# Pentesilea

Heinrich von Kleist

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.


OSOBY

PENTESILEA — królowa Amazonek[1]

PROTOE — księżniczka Amazonek

MEROE — księżniczka Amazonek

ASTERIA — księżniczka Amazonek

ARCYKAPŁANKA Artemidy[2]

ACHILLES[3] — król ludu greckiego

ODYSEUSZ[4] — król ludu greckiego

DIOMEDES[5] — król ludu greckiego

ANTILOCHUS[6] — król ludu greckiego

Grecy i Amazonki


Scena: Pole walki pod Troją

### SCENA PIERWSZA

Zjawiają się: z jednej strony Odyseusz i Diomedes, z drugiej Antilochus, wraz z orszakami.

ANTILOCHUS


Cześć wam, królowie! Jakże sprawy stoją?
Dawnom tu już nie widział was pod Troją!


ODYSEUSZ


Źle, Antylochu. Spojrzyj na to błonie:
Zastępy Greków, Amazonek konie
Nastają na się, jak dwa wściekłe wilki.
Na boga, czemu? Obłędem rażeni?
Jeśli Jupiter[7], co gromami strzela,
Trzaskiem błyskawic ich nie porozdziela —
To trupem padną dzisiaj, rozwścieczeni!
Wody mi dajcie haust!


ANTILOCHUS


Na duszę mą!
Te Amazonki czegóż od nas chcą?


ODYSEUSZ


Ruszylim obaj, za Atrydy[8] radą,
Wraz z Mirmidonów[9] niemałą gromadą,
Achil i ja; bo zważ: Pentesilea
Powstała w borach jak dzika zawieja
Na czele kobiet krytych skórą żmij,
Przez góry pędzi tu, na pogrom… czyj?
Priama chyba chce nastraszyć w Troi…
Słychać (a wieści jedne drugim przeczą);
Priamid[10] ruszył z Ilion[11] w pełni zbroi
Witać królową śpieszącą z odsieczą.
Gnany gościńcem w lot: nasze pancerze
Murem rozgrodzą nieszczęsne przymierze!
Przez całą noc trwał pochód nieustanny.
Lecz z pierwszym blaskiem jutrzenki porannej
Cóż za zdumienie! W świcie strzał i proc
Cała dolina kłębi się od bitwy —
Słysz! — Trojańczyków z tymi niewiastami!
Jak sforę chmur, co jasne niebo plami,
Rozdziera w strzępy napór huraganu,
Pentesilea w szaleństwie gonitwy
Pędzi przed sobą z rozpędem orkanu
Huf Priamidy, tak miotając niemi[12],
Jakby ich chciała zmieść z powierzchni ziemi
Poprzez Hellespont[13] w topiel oceanu.


ANTILOCHUS


Dziwne to, dziwne!


ODYSEUSZ


Słuchaj, będzie lepiej!
My, pragnąc odwrót zagrodzić Trojanom
Pędzącym na nas ławą niewstrzymaną,
Pod same mury wpieramy oszczepy.
Zdumiał się na ten widok Priamida;
Po krótkiej radzie my ruszamy w cwał
Młodą królowę Amazonek witać.
Ona wstrzymała triumfalny szał.
Więc — na Hadesa[14]! — chyba teraz przecie
Pora do kogoś przystać tej kobiecie,
Która nam z nieba uzbrojona spada
Wprost w naszą wojnę, sama walce rada[15]!
Toż z nami sojusz zawrze chyba chętnie,
Skoro już Trojan gromi tak namiętnie.


ANTILOCHUS


No tak, na Zeusa[16]! To chyba jest jasne!


