# Pieśń VI (Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśń VI[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Co by ty, urodziwa Hanno, na to dała,
Aby ta twoja gładkość[2] wiecznie z tobą trwała?

Wierzę, w tym wieku młodym ani myślisz o tym,
Ale byś też i dobrze myśliła, nic po tym.

Bo czas nie da trwać żadnej rzeczy w jednej mierze,
A jako wszytko niesie, tak zaś wszytko bierze.

Widziałem ja po ranu piękny kwiat przyjemny,
A widziałem zaś wieczór zwiędły i nikczemny.

I drzewa, które teraz odziały sie w liście,
Złupi z tego ubioru mroźnej zimy przyszcie.

W tymże prawie i człowiek, a w gorszym, bo kwiaty
I drzewa w rok wetują zawżdy swej utraty,

Odmładzając sie znowu; ale człowiekowi
Kiedy sie raz na twarzy zima postanowi[3],

A włos śniegiem przypadnie, gęsta wiosna minie,
Niżli[4] z głowy przeziębłej ten zimny rok zginie.

Czemu jeleń pierzchliwy łaskawsze ma bogi,
Któremu wolno zrzucić pochodzone[5] rogi?

Czemu wąż fortunniejszy, który z przyrodzenia
Każdy rok wiotche[6] lata na młodą płeć[7] mienia?

Człowiek, choć wyraz[8] Boży, niesposobny na to[9]
Ani nalazł fortelu na szedziwe lato[10].

Oszukały sie króla tessalskiego córy[11],
A ojca nieboraka jeszcze barziej, który

Dać gardło musiał dla ich głupiej pobożności[12];
Bo, życząc mu nowych lat i pierwszej młodości,

W nadzieję[13] ziół schwalonych spólnie go zabiły,
Żeby w rzeczy[14] starą krew’ z niego wycedziły.

Potym go czarownica[15] w kocioł wrzącej wody
Wrzuciła między zioła; a ten, nie rzkąc[16] młody,

Ale ani wstał żywy; jakoby[17] to było
Kosztowne ziele, co by sto lat wyparzyło.

Przeto póki panuje wiosna w twarzy twojej,
Daj sie, Hanno, napatrzyć wdzięcznej[18] krasy swojej;

Która nie da nic naprzód ani Fosforowi[19],
Kiedy napiękniej z morza wynika[20] ku dniowi.

A wy, malarze, i wy, co marmór cieszecie[21],
Jesli przyszłemu wieku zachować sie chcecie,

Malujcie tę piękną twarz i rzeźcie[22] w kamieniu.
Nie był jako żyw Zewksis[23] w takim podziwieniu

Ani zacny Fidyjas[24], jako wy możecie
Z tej tylko samej sztuki sławni być na świecie.

Ja na farbach malarskich nic sie nie rozumiem,
Także wiele z marmórem postępować umiem[25],

Ale wierszem ozdobnym i rymy gładkiemi
Mam nadzieję, że z mistrzmi porównam dobremi.

Temi ja przeciw długim latom[26] sie zastawię,
A za chęcią cnych bogiń[27] imię twe wybawię

Z niepamięci nieszczęsnej, że o twej urodzie
Będzie wiek pozny wiedział i po naszym schodzie[28].

Nie była wiecznie gładka sławna pani ona[29],
Dla której mocna Troja z gruntu wywrócona;

By ją był Parys poznał w szostymdziestym lecie[30],
Nigdy by był tej trwogi[31] nie wzbudził na świecie.

Ale jednak, co jej wiek łakomy[32] uszkodził,
To swym pismem życzliwy poeta[33] nagrodził.

Za co, nie wiem, przecz go Bóg ślepoty nie zbawił[34],
Ponieważ Stezychora[35] o wzrok był przyprawił,

Że tęż istą[36] śmiał ganić rymem uszczypliwym,
Acz to potym odwołał piórem osobliwym[37].

Ja stąd oczu nie stracę i w tym będę stały,
Że chwalić nie omieszkam, co jest godno chwały.

Bo nie leda Bóg jako swych darów rozdawa,
Temu łaskawszy, komu co nad ludzi dawa.

Przeto tusz[38] dobrze, Hanno urodziwa, sobie,
Z twoich darów znać, że Bóg jest łaskawym tobie.

Który jako ozdobę i piękność szacuje,
Ten czyn niezmierzonego świata okazuje

Tak pięknie zbudowany; kto sklepowi[39] temu,
Nadobnemi gwiazdami ślicznie sadzonemu,

Nadziwować sie może? Kto nocoświetnego
Miesiąca[40] abo słońca niespracowanego

Napatrzył sie do wolej, lubo rano wstaje,
Lubo ku wieczorowi prędki bieg podaje?

Taki więc z swej łożnicy nowy oblubieniec
Wychodzi; na nim złoty płaszcz i złoty wieniec,

Perłami przeplatany, gore znakomity,
Jego ze wszech namilszej[41] dar niepospolity.

Ale i ziemia nie jest bez swojej ozdoby,
Bo i tę Bóg oszlachcił dziwnymi sposoby:

To górami, to lasy, to kryształowemi
Rzekami, to łąkami pięknie kwitnącemi.

A w poły ją przepasał morzem urównanym[42],
Prosto jakoby pasem śrebrem okowanym.

