Jan Kasprowicz

Z Tatr

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Z Tatr

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Na szczycie

Na krawędzie przepaści, ponad turnic załomy, 

Tu, gdzie orły jedynie tulą skrzydła znużone, 

Hej! wspięliśmy się dumnie i w błękitów ogromy 

Wzrok topimy zuchwały i dłoń wznosim po słońca koronę. 

Dla olbrzymów te szczyty, a dla karłów poziomy! 

Gardźmy płazem, co nie śmie nawet spojrzeć w tę stronę! 

W ten krąg złoty wpatrzeni, w znak sił naszych widomy, 

Zakochajmy się w sobie! wszak jesteśmy, jak blaski wcielone! 

Tak nam duszę rozpiera tężna szczytu ponęta 

Tym szaleństwem radości, że zrywamy już pęta, 

Co nas łączą z brzemieniem nędz padolnych, tak wczoraj odczutem... 

A od nizin, zasłanych pobitymi zbożami, 

Po sinawej mgieł fali płynie powiew za nami, 

Jakby echo jękliwe, i do serca się wkrada wyrzutem... 

Orzeł

Królewski, dumny ptak 

w majestatycznej pysze 

Na turniach uwił tron, 

skrzesanych ręką burzy: 

Stąd, w słońca lecąc szlak, 

w błękitach się kołysze, 

Przecina niebios skłon, 

lub w chmurach się zanurzy. 

Ziemia w pogardzie dlań, 

w granice zwarta ciasne! 

W nieskończoności głąb 

na zawsze snać się rzuci... 

Już traci z ócz swą grań, 

z ócz gniazdo traci własne, 

Na ten skalisty zrąb 

snać nigdy już nie wróci! 

Leć, duszo, za nim w ślad 

z uwielbień skrą w źrenicy!... 

Cóż to?... Rozpaczny ból 

powietrze krzykiem trwoży... 

To orzeł z wyżyn spadł 

i wpił się w kark kozicy!... 

Popłynął krwawy zdrój 

po śniegów runi świeżej... 

Ha! ten obłoków król, 

słonecznych pan przestworzy, 

Żyje, jak zwykły zbój, 

i z mordu i grabieży... 

Wiatr halny

I

Huczy nade mną halny wiatr... Daleki 

Wprzód mnie dochodzi szum i świst, a potem 

Z jakimś pogwarem, z trzaskiem i łomotem 

Ciężar się kładzie na wysmukłe smreki¹. 

Od razu kłody o grubości snopów 

Gną się w mych oczach, jak źdźbła lichej słomy: 

Tak igra nimi głuchy, niewidomy 

Gość, co od skalnych wlecze się przekopów. 

Idę, wciąż idę po jęczącym borze... 

I choć spotykam pnie, wyrwane z ziemi, 

Ten szał, w błękitnym zbudzony przestworze, 

By giąć i walić, strachu mi nie wlewa 

Do głębi wnętrza: Radbym siły swemi 

Zmierzyć się z wichrem, jak te wielkie drzewa 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

Miałem–ci w sobie ongi moc czuwania, 

A dzisiaj senność ogarnia mi ducha: 

Gdzie życie wrzało, tam dziś pustka głucha, 

Gdzie słońce było, chmura blask przysłania. 

Jakowaś boleść, jakaś zawierucha, 

Co słabym bytom pewną śmierć wydzwania, 

Niech, jak halnego wiatru straszne grania, 

Wstrząśnie istotą moją: Jest–li krucha, 

To po niej żalu nie będzie... A jeśli 

Nieprzełamana wyjdzie z tych zapasów, 

To razem z wichrem taki szlak zakreśli, 

Że zetnie na nim smreki swym oddechem, 

Sił pozbawione dla idących czasów, 

A to, co mocne, odpowie jej echem. 

III

O wichrze halny! Cóż, że przelękniona 

Chowa się koza przed twojej potęgi 

Wiewem niszczącym? Sam orzeł, co kręgi 

Toczy podniebne, tuli się do łona 

Szczelin turniowych, bo królewskich skrzydeł 

Jędrna rozpiętość nie wytrzyma próby... 