ODYSEUSZ


Więc — znajdujemy ją w bojowym stroju
Na czele dziewic, hełm dumnie wiejący,
Pod nią purpurą i złotem kapiący
Koń depcze ziemię pełen niepokoju.
Przez krótką chwilę spogląda w pogardzie
W naszą gromadę, okiem jak ze stali,
Jakbyśmy stali przed nią skamieniali;
Ta oto dłoń, powiadam tobie, bardziej
Jest wyrazista, a patrzy mniej hardzie.
Wtem oko jej spotyka wzrok Achilla —
I niby pożar z czerwonych płomieni
Nagły rumieniec jej lica odmieni,
Ciemną purpurą biel twarzy nasila.
Skacze na ziemię (koń przysiadł na zadzie),
Przez jedną chwilę stoi w ziemię wryta;
Cugle ciskając służebnej, zapyta:
Co nas prowadzi w tak wielkiej paradzie?
Ja na to: że radośnie my, Argiwi[17],
Nieprzyjaciółkę Dardanów[18] witamy,
Że nienawiścią dawno Grecja cała
Ku Priamidom podłym rozgorzała;
Mówię o sobie i o Achillesie,
Że obaj z nią sojuszu pożądamy,
Że pewnie ona takież chęci żywi —
I co mi jeszcze ślina do ust niesie…
Lecz ze zdumieniem w potoku swej mowy
Widzę: nie słucha mnie. Ale z wyrazem
Szesnastolatki i dziecka zarazem,
Jakby na igry[19] szła albo na łowy,
Odwraca w bok kędziory złotej głowy
I woła: „O Protoe, matka moja
Takiego męża nigdy nie spotkała!”
A przyjaciółka stoi oniemiała…
Achil i ja — mierzymy się uśmiechem,
Królowa zasię oczy upojone
Znów zatrzymała z zapartym oddechem
Na Egińczyka[20] promienistej głowie.
A przyjaciółka nieśmiało w jej stronę
Zwraca pytanie, czyli[21] mnie odpowie.
Na to w płomieniach (gniewna czy wstydliwa? ) —
A błysk jej oczu w zbroi odgorywa —
Zmieszana, pyszna i dzika zarazem
Do mnie się zwraca i wzrokiem przeszywa:
„Jam Amazonek królowa — i płazem
Tego nie puszczę! Odpowiem… żelazem!”


ANTILOCHUS


Tak, słowo w słowo, twój goniec też gadał.
Myśleli wszyscy, że rozum postradał…


ODYSEUSZ


A my nie wiemy, popadli w zdumienie,
Co sądzić mamy o tej dziwnej scenie.
Więc zawracamy w rozjuszonym wstydzie,
Patrząc na Trojan, jak, radzi, z oddali
Srom[22] nasz odgadli i jak już wysłali
Herolda, który śmiało do niej idzie,
Ofiarowując nowy pakt przymierza.
I sądzą już, że gniewem w nas uderza
I że się zaraz wyjaśnią te czary.
Ale nim goniec zdążył zbiec ze wzgórza
Oraz pył drożny otrząsnąć z pancerza —
Ta centaurzyca rzuca się jak burza
Na nich i na nas, ile w koniach pary!
Jak leśny potok, gdy wiosną się wściecze,
Trojan i Greków tratuje i siecze!


ANTILOCHUS


Na Styks[23], to niesłychane! Mów!


ODYSEUSZ


A zatem:
Furie[24] im dały tak zajadłe miecze,
Jakich nie było jeszcze, jak świat światem…
O ile wiem, dwie moce są przyrody:
Siła oraz jej opór — nic poza tym.
Co ogień gasi, to zarazem wody
Nie zmienia w parę — i na odwrót. Ale
Tu wściekły wróg oboje chce zagryzać
I wobec niego ogień nie wie wcale,
Czy płynąć razem z wodą, a znów fale,
Czy mają z ogniem stropy niebios lizać…!
Przez wojownice Trojanin przyparty
Chroni się za puklerze[25] Greków, zasię Grek
Broni go od dziewicy, bo by trupem legł.
I dwaj wrogowie muszą nie na żarty
Wspierać się, wbrew swej wojnie, o bogowie!
By czoło stawić wspólnemu wrogowi.

Jeden z Greków podaje mu wodę

Dzięki! Język się spiekł.