Taki przede wszytkimi polem rozmierzonym[43]
Leci obrzym udatny pędem niewściągnionym.

Tego na kresie czeka albo trynóg[44] drogi,
Albo prędki koń, albo bawół złotorogi.

To takie, co widzimy[45]. Cóż, gdzie nasze oczy
Dosiąc nie mogą? gdzie Myśl, która niebem toczy,

Gdzie sama Piękność świeci i kształty wszech rzeczy[46]?
Nie może tego pojąć mdły[47] rozum człowieczy.

Dar Boży tedy gładkość, a dar znamienity,
Bo jesli go Ten nie da, zinąd nienabyty,

Jako są insze rzeczy, których człowiek może
Za swym staraniem dostać: tu nic nie pomoże.

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w utworze jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

gładkość (daw.) — piękno, uroda. [przypis redakcyjny]

postanowić — tu: postawić, umieścić. [przypis redakcyjny]

niżli — a nigdy. [przypis redakcyjny]

pochodzony — zniszczony. [przypis redakcyjny]

wiotchy (starop.) — stary. [przypis redakcyjny]

płeć (daw.) — skóra, cera. [przypis redakcyjny]

wyraz — tu: obraz. [przypis redakcyjny]

niesposobny na to — nie ma na to sposobu. [przypis redakcyjny]

szedziwe lato (starop.) — sędziwy wiek. [przypis redakcyjny]

Oszukały sie króla tessalskiego córy (…) ani wstał żywy (w. 23–32) — fragment stanowi nawiązanie do mit. gr.: zemsta Medei za krzywdy, które wyrządził jej król tessalski Pelias; Medea przekonała jego córki, że jest w stanie odrodzić się młody, gdy poćwiartują go i ugotują w kotle z cudownymi ziołami. Pelias się nie odrodził, przerażone córki udały się na wygnanie. [przypis redakcyjny]

pobożność — tu: przywiązanie. [przypis redakcyjny]

w nadzieję — w zaufaniu do. [przypis redakcyjny]

w rzeczy — rzekomo. [przypis redakcyjny]

czarownica — tu: Medea. [przypis redakcyjny]

nie rzkąc — już nie mówiąc (że nie). [przypis redakcyjny]

jakoby — jakżeby. [przypis redakcyjny]

wdzięczny* (starop.) — miły. [przypis redakcyjny]

Fosfor — Jutrzenka poranna. [przypis redakcyjny]

wynikać — wynurzać się. [przypis redakcyjny]

cieszecie (forma starop.) — obciosujecie. [przypis redakcyjny]

rzeźcie (starop. forma trybu rozkazującego) — rzezajcie, rzeźbijcie. [przypis redakcyjny]

Zeuksis (V w. p.n.e.) — sławny malarz gr. [przypis redakcyjny]

Fidyjas (V w. p.n.e.) — sławny rzeźbiarz gr. [przypis redakcyjny]

Także wiele (…) umiem — nie umiem (znaczenie wynika z konstrukcji zdania złoż.). [przypis redakcyjny]

przeciw długim latom — przeciw długoletniemu zapomnieniu. [przypis redakcyjny]

cne boginie — muzy. [przypis redakcyjny]

po naszym schodzie — po naszym końcu (tj. śmierci). [przypis redakcyjny]

pani ona — ta pani; chodzi o Helenę trojańską. [przypis redakcyjny]

w szostymdziestym lecie — w sześćdziesiątym roku (jej) życia. [przypis redakcyjny]

trwoga — chodzi o wojnę trojańską, której przyczyną było porwanie pięknej Heleny przez królewicza trojańskiego Parysa. [przypis redakcyjny]

wiek łakomy — czas, który łakomie wszystko pożera. [przypis redakcyjny]

poeta — chodzi o Homera, autora Iliady i Odysei, w których opisana jest wojna trojańska i losy jej bohaterów, ślepy poeta (zob. w. 57). [przypis redakcyjny]

nie zbawił (starop.) — nie pozbawił. [przypis redakcyjny]

Stezychora o wzrok był przyprawił — naraził na utratę wzroku; poeta Stezychor (VII/VI w. p.n.e.) miał oślepnąć z powodu złorzeczenia Helenie i wzroku nie odzyskał, mimo że odwołał złorzeczenia. [przypis redakcyjny]

tęż istą (starop.) — tę samą. [przypis redakcyjny]

osobliwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

tusz (…) sobie (starop.) — spodziewaj się, miej nadzieję. [przypis redakcyjny]

sklep* (daw.) — sklepienie. [przypis redakcyjny]

nocoświetny miesiąc — świecący w nocy księżyc (por. łac. noctiluca: przydomek Diany, bogini księżyca, używany przez Horacego). [przypis redakcyjny]

ze wszech namilszej — w domyśle: oblubienicy. [przypis redakcyjny]

urównany — równo rozlany. [przypis redakcyjny]

pole rozmierzone — pole wyścigowe. [przypis redakcyjny]

trynóg — trójnóg (tj. nagroda). [przypis redakcyjny]

To takie, co widzimy — to, co widzimy, jest takie. [przypis redakcyjny]

kształty wszech rzeczy — idee, rozumiane w ujęciu filozofii Platona i neoplatończyków jako prawzory rzeczy. [przypis redakcyjny]

mdły (daw.) — słaby, marny. [przypis redakcyjny]