Strącaj kozice, ty posłańcze zguby, 

I orły chwytaj w oka swoich sideł 

I miażdż o skały, i, jak łan, pokosem 

Bór położywszy, hucz szaleńczym głosem — 

Razem z mą duszą hucz i świszcz radośnie: 

Cóż, że z ginących strumień krwi popłynął? 

Wszak nie ma szczęścia tam, gdzie życie rośnie?! 

Niech świat przepada, na to on, by zginął!... 

IV

Huczy nade mną halny wiatr... Na drogi 

Jego przemocy, po których zagłada 

I ból pośpiesza, duch się mój wykrada, 

Świeżo uskrzydlon, żądny łez i trwogi. 

A od hal bujnych płynie jęk złowrogi — 

Rozpacz łkająca, że wichr pobił stada 

I porozrzucał koleby... I blada, 

Z włosem rozwianym i z drżącemi nogi, 

Postać juhasa² przed oczy mi stanie... 

I, niby orzeł z podciętmi pióry, 

Krwią skrapiający swe rodzime granie, 

Duch mój do smreków tuli się bezwładnie 

I naprzód czuje strach i żal ponury, 

A potem znowu — senność go opadnie... 

Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach

Żonie poświęcam

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

I

W ciemnosmreczyńskich skał zwaliska, 

Gdzie pawiookie drzemią stawy, 

Krzak dzikiej róży pąs swój krwawy 

Na plamy szarych złomów ciska. 

U stóp mu bujne rosną trawy. 

Bokiem się piętrzy turnia³ śliska, 

Kosodrzewiny wężowiska 

Poobszywały głaźne ławy⁴... 

Samotny, senny, zadumany, 

Skronie do zimnej tuli ściany, 

Jakby się lękał tchnienia burzy. 

Cisza... O liście wiatr nie trąca, 

A tylko limba próchniejąca 

Spoczywa obok krzaku róży. 

II

Słońce w niebieskim lśni krysztale, 

Światłością stały się granity, 

Ciemnosmreczyński las spowity 

W blado błękitne, wiewne fale. 

Szumna siklawa⁵ mknie po skale, 

Pas rozwijając srebrnolity, 

A przez mgły idą, przez błękity, 

Jakby wzdychania, jakby żale. 

W skrytych załomach, w cichym schronie, 

Między graniami⁶ w słońcu płonie, 

Zatopion w szum, krzak dzikiej róży... 

Do ścian się tuli jakby we śnie, 

A obok limbę toczą pleśnie, 

Limbę, zwaloną tchnieniem burzy. 

III

Lęki! wzdychania! rozżalenia, 

Przenikające nieświadomy 

Bezmiar powietrza!... Hen! na złomy, 

Na blaski turnic, na ich cienia 

Stado się kozic rozprzestrzenia; 

Nadziemskich lotów ptak łakomy 

Rozwija skrzydeł swych ogromy; 

Świstak gdzieś świszcze spod kamienia. 

A między zielska i wykroty, 

Jak lęk, jak żal, jak dech tęsknoty 

Wtulił się krzak tej dzikiej róży. 

Przy nim, ofiara ach! zamieci, 

Czerwonym próchnem limba świeci, 

Na wznak rzucona świstem burzy... 

IV

O rozżalenia! o wzdychania! 

O tajemnicze, dziwne lęki!... 

Ziół zapachniały świeże pęki 

Od niw liptowskich, od Krywania. 

W dali echowe słychać grania: 

Jakby nie z tego świata dźwięki 

Płyną po rosie, co hal miękki 

Aksamit w wilgną biel osłania. 

W seledyn stroją się niebiosy, 

Wilgotna biel wieczornej rosy 

Błyszczy na kwieciu dzikiej róży. 

A cichy powiew krople strąca 

Na limbę, co tam próchniejąca 

Leży, zwalona wiewem burzy... 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Cisza wieczorna

I

Rozmiłowana, roztęskniona, 

Hen! od wieczornej idzie zorzy 

Zamykać Tatry w swe ramiona. 

Przed nią zawiewa oddech boży: 

Wonie jedliczne i świerkowe 

Ze swych lesistych wstają łoży. 