DIOMEDES


Od tego dnia
Bitwa tu sroży się nad tą doliną
I, zda się, gromy nigdy nie przeminą,
Jak w burzy wpartej do przepaści dna.
Gdym się tu wczoraj poranną godziną
Naszym na pomoc przedarł po kryjomu,
W tej samej chwili spadła z trzaskiem gromu,
Jak gdyby chciała to helleńskie plemię
Strzaskać na miazgę, zgnieść i wdeptać w ziemię.
Oto Aryston, cały kwiat korony,
Tuż Astianaks, najdzielniejsze syny,
Oto Menandros burzą w proch strącony:
Z ciał młodych, pięknych na pole rzucony
Nawóz pod córy Aresa[26] wawrzyny.
I więcej jeńców już wzięła nam ona,
Nim nam zostało ócz do płaczu, mieczy
Na krwawą pomstę, rąk dla ich odsieczy.


ANTILOCHUS


I nie wie nikt, skąd taka rozwścieczona?


DIOMEDES


Nikt, jako żywo! A my, przyjacielu,
Szukamy źródła przyczyny i celu.
Sądząc po gniewie osobliwym, który
Miota nią pośród bitewnej wichury
Wciąż za Achilem, myślę: wojna cała
Stąd, że ku niemu nienawiścią pała.
O, tak zaciekle, brodząc poprzez śniegi,
Gdy rozjuszona krwią oko nasyca,
Ofiary swojej nie tropi wilczyca,
Jak ona jego przez Greków szeregi.
Lecz w pewnej chwili, kiedy jego życie
Już było w mocy jej — czy uwierzycie?
Gdy już miał westchnąć ostatnim oddechem,
Oddała mu je, niby dar, z uśmiechem!


ANTILOCHUS


Cóż to? Oddała? Kto?… Królowa?…


DIOMEDES


Ona!
Wczoraj pod wieczór na nowo się starli —
Pentesilea, jak wicher szalona,
Z boskim Achilem — a Priamid karli
Podstępnie z tyłu ugodził go w zbroję,
Aż echem niebios zadrżały podwoje.
Królowa zbladła, potem złote włosy
W tył odrzuciła i z okiem ognistem,
Uniósłszy się na koniu, jak w niebiosy,
Zamachnie się i ostry miecz ze świstem
W kark Priamidy zatapia głęboko!
Runął, Achila zbryzgując posoką…
Achilles teraz mieczem łuk zatacza,
By ją ugodzić; ale ona, dzika,
Schylona w głową swojego srokacza[27],
Co gryząc uzdę, pieni się i boczy —
Unika ciosu — i co koń wyskoczy
Rusza z kopyta… I odwraca oczy…
Uśmiecha się… i znika.


ANTILOCHUS


Przedziwne to!


ODYSEUSZ


Co niesiesz ty spod Troi?


ANTILOCHUS


Mnie Agamemnon[28] tutaj śle i pyta,
Czy w tych warunkach raczej nie przystoi
Rozsądek niźli odwaga niesyta.
O cóż nam chodzi? O Troi zniszczenie
I o pobicie Trojan! Chyba że nie
O dziewkę, która gdzieś tam maszeruje…
Czyliż odwrotu rozum nie dyktuje?
Jeśli się wszakże przekonasz naocznie,
Że nie w sojuszu ona z twierdzą Troi
Ku nam się zbliża — żąda, byś niezwłocznie
Z wojskami wracał tam, gdzie obóz stoi.
Pentesilea gdy ścigać was pocznie,
To on, Atryda, nic od ciebie nie chce;
Sam się przekona, na co w żeńskiej zbroi
Ta zagadka, Sfinks[29], ważyć się zechce.


ODYSEUSZ


Któż się do tego sądu nie przychyla!
Czyli sądzicie, że Laertiada[30]
Za tak głupimi bitwami przepada?
Trzeba czym prędzej zabrać stąd Achila!
Jak dog ze smyczy spuszczony zapada
W jelenie rogi, łowiec[31] za nim zmierza,
Woła i wabi, lecz już nim nie włada,
Bo ów, wgryziony w kark pysznego zwierza,
Tańczy z nim razem przez góry, doliny,
W głęboką puszczy noc — tak on szaleje,
Odkąd wojenną prześwietliło knieję
Zjawisko owej — tak rzadkiej zwierzyny.
Uda przestrzelić! Związać! Niech omdleje!
Przysiągł: ni kroku nie ustąpię pola
Tej Amazonce pięknej — do tej pory,
Póki jej z konia zwycięska ma wola
Za te jedwabne nie zwlecze kędziory.
Mój Antylochu, niechby usidliła
Go twa wymowność, skoro mdleje siła,
Gdy jego warga pianą się pokryła.


