# Pieśń VIII (Kiedy sie rane zapalają zorza...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśń VIII[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kiedy sie rane zapalają zorza,
A dzień z wielkiego występuje morza,
Przyszedłem na brzeg, kędy Wisła bieży,
A tam siedziała na wysokiej wieży,
Podjąwszy[3] rękę, smutna białagłowa
I pocznie z płaczem narzekać w te słowa:

«Takżem ja barzo niefortunna była?
Takżem ja wiele szczęściu przewiniła?
Że temu k woli[4] być nieboga muszę,
Który jako grzech mierzi moją duszę.
A ten[5] gdzieś siedząc, narzeka z daleka,
Przed którym nie mam milszego człowieka.

Ślub mi przywodzą[6], poniewolne słowa[7],
Na które nigdy nie zwalała[8] głowa;
A ono było lepiej serca pytać,
Które gdy nie chce, słów sie prózno chwytać.
Niech sie tym cieszy, że mię ma w niewoli,
Ręce mógł zwięzać, myśli nie zniewoli.

Bogu tajemne nie są ludzkie sprawy,
Ten z nieba widzi, kto krzyw, a kto prawy.
Ja nie mam komu krzywdy swej powiedzieć,
Jeślibych miała, i to trudno wiedzieć[9].
Jednęż mam wolność w swej ciężkiej niewoli,
Że sie wżdy mogę napłakać do woli.

Więc mię to zewsząd szczęście[10] pokarało,
Wszystko mi zaraz, com miała, pobrało.
Ojczyzny nie mam, matkim ostradała,
Samam sie w ręce okrutne dostała.
Cóż mię gorszego mogło potkać w boju
Nad to, co cierpię, nieboga, w pokoju?

Czasem bych rada żałość swą pokryła[11]
A na lepszą sie postawę zdobyła;
Ale smutnemu trudno śmiech przychodzi,
Trzeźwi[12] w pijanych sprawy nie ugodzi.
I mnie nieszczęsną łzy moje wydają,
Które mi z oczu płynąć nie przestają.

Tegom też pewna, że mię nie miłuje;
Nie mam mu ze złe, mnie w tym naszladuje.
On wie, co myśli, świadom, o co stoi;
Ja go nie sądzę, ani mi przystoi[13],
Wszakoż sie k temu zawsze będę znała[14]:
Mił mi nie będzie, bych[15] dziś umrzeć miała.

A ty, mój bracie, wzorem stryja twego[16],
Pomści mej krzywdy i zelżenia swego.
Uczyń, co twej krwi szlachetnej przystoi,
Miłość przy tobie nieomylna stoi.
Jać albo zdrowia w tym frasunku zbędę,
Albo na koniec twoją żoną będę.

Pieśń VIII dodana — opowiedziana tu historia oparta jest na Heroidach Owidiusza: Hermiona (córka Menelausa i Heleny) była zaręczona — bez wiedzy ojca — z Orestesem, bratem stryjecznym, do którego kieruje tutaj swoje żale. Porwał ją i poślubił Pyrrus (syn Achillesa), któremu przyrzekł ją ojciec. [przypis redakcyjny]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w utworze jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

podjąwszy — podniósłszy. [przypis redakcyjny]

temu k woli być (starop.) — Pyrrusowi posłuszna być. [przypis redakcyjny]

a ten — chodzi o Orestesa. [przypis redakcyjny]

przywodzić — przypominać (por. wyrażenie: przywodzić na myśl). [przypis redakcyjny]

poniewolne słowa (starop.) — wypowiedziane pod przymusem. [przypis redakcyjny]

nie zwalała (starop.) — nie zgadzała się (nie pozwalała). [przypis redakcyjny]

trudno wiedzieć — w domyśle dalszy ciąg: czy bym powiedziała. [przypis redakcyjny]

szczęście — w znaczeniu: fortuna, los. [przypis redakcyjny]

pokryć — tu: ukryć. [przypis redakcyjny]

trzeźwi — trzeźwy. [przypis redakcyjny]

Tegom też pewna, że mię nie miłuje… itd. (w. 37–42) — mowa o Pyrrusie. [przypis redakcyjny]

k temu zawsze będę znała — zawsze to będę wyznawała. [przypis redakcyjny]

bych (starop.) — choćbym. [przypis redakcyjny]

stryja twego — chodzi o Menelausa, który pomścił porwanie Heleny przez Parysa. [przypis redakcyjny]