A ona tuli jasną głowę 

Do Osobitej⁷, by wraz potem 

Kłaść ją na piersi Giewontowe. 

Po reglach muśnie li przelotem, 

Czoło Świnniczne⁸ w żar rozpali 

I Hawrań⁹ zleje krwawym złotem. 

Tak mknąc po szczycie i po hali, 

Z ogniem tęsknicy ginie w dali... 

II

Płonie kamienna Tatr korona, 

A cisza siada między granie, 

Rozleniwiała, rozmarzona. 

Nad przepaściami niema stanie, 

Senność przelewa w mgieł opary, 

Po skałach wiesza zadumanie. 

Ani się ozwie bór prastary: 

Ona milczeniem gniecie smreki¹⁰, 

Unieruchamia ich konary. 

Przez cały przestwór, przez daleki, 

Głuchą za sobą tęskność wlecze, 

Snać¹¹ dźwigającą wieki... wieki... 

Za nią, jak zdrój, co ledwie ciecze, 

Snują się ciężkie myśli człecze... 

III

Owiana mgłami różowemi, 

Przystaje w drodze zalękniona, 

Przykłada ucho swe do ziemi: 

Nic!... tylko gdzieś tam echo kona, 

Tylko przygasa obłok krwawy, 

Tylko blednieje Tatr korona. 

Pomrok osłania skalne ławy, 

A od nich płynie do stóp ciszy 

Li jednostajny szmer siklawy¹². 

Czasem zaklęty las zadyszy, 

Albo wystrzelił krzyk pastuszy 

I zmilkł... I ona znów nie słyszy 

Nic w tej przelękłej, mrocznej głuszy 

Nic, prócz pojęku twojej duszy... 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

IV

Rozmiłowana, roztęskniona, 

Schodzi powoli od miesiąca 

Zamykać Tatry w swe ramiona. 

Po halach srebrne krople strąca, 

Srebrzy potoków seledyny, 

Ciche pacierze szeptająca. 

Upłazy tuli w całun siny, 

Szkliwy, jak przędze te pajęcze; 

Blask żenie srebrny na gęstwiny; 

Blask żenie srebrny na przełęcze, 

Na wirchy, kopy, na grzebienie, 

Na przepaściste ścian poręcze — 

Blask naokoło srebrny żenie, 

Z nim wyczerpanie i omdlenie. 

V

Opadły Tatry i omdlały, 

Gdy na nie cisza rozmarzona 

Płaszcz zarzuciła wiewny, biały; 

Gdy rozpostarła swe ramiona — 

Srebrnej rozświetli mgławe smugi 

Garnące czoła gór do łona: 

Jak pas szeroki, jak pas długi, 

Od Lodowego¹³ do Krywania¹⁴, 

A z nimi puszcze, stawy, strugi, 

Szczyt się przy szczycie ku niej słania... 

Ona omdlenie wciąż rozsiewa, 

Aż w tym bezkresie wyczerpania, 

Tuląc się gdzieś do limby¹⁵ drzewa, 

Sama wraz z bólem twym omdlewa.. 

Taniec zbójnicki¹⁶

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

A nasze ciupagi 

Ciętsze, niż ten nagi, 

Biały pałasz wraży¹⁷ 

Orawskich husarzy! Hej! 

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

Dobrzy chłopcy w domu nie usiedzą, 

Pomkną lasem, pomkną skalną miedzą, 

Do bielonej polecą Orawy 

Na biesiady, na krwawe zabawy, 

W ślady za orłami 

Polecą turniami, 

Z wyostrzoną bronią 

Kozice przegonią! Hej! 

Ani my porteczek, ani my cużeczki¹⁸, 

Kiej wypasać musim te cudze owieczki, 

A han! za wirchami¹⁹, za naszemi hory²⁰ 

Pełne złota, srebra spichrze²¹ i komory, 

Hań! odmierzowają dukaty na beczki, 

Kiej my ni porteczek, ani też cużeczki! 

Hejże, chłopcy, hej ! 

Z wirchów, hal i kniej²²! 

Za bukowy las, 

Za bór jaworowy, 

Hań–ci²³ czeka nas 

Pieniążek gotowy — 

Na cużeczki, 

Na porteczki 

Złota, srebra w bród! 