DIOMEDES


Razem spróbujmy raz jeszcze, pomału,
Spokojnej, zimnej rozwagi, bez krzyku
Wbić klin w decyzję jego szału.
Łatwo, przemyślny ty Larysejczyku[32],
Znajdziesz słabiznę, wtargniesz niewidocznie…
Gdy nie ustąpi, połów się rozpocznie:
Dwaj Etolczycy wezmą go na bary
I niby kłodę (bo zdjęły go czary!)
Cisną go w obóz Argiwów niezwłocznie.


ODYSEUSZ


Za mną!


ANTILOCHUS


Stój! Kto to biegnie z tamtej strony?


DIOMEDES


To Adrast, patrzcie, blady i zmieniony!


### SCENA DRUGA

Ci sami. Wchodzi Adrastos wódz.

ODYSEUSZ


Co nam przynosisz?


DIOMEDES


Jaką wieść?


ADRASTOS


Nowinę
Ze wszystkich nowin najgorszą.


DIOMEDES


Niech zginę!


ODYSEUSZ


Gadajże prędzej!


ADRASTOS


Królowie Hellady!
Mury Pergamu[33] nie runą w perzynę!
Achil ofiarą padł okropnej zdrady!


DIOMEDES


Bogowie!


ODYSEUSZ


Biada! Zwiastunie złej doli!


ADRASTOS


U Amazonek Achilles w niewoli!


ANTILOCHUS


Kiedyż i gdzie ta ohyda się stała?


ADRASTOS


Szturm nowy, dziki jak burzy nawała,
Owych Aresa rozwścieczonych cór
Jął[34] dziesiątkować Etolczyków szyki,
Lejąc jak potop w bitewnym łoskocie
Na nas walecznych Mirmidonów krocie.
Próżnośmy w poprzek stanęli jak mur,
By ich zatrzymać: niby strumień dziki
Zmietli nas falą okropnej paniki…
I nikt zatrzymać się nie zdołał wcześniej,
Aż hen daleko na polanie leśnej.
Achil sam został, obszczerzon lancami;
Już z trudem z mroku walki się wyzwala,
Do nas nareszcie zmierza — my wesoło
Krzyk powitalny rzucamy mu z dala,
Gdy nagle głos nam zamarł w piersiach! Zgroza:
Jego kwadrygi[35] zaryło się koło
Tuż nad przepaścią… Ze spadzistej skały
W straszliwą czeluść zajrzał oniemiały.
Na nic mu nie zda się kunszt wyścigowy,
W którym jest mistrzem: już konie sprzed woza
W tył, przerażone, odwracają głowy
Ku jego bata ciosom opętanym.
W uprzęży własnej kłębie pogmatwanym
Walą się konie, wóz i Jowiszowy
Syn, Achil, dumny i promiennolicy,
Ciasno schwytany, jak gdyby w pętlicy!


ANTILOCHUS


Szaleniec? Dokąd zmierza…?


ADRASTOS


Wtem wylata
Sam Automedon[36], przesławny woźnica,
I rzuca się, splątany kłąb rozplata
I cztery konie za uzdy pochwyca.
Lecz nim ich nogi uwięzłe w rynsztunku
Zdołał wyzwolić z śmiertelnych obieży[37],
Zwycięska zgraja Amazonek bieży
Hurmem wprost na nich, na czele królowa…
I gaśnie iskra ostatnia ratunku!


ANTILOCHUS


Nieba!


ADRASTOS


Nad chmurą kurzu pyszna głowa
Błysła, gdy nagle pęd wstrzymała cwału,
Przez chwilę mierzy okiem stromą ścianę:
Pióropusz własny, jakby grozą zdjęty,
Szarpie wstecz głową tej lwicy zaciętej.
Lecz oto cugle odkłada pomału
I jak w zawrocie — płomieniem owiane
Czoło ukrywa w obie małe dłonie.
Dziwnym widokiem zdumione dziewice
Zwracają ku niej z niemą prośbą lice,
Najbliższa pyta, zatroskana srodze,
Inna porywczo chwyta konia wodze,
Gwałtem chcąc dalszą zagrodzić jej drogę…
Lecz ona…


DIOMEDES


Waży się?


