# Romantyczność

Adam Mickiewicz

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

> Methinks, I see… Where?
> — In my mind's eyes.

> Zdaje mi się, że widzę… Gdzie?
> Przed oczyma duszy mojej.

Shakespeare[1]

Słuchaj dzieweczko!
— Ona nie słucha. —
To dzień biały! to miasteczko!
Przy tobie nie ma żywego ducha,
Co tam wkoło siebie chwytasz?
Kogo wołasz, z kim się witasz?
— Ona nie słucha. —

To jak martwa opoka
Nie zwróci w stronę oka,
To strzela wkoło oczyma,
To się łzami zaleje,
Coś niby chwyta, coś niby trzyma,
Rozpłacze się i zaśmieje.

— „Tyżeś to w nocy? to ty Jasieńku!
Ach! i po śmierci kocha!
Tutaj, tutaj, pomaleńku,
Czasem[2] usłyszy macocha!…

Niech sobie słyszy… już nie ma ciebie,
Już po twoim pogrzebie!
Ty już umarłeś? Ach! ja się boję!…
Czego się boję mego Jasieńka?
Ach, to on! lica twoje, oczki twoje!
Twoja biała sukienka!

I sam ty biały jak chusta,
Zimny… jakie zimne dłonie!
Tutaj połóż, tu na łonie,
Przyciśnij mnie, do ust usta!…

Ach, jak tam zimno musi być w grobie!
Umarłeś, tak, dwa lata!
Weź mię, ja umrę przy tobie,
Nie lubię świata.

Źle mnie w złych ludzi tłumie:
Płaczę, a oni szydzą;
Mówię, nikt nie rozumie:
Widzę, oni nie widzą!

Śród dnia przyjdź kiedy… To może we śnie?
Nie, nie… trzymam ciebie w ręku,
Gdzie znikasz, gdzie mój Jasieńku?
Jeszcze wcześnie, jeszcze wcześnie!

Mój Boże! kur się odzywa[3],
Zorza błyska w okienku.
Gdzie znikłeś! ach! stój Jasieńku!
Ja nieszczęśliwa!” —

Tak się dziewczyna z kochankiem pieści,
Bieży za nim, krzyczy, pada;
Na ten upadek, na krzyk boleści,
Skupia się ludzi gromada.

„Mówcie pacierze! — krzyczy prostota —
Tu jego dusza być musi.
Jasio być musi przy swej Karusi,
On ją kochał za żywota!”

I ja to słyszę, i ja tak wierzę,
Płaczę i mówię pacierze.
— „Słuchaj dzieweczko!” — krzyknie śród zgiełku
Starzec, i na lud zawoła:
„Ufajcie memu oku i szkiełku,
Nic tu nie widzę dokoła.

— Duchy karczemnej tworem gawiedzi,
W głupstwa wywarzone kuźni[4];
Dziewczyna duby smalone[5] bredzi,
A gmin rozumowi bluźni”.

„Dziewczyna czuje, — odpowiadam skromnie —
A gawiedź wierzy głęboko:
Czucie i wiara silniej mówi do mnie,
Niż mędrca szkiełko i oko.

Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu,
Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce;
Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!
Miej serce i patrzaj w serce!”

Motto wzięte z Szekspirowskiego Hamleta (akt I, scena 2). [przypis redakcyjny]

Czasem (z białorus.) — a nuż, może przypadkiem. [przypis redakcyjny]

Pianie koguta miało płoszyć duchy, upiory itp. [przypis redakcyjny]

W autografie do tego wiersza dał poeta dopisek: „Ob. Rosp. w Dzien. Wileń.”. Miał na myśli rozprawę Jana Śniadeckiego przeciw romantyczości, wydrukowaną w zeszycie „Dziennika Wileńskiego” ze stycznia 1819 r. [przypis redakcyjny]

duby smalone — głupstwa, brednie, rzeczy zmyślone, koszałki-opałki. Dubiel w staropolszczyźnie znaczył tyle co: głupiec, prostak. [przypis redakcyjny]

Dochowały się aż dwa autografy Romantyczności, posłane w listach Poety do Zana i Jeżowskiego z Kowna w połowie stycznia 1821 r. Końcowych osiem wierszy ulegało różnym zmianom, zanim poeta ostatecznie ustalił tekst drukowany. Podajemy tu ważniejsze wersje, aby unaocznić, przez jakie stadia przechodziła myśl polemiki ze Śniadeckim: Zamiast ww. 62–69 mamy w autografach:

,,Dziewczyna czuje, ty nauczasz dumnie" ---/ Rzekłem, westchnąwszy głęboko/ Łzy ludu więcej mają wiary u mnie/ (A wiara gminna więcej znaczy u mnie)/ Niźli mędrca szkło i oko.

,,Dziewczyna czuje, o, mądrości synu!"/ Rzekłem, westchnąwszy głęboko ---/ ,,Ty jej kochanka nie szukaj śród gminu:/ Na kochankę obróć oko.

,,Dziewczyna kocha: ty, mądrości synu,/ ,,Napróżno patrzysz w tej gminie./ ,,Dziewczyna tylko widzi pośród gminu,/ ,,Gmin tylko widzi w dziewczynie".

(Gdy martwą prawdą chcesz objaśniać ludy/ ,,Gdy szukasz prawdy, nieznanej dla ludu)/ Na martwe prawdy, nieznane dla ludu,/ Miej szkło, patrz w ziemi, w każdej gwiazd iskierce;/ Lecz gdy chcesz dojrzeć upioru i cudu/ Miej serce i patrzaj w serce!"

(oprac. A. Poraj). Oba autografy Romantyczności ze wszystkimi zmianami wydrukowane są w tomie III Korespondencji Filomatów, Kraków 1913, ss. 102–104 i 107–109. [przypis redakcyjny]