Hejże, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Wyszły na polany 

Liptowskie barany: 

Do liptowskich trzód 

Kany²⁴ droga? Kany? 

Kany idzie perć²⁵ — 

Przez życie czy śmierć?... 

Z buczaka²⁶ na pniaka 

Z jedliczki²⁷ na smrek, 

To droga junaka, 

To–ci jego bieg! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami²⁸ 

Idzie jego perć 

Na życie, czy śmierć! Hej! 

*

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Już w dolinach ptacy pieją, 

Już się buczki zielenieją, 

Na Świnnicy, na Zawracie, 

Naszym zamku, naszej chacie, 

Biały śnieżek ginie! 

Poza buczki, poza las! 

Aż ślebodny²⁹ znajdziem czas 

W uherskiej dziedzinie! 

*

A ty, frajereczko³⁰, 

Nie zoruj tak wiele! 

Powrócim do domu, 

Sprawim ci wesele. 

Przy srebrnym miesiączku, 

Przy złotej zorzycy 

Pohulają z tobą 

Junacy, zbójnicy. 

Pohulają z tobą 

Orłowie, sokoli, 

Oddasz im wianeczek, 

Główka cię zaboli. 

Przy szumnym Porońcu, 

Dunajcowej fali, 

Oddasz im warkoczyk 

Serce się rozżali, 

W malinowym gaju, 

Hań! w limbowym lesie 

Wietrzyk żałość twoją 

Rozwieje, rozniesie! 

Niech serce–ć nie płacze, 

Niech nie boli głowa: 

Dla ciebie w Koszycach 

Żyd korale chowa; 

Miszkołackie kupcy 

Mają aksamity 

I jedwab mięciutki, 

Kożuszkiem podbity, 

Zlecim do Budzina, 

Spadniem do Orawy 

Po białe talarki, 

Po dukacik krwawy! 

Sądeckiego piwa 

I krakowskiej wódki 

Przyniesiem na żałość, 

Na te twoje smutki. 

Nie bywaj tak luta³¹, 

Nie bywaj tak rzewna: 

Kolebkę urobim 

Z zamorskiego drewna, 

A na krańce świata 

Powędrują nóżki, 

By ci trusie piórka 

Przynieść na poduszki — 

Hej! 

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Poza buczki, poza haść, 

Pójdziem, chłopcy, zbijać, kraść, 

Pójdziem w orli szlak! Hej! 

Posiejemy strach! Hej! 

Zatrwoży się Lach, 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak! 

Zagrzmim jak siklawy³², 

Spadniem do Orawy, 

Zaszumim jak las, 

Peszt usłyszy nas! 

Hej, nie zoruj, matko miła, 

Kiedyś po to nas zrodziła, 

Ażeby za nami 

Grzmiano strzelbiczkami! 

Hej, nie lutuj, ojcze nasz, 

Że nas, synów, po to masz, 

Ażeby za nami 

Szumiano szablami! 

A wy, bracia, bratowie, 

I po waszej też głowie: 

Przy orawskim murze 

Zawiśnie na sznurze, 

W podwórcu w Kubinie 

Od toporca zginie, 

Na wiśnickiej wieży, 

Jak gnój, się uleży — 

Hej! 

Poza buczki, poza haść, 

Hej–że, chłopcy, zbijać, kraść! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Zielonymi upłazami³³! Hej! 

Sam Janosik nas powiedzie 

Z pałaszem na przedzie ! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka: 

Z niejednego pana 

Zrobimy żebraka! 

A jak przejdzie drogą 

Nagi, z bosą nogą, 

Wygłodniały „swój”, 

Zna–ci zakon³⁴ zbój: 

Sukna da na cuhę — 

A będzie–ć to sztuczka 

Od buczka do buczka — 

Kołacz za pazuchę, 

Na kierpec talara, 

Bo to nasza wiara, 

To nasz prawy brach³⁵! 

Hej–że, chłopcy, hej! 

Z wirchów, hal i kniej! 

Potokami, 

Jeziorami, 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka! 

Posiejemy strach! Hej! 

Zatrwoży się Lach ! Hej! 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak, 

Gdy nas w orli szlak 

Z pałaszem na przedzie, 

Janosik powiedzie! 