ANTILOCHUS


Mów!


ADRASTOS


Ledwie mogę!
Usiłowania próżne, by ją wstrzymać…
Z łagodną siłą dziewice odtrąca
I niespokojnie szuka, gdzie by imać[38]
Ścieżki się mogła stopa szukająca:
Dróżkę chce znaleźć tęsknymi oczyma
Swemu życzeniu, które skrzydeł nie ma.
Nagle ruchami pocznie opętanej
Wspinać się wzwyż po skale stromej ściany,
To tu, to tam — szaloną któż odgadnie!
Wciąż niedorzecznie myśląc, że wplątany
W swe sieci łup w jej ręce łatwo wpadnie.
Już jej źrenice bacznie wybadały
Każdą szczelinę wyżłobionej skały:
Widzi, że stok jest niedostępnie stromy,
Lecz jak z rozumu obrana — powraca,
Pnie się na nowo na głaz już znajomy.
Po szlaku, który wędrowiec przypłaca
Życiem, do szczytu dąży krok po kroku…
I stoi teraz na kamiennym bloku,
Tak małym, że zaledwie by kozicę
Zmieścił ten głaz — a rozpadliny z boku
Straszą, nie dając w tył ni naprzód kroku…
I krzyk podniosły dziewki białolice —
A ona raptem z rumakiem pospołu
W trzasku walących się razem kamieni
Jak na dno piekła pada w otchłań dołu,
Karku nie łamie!… Lecz myśli nie zmieni
I znów porywa się na strome skały!


ANTILOCHUS


Cóż za hiena, obłędna i ślepa!


ODYSEUSZ


A Automedon?


ADRASTOS


Nareszcie wóz cały
Uporządkował — Hefajstos by nowy
Wóz w takim czasie wykonał spiżowy!
Uprząż uładził, skacze na kwadrygę,
Za lejce chwyta i konie jak frygę
Zawraca — a nam kamień z serca spada.
Lecz nagle jedna z wojownic wybada
Ukrytą ścieżkę; krzyczą jej nowinę
I tam kierują szaloną królowę[39],
Pnącą się wciąż na głazy granitowe…
Echo radości napełnia dolinę.
Pentesilea na to słowo nowe
Zwróciła konia, oczy — i za wzrokiem
Jak wyciągnięta pantera śmignęła.
Achilles wprawdzie wycofał się bokiem,
Ale kwadryga z oczu mi zginęła…
Co się z nim stało, nie wiem.


ANTILOCHUS


Och, zgubiony!


DIOMEDES


O przyjaciele, co czynić?


ODYSEUSZ


Do dzieła!
Serce prowadzi: będzie wyzwolony!
Skruszymy dzikiej drapieżnicy szpony!
Choć przyjdzie walczyć na śmierć i na życie,
W pierwszym szeregu boju mnie ujrzycie!


Odyseusz, Diomedes, Antilochus wybiegają.

### SCENA TRZECIA

Adrasios, gromada Greków, którzy tymczasem weszli na wzgórze.

MIRMIDON

rozgląda się po okolicy


O, tu — widzicie? — tu, gdzie góra owa!
Patrzcie! Czy to nie hełm się tam wynurza
I pióropuszem ocieniona głowa?
I kark się mocny wyłania zza wzgórza
Ramiona już — i ręce w błysku stali?
I tors, i pas, co się od złota pali?


ADRASTOS


Ha, czyj to hełm?


MIRMIDON


Tak, czyj! Czy śnię, o Grecy?
Już widzę lejce… i koncerz[40]… i plecy…
I końskie łby, ozdobne strzałką białą…
Góra już tylko skrywa końskie nogi…
O, czy kwadrygę widzicie, wspaniałą,
Jako wschodzące wiosną słońce?


GRECY


Bogi!
Achilles to, syn bogów! Wraca w dom!
Jego zwycięstwo! Sam włada lejcami!
Ach, ocalony wraca!


