

czymś na kształt posuchy mając tyle 

kości przodków i wiązkę kości profesorskich  

którzy również wznosili nieprzyjazne okrzyki 

kto wie czy nie najgłośniej albowiem nasze państwo  

jest sprzedajne mając tyle kości przodków  

a przede wszystkim wiązkę owych profesorskich  

które codziennie zabieram z wykładów 

i wyrzucam za siebie 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

LXXXIII. Nieśmiałość

to nieprawda że przyjaciele chorują  

na raka i umierają w samo południe  

ich twarz nie zmieni się nawet o mgłę  

którą nakładamy w ślepe miejsca 

przyjaciel ma zawsze usta przez które  

kości jego wołają i będą wołać  

może teraz gdy leżymy obok siebie  

spodziewając się przyjścia kogoś 

kogo nie znamy jego usta rozstąpią się  

cudownie i wzbudzą we mnie  

kamień głodny który jeszcze dzisiaj  

rzucę w okno twojej sypialni 

LXXXIV. Pieszczoch

może teraz kiedy leżymy obok siebie  

spodziewając się (oprócz zmęczenia naszą  

obecnością) przyjścia kogoś kogo  

nie znamy: jego usta rozstąpią się nagle 

więc może teraz gdy dotykamy zachłannie granic  

naszego ciała które są nieskończenie  

bezpieczne tylko dzisiaj w łóżku w granicach 

tych dźwigając także (oprócz zmęczenia naszą 

obecnością) nieobecność kogoś kogo usiłujemy 

pokochać: jego usta rozstąpią się nagle  

i wzbudzą we mnie kamień głodny z którym się  

zabieram do pieszczot ilekroć jestem z tobą 

LXXXV. Znak z nieba

śniłem deszcz jaki zwykle nawiedza  

mężczyznę i kobietę gdy idą we dwoje  

nie istnieli w tym śnie  

lub tak bardzo związali się ze sobą 

i chłonęli ów deszcz że nie mogłem odejść 

nie było ich lecz wydzielali pot gubili się w czarnej  

albo czerwonej roślinności dalekiego  

wybrzeża u którego stałem trzy dni i trzy noce 

trzy dni i trzy noce oczekiwania na deszcz (znak  

z nieba by porzucić ziemię) oni zaś wyśmiewali moje  

przykurczone ręce i nogi lecz rozproszyli się  

zaraz gdy się przebudziłem aby im dać siebie 

LXXXVI. Rekolekcje w 1988 roku

otóż poezja przypomina ci klasztor ojców  

karmelitów bosych w Czernej  

czystość i łagodność młodzieńców którzy tu 

wstąpili by obmyć ciało 

z miłości własnej i z grzechu matki  

bo to grzech główny mieć matkę ziemską  

którą można wysławić jednym tchem  

i zgubić w tłumie niewiast co ciągnie do nieba 

zatem poezja przypomina ci klasztor ojców karmelitów  

w Czernej skoro karmi się tobą od początku twoich dni 

gdy byłeś jeszcze grzechem w postaci czystej i to 

zaledwie dotykanym przez sprośnych rodziców chrzestnych 

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tkaczyszyn-dycki-kamien-pelen-pokarmu-liber-mortuorum/

Tekst opracowany na podstawie: Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Kamień pełen pokarmu, Świat Literacki, Izabelin 1999.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć, Paweł Kozioł.

Okładka na podstawie: Pejzaż z wodospadem, Allart van Everdingen, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.