Ach! 

Dziś nam tonąć w łzach: 

Janosik nie żyje, 

Czarny dół go kryje, 

A pałasz ten rdzawy, 

Co wiódł do Orawy, 

Na wysokiej horze 

Zacięty w jaworze — 

Hej!... 

Baco nasz! baco nasz! 

Dobrych chłopców na zbój masz! 

Dobrzy chłopcy, zbójnicy, 

Zbójnicy, 

Hań! w zamkowej świetlicy 

Każą sobie pięknie grać, 

Wino z beczki szumnie lać! 

Szumnie lać! Hej! 

Płynie wina złoty zdrój — Szubienice ujrzał zbój: Jakżebym ja wiedzieć chciał, 

Na której bym wisieć miał, 

A od spodku po sam wirch 

Powybijać bym ją dał — 

Hej! 

Dukatami, talarami. 

Aby jasność była z nami, 

Jasność, jak w świetlicy — 

Powybijać bym ją dał, 

Gdybym wisieć miał 

Na tej szubienicy! 

Hory, nasze hory, 

Wy nasze komory! 

Bukowe listeczki 

Nasze poduszeczki! 

Hory, nasze hory, 

Smreki a jawory, 

Wyście ocieniły 

Zbójnickie mogiły! 

Kiej nas szubienica 

Orawska ominie, 

Kiej mamy umierać 

W ojczystej dziedzinie, 

Torbeczką przepaszem 

Grzbiecik pochylony, 

W suchą rękę weźmiem 

Toporek stępiony, 

Każem się prowadzić 

Pod wirchy, na hale, 

Tam już ostateczne 

Wypłaczemy żale. 

Tam złożymy kości 

Na świeżej polanie, 

Choćby je rozniosły 

Kruki a hawranie. 

Tam już ostateczną 

Zakończymy pracę, 

Jak one zbójniki 

Słynni polowace. 

Czy nam pod kościołem, 

Czy nam pod Krywaniem, 

Święta ziemia naszym 

Ostatnim posłaniem! 

Pan Bóg patrzy w jasność, 

Patrzy w ciemną głuszę: 

Z najskrytszego żlebu³⁶ 

Pozwie naszą duszę. 

A zawsze–ć jest lepiej, 

Ty zbójnicki człeku, 

Spocząć ci pod turnią, 

Przy buczku i smreku! 

Hej! 

Z Orawskiego zamku chłopcy pozierają, 

Czy się popod Tatry buczki ozwijają! 

Ozwija się buczek, jawor się ozwija, 

A chłopcom w ciemnicy³⁷ biały dzionek mija! 

Mija biały dzionek i nocka im schodzi — 

Skarżą się swej doli junakowie młodzi: 

Na skrwawionych nogach zberczą im kajdany, 

Nie wskoczą na turnie, na skaliste ściany! 

Nie zmierzą niedźwiedzia, nie strącą kozicy, 

Obwisną im ręce hań! na szubienicy. 

Żorują junacy: O mamiczko luba! 

Iżem cię nie słuchał, przyszła na mnie zguba; 

Żem się nie oglądał na twój wieczek stary, 

Dziś mnie opatrują orawskie husary. 

Tak mnie opatrują, że aż krew się leje, 

Jako z tej zwierzyny, strzelonej śród knieje! 

Więdnie limba, więdnie na skalnym urwisku, 

Biadają junacy w orawskiem zamczysku: 

Wysłali panowie orawskich husarzy, 

By nas oblec w mundur, a nas mundur parzy! 

Wysłali z łańcuchem, z grubymi powrozy, 

Żeśmy na turniczkach wystrzelali kozy. 

Wysłali za nami do lasu, do boru, 

Żeśmy im nie chcieli sługiwać u dworu. 

Wysłali z rozkazem, byśmy wypasali 

Te pańskie kierdele³⁸ na góralskiej hali! — 

Panowie, panowie, husarscy hersztowie, 

Niech wam takie sprawy nie chodzą po głowie! 

Panowie, panowie, ostańcie panami, 

Ale my nie będziem waszymi sługami! 