ADRASTOS


Jasny grom!
Bogom niech będzie olimpijskim sława!
Odys! Skocz mi tam który za królami!

Jeden z Greków wybiega

Zbliża się do nas?


MIRMIDON


Aaa!…


ADRASTOS


Cóż?


MIRMIDON


Brak mi tchu!


ADRASTOS


Gadajże wreszcie!


MIRMIDON


Adraście, patrz tu,
Jak pcha lewicę nad rumaków grzbiety!
Jak bicza kołem okrąża ich grzywy!
Jak samym świstem pędzone do mety,
Boskie bachmaty[41] rwą grunt niecierpliwy!
Na bogi! Zda się: za same wędzidła
Wóz ciągną, jakby dym z nozdrzy je szczuł!
A jeleń szczwany nie szybsze ma skrzydła!
Wzrok już się w szprychach migocąc nie sidła,
Wkręcony lotnie w tarcze lśniących kół!


ETOLCZYK


Lecz za nim…


ADRASTOS


Co znów?


MIRMIDON


Tam na samej grani!


ETOLCZYK


Kurzawa…


MIRMIDON


Tuman jak chmura gromowa!
Jak błyskawica przed nim gna…


ETOLCZYK


Królowa!!


MIRMIDON


Bogi łaskawe!


ADRASTOS


Kto?


ETOLCZYK


Pentesilea!
Tuż za boskiego Peleidy tropem
Z całą czeredą kobiet gna galopem…


ADRASTOS


Wściekła Megera[42]!


GRECY

krzyczą


Do nas! Prędzej! Prędzej!
Boski Achilu! Tutaj! Chroń się między
Nasze puklerze!


ETOLCZYK


Patrzcie, jak udami
Tygrysi kadłub ścisnęła namiętnie,
Jak pochylona w grzywę, w burzy tętnie
Wiatr wstrzymujący wypija ustami!
Gna jak z cięciwy strzelona za łanią:
Tak wartkie[43] nie są numidyjskie strzały[44]!
Wojska daleko jak kundle zostały,
Gdy dog w pościgu wyciągnie się cały!
Pióra jej hełmu ledwie zdążą za nią!


ADRASTOS


Zbliża się?


TESALCZYK


Pędzi!


MIRMIDON


Jeszcze nie dociera!


TESALCZYK


Dopędza! Każdym szczupakiem[45] ogiera
Za Achillesem jak potwór zgłodniały
Kawał dzielącej ją drogi pożera!


MIRMIDON


Na wszystkich wielkich bogów, co nas chronią!
Już zolbrzymiała do jego rozmiarów!
I błyskawicznych już kopyt pogonią
Konie ciskają grudy ziemi o nią,
I grzmiący tętent już napełnia parów!


ETOLCZYK


Teraz — szalony! Ślepy obłąkaniec!
Skręca w bok, igra! Hej, uwaga! Bogi!
Pentesilea przecina kąt drogi…
Widzisz?… Przyjęła jego straszny taniec…


MIRMIDON


Zeusie! Na pomoc! Już u jego boku!
Wielki jak olbrzym cień jej w groźnym skoku
Już go zabija!


ETOLCZYK


Teraz… nagle… wspak —


TESALCZYK


Całą kwadrygę zdarł w lewo co prędzej!


ETOLCZYK


Do nas znów leci — na skrzydłach, jak ptak!


MIRMIDON


Ha, lis przebiegły…! Zwiódł ją! Umknął jędzy!!


TESALCZYK


Niepowstrzymana minęła w rozpędzie
Wóz jego…


MIRMIDON


A! Potyka się jej koń!
Patrz! Wyleciała z siodła!…


ADRASTOS


Co to będzie?


TESALCZYK


Runęła! W ziemię zaryła się skroń!


MIRMIDON


Królowa leży! A na nią się wali
Jedna z wojownic, cała w lśniącej stali!


TESALCZYK


I jeszcze jedna —


MIRMIDON


I trzecia —


ADRASTOS


Padają?


MIRMIDON


Padają, wodzu! Jakby kowal krewki
Na szmelc je topił razem: konie, dziewki!