Na zbój wyruszymy, duszyczka pohula, 

Zabierzem pieniążki, zaniesiem do króla: 

Hej! królu, ty królu, wielki nasz hetmanie, 

Masz–ci te pieniążki, spraw se wojsko za nie! 

Wysztyftuj regiment, huf wysztyftuj zbrojny 

I spiesz do śmiertelnej z nieprawością wojny!... 

Stawiają w Orawie szubienic na rzędy, 

Ku naszym dziedzinom husaryja w pędy! 

Ku naszym dziedzinom husaryja sadzi, 

Zejdą się z dziewczyną, dziewczyna nas zdradzi. 

Powiedz–że mi, powiedz, ty frajerko miła, 

Cóżem ci uczynił, żeś mnie tak zdradziła? 

Dla ciebiem w kotliku przynosił dukaty, 

A tyś mnie wepchnęła za żelazne kraty! 

Dla ciebiem rabował koralików sznury, 

Tyś mnie na spętanie wtrąciła w te mury! 

Potom ci przynosił jedwab, aksamity, 

Abym w te łańcuszki dzisiaj był spowity? 

A bodaj–że we mnie piorun był uderzył 

W oną złą godzinę, kiedym ci zawierzył! 

A bodajś, dziewczyno, na wieki przepadła, 

Żeś mi zgotowała te na kark zawadła!... 

Nie ciesz się, tej głowy nie noś–że tak górnie, 

Jeszcze nas zobaczą wirszyczki a turnie! 

Jeszcze nas na świecie oczy twe zobaczą, 

Lecz nad tobą ojciec i matka zapłaczą! 

Słyszycie te szumy, słyszycie te huki? 

Jak gdyby się granie³⁹ rozpadały w sztuki! 

Czy to się Dunajec z drogi swej zawrócił 

I huczne swe fale pod te ściany rzucił? 

Hej! to nie Dunajec wody swe tu ciska; 

Płynie on, jak dawniej, popod Kościeliska! 

To końskie kopyta tętnią tak po moście, 

Na orawski zamek harni jadą goście, 

Z pałaszem, na przedzie, 

Janosik ich wiedzie! 

Hej! 

Panowie, panowie, 

Husarscy hersztowie, 

Teraz nie po naszej, lecz po waszej głowie! 

Hej! 

Tańczą już zbójnicy 

W zamkowej świetlicy, 

Każą sobie pięknie grać, 

Wino z beczki szumnie lać! 

Hej! 

A gdy się napiją, 

Gdy się natańcują, 

Te dźwierze⁴⁰ wybiją, 

Kajdany rozkują! 

Hej! 

Zamczysko podpalą na wsze cztery wiatry, 

Aż się zczerwienieją nasze siwe Tatry! 

Taki ogieniaszek pod mury podłożą, 

Że w tę nockę ciemną pomkniemy jak w zorzą! 

Pomkniem na swobodę! 

My junaki młode — 

Hej! 

W tę skalną zagrodę! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Zielonymi upłazami, 

Od krzaka do krzaka, 

Z buczaka na pniaka — 

Hej! 

Łańcuch nasz rozkuty: 

Nie pójdziem w rekruty⁴¹, 

Ani też w parobki⁴² 

Wiązać cudze snopki, 

Ani na wysłudze 

Paść barany cudze! 

Na wirchy, a turnie 

Poniesiem się górnie, 

Gdzie schodzą na pasze 

Te kozice nasze! 

Na wanty, na czuby, 

Hej! orełku luby, 

Ptaku bystropióry, 

Poniesiem się w chmury! 

Wirszyczkami, 

Turniczkami, 

Za orłami, 

Kozicami, 

Od krzaka do krzaka 

Z buczaka na pniaka! 

Hej! 

Posiejemy strach! 

Hej! 

Janosik na przedzie 

Szyknie nas powiedzie, 

Pałaszem wywinie, 

Aż wszystko złe zginie — 

Hej! 

W szczęśliwej godzinie — 

Hej! 

Zatrwoży się Lach, 

Liptak skrzydła stuli, 

Jak trafion od kuli 

Ścierwożerczy ptak, 

Gdy nas w górny szlak, 

Z pałaszem na przedzie, 

Janosik powiedzie! 

Ach! 

Dziś nam tonąć w łzach! 

Janosik nie żyje, 

Czarny dół go kryje, 

A pałasz ten rdzawy, 

Co nas wiódł z Orawy, 

Na wysokiej horze 

Zacięty w jaworze — 

Ach!... 

Przypisy:

1. smrek — świerk. [przypis edytorski]

2. juhas — młody pasterz owiec. [przypis edytorski]

3. turnia — stromy, skalisty szczyt. [przypis edytorski]

4. głaźne ławy — ławy utworzone z głazów. [przypis edytorski]

5. siklawa — Siklawa to największy wodospad w Polsce, znajdujący się w Tatrach Wysokich; tu: każdy wodospad górski. [przypis edytorski]

6. grań — stromy, skalisty grzbiet górski. [przypis edytorski]

7. Osobita — nazwa góry, znajdującej się w Tatrach Zachodnich. [przypis edytorski]

8. Świnica — nazwa szczytu, znajdującego się w Tatrach; cechą charakterystyczną Świnicy są dwa wierzchołki. [przypis edytorski]

9. Hawrań — nazwa szczytu, znajdującego się w Tatrach po stronie słowackiej. [przypis edytorski]

10. smrek — świerk. [przypis edytorski]

11. snać (starop.) — przecież, zapewne, prawdopodobnie. [przypis edytorski]

12. siklawa — tu: wodospad. [przypis edytorski]

13. Lodowy — nazwa szczytu w Tatrach po stronie słowackiej. [przypis edytorski]

14. Krywań — nazwa szczytu w Tatrach po stronie słowackiej. [przypis edytorski]

15. limba — gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. [przypis edytorski]

16. Z motywów pieśni ludu zakopiańskiego. [przypis autorski]

17. wraży — wrogi, obcy. [przypis edytorski]

18. cużeczka — zdr. od: cucha; góralska męska peleryna lub kurta sukienna, często zdobiona haftami i obszyciami. [przypis edytorski]

19. wirchy (również poniżej zdr. wirszyczki) — wierchy, szczyty górskie. [przypis edytorski]

20. hory — góry. [przypis edytorski]

21. spichrz (lub: spichlerz) — budynek do przechowywania zboża. [przypis edytorski]

22. knieja — las. [przypis edytorski]

23. hań–ci — tam, tam–ci. [przypis edytorski]

24. kany — gdzie, dokąd. [przypis edytorski]

25. perć — szlak prowadzący przez szczyty gór, granią. [przypis edytorski]

26. buczak — młody buk. [przypis edytorski]

27. jedliczka — młoda jodła. [przypis edytorski]

28. turniczki — zdr. turnie; strome skały, skaliste, ostre szczyty górskie. [przypis edytorski]

29. ślebodny (gwar.) — swobodny, wolny. [przypis edytorski]

30. frajereczka (gwar.) — dziewczyna. [przypis edytorski]

31. luta — sroga. [przypis edytorski]

32. siklawa — wodospad. [przypis edytorski]

33. upłaz — rozległy, poziomy lub łagodnie nachylony stok górski; jego część oddzielająca znajdujące się powyżej i poniżej stromizny zbocza. [przypis edytorski]

34. zakon — prawo, zbiór zasad. [przypis edytorski]

35. prawy brach — prawdziwy brat. [przypis edytorski]

36. żleb — podłużne, rynnowate wcięcie przecinające pionowo stok lub ścianę skalną, powstałe na skutek wietrzenia skał. [przypis edytorski]

37. ciemnica — więzienie. [przypis edytorski]

38. kierdel (gwar.) — stado owiec. [przypis edytorski]

39. grań — stromy, ostry, skalisty grzbiet górski, ostra krawędź szczytu. [przypis edytorski]

40. dźwierze — drzwi. [przypis edytorski]

41. pójść w rekruty — zostać przymusowo wcielonym do wojska. [przypis edytorski]

42. pójść w parobki — zostać parobkiem, sługą w czyimś gospodarstwie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-tatr

Tekst opracowany na podstawie: Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów, 1898

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Widok tatrzański, Stefan Filipkiewicz (1879-1944), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.