ADRASTOS


Niech spłoną w popiół!


TESALCZYK


W gęstych kłębach pyłu
Los się rozprawia z Amazonek zgrają:
Już widzę tylko błysk żelaza, z tyłu
Za Achillesem; węzeł gęsty, śliczny
Dziewic, splątany z dziką masą koni…
Zaiste, chaos mniej był chaotyczny.


ETOLCZYK


Lecz teraz — wiatr się zerwał; oto dnieje,
Jedna z leżących zrywa się na nogi.


TESALCZYK


Ha! Niechaj każdy patrzy i się śmieje:
Jak tam wesoło ów kłębek szaleje,
Jak to szukają lancy, tarczy, kasku,
Porozrzucanych daleko po piasku!


MIRMIDON


Trzy konie jeszcze, jedna wojownica
Leżą jak martwe…


ADRASTOS


Czy to jest królowa?


ETOLCZYK


Pentesilea, pytasz, złotogłowa?


MIRMIDON


Czy to królowa? Nie poznaję lica!…
Tam stoi!!


TESALCZYK


Gdzie?


ADRASTOS


No mów!


MIRMIDON


Tam, na Kronidę[46]!
Tam, gdzie runęła: w cieniu tego drzewa.
Na karku konia oparła swą dzidę,
Trzyma się grzywy… widzisz? — Włos owiewa
Czoło, a ręką — pył czy krew? — ociera…
Dumny się szyszak w prochu poniewiera!


TESALCZYK


Na boga, ona, tak!


ADRASTOS


Niezwyciężona!


ETOLCZYK


Kot, co tak padnie, sczeźnie, lecz nie ona!


ADRASTOS


A co Achilles?


TESALCZYK


Jego strzegą bogi!
Trzy rzuty strzały uszedł już z jej drogi!
Już go dosięga ledwie rzutem wzroku,
Już nawet myśl, pędząca za nim śmigła,
Bez tchu w jej piersi zziajanej zastygła!


MIRMIDON


Chwała! Patrz, Odys w wojowniczym tłoku
I całe wojsko Greków w jasnym słońcu
Nagle wychodzą tam z leśnego mroku!


ADRASTOS


Odys? Diomed? Bogi nieśmiertelne!
Gdzież on? Daleko sam został na końcu?


TESALCZYK


Na rzut kamienia! Konie jego dzielne
Już gnają cwałem na Skamandru[47] wzgórza.
On wzdłuż szeregów już śmiga jak burza…


GŁOSY

z oddali


Chwała!


TESALCZYK


Wołają jemu…


GŁOSY


Bogów gońcu!
Sława, Pelido[48]! Wawrzyn na twą skroń!…


TESALCZYK


Wstrzymuje bieg. Przed samo królów koło
Zajeżdża wóz! Podchodzi Odys doń!
Zeskoczył z wozu raźno i wesoło…
Oddaje lejce i odrzuca broń…
Zdejmuje szyszak, co gniecie mu czoło
Pyłem pokryte; a wszyscy rycerze,
Wszyscy królowie kupią się[49] wokoło!
Sława ci, chwała, boski bohaterze!
O, wszystkich Greków porwał zachwyt szczery,
Tłum go unosi, kolana mu ściska,
Zaś Automedon dymiące ogiery
Przy jego boku prowadzi u pyska!
Już coraz bliżej — idzie — wznosi dłoń!
O, patrzcie! Boski! Wawrzyn na twą skroń!


### SCENA CZWARTA

Achilles, za nim Odyseusz, Diomedes, Antilochus, Automedon z kwadrygą u jego boku. Wojsko greckie.

ODYSEUSZ


O bohaterze egiński! Serdecznie
Witamy! Nawet w odwrocie zwycięski!
Niech twego miecza sława żyje wiecznie!
O, na Jowisza! Samą mocą ducha
Nieprzyjaciółce ty zadajesz klęski,
Że w proch ci pada bezsilna i krucha;
Cóż będzie, skoro ty miecz swój wysoko
Podniesiesz na nią, prosto, oko w oko!


ACHILLES

trzymając hełm w dłoni, drugą ręką ociera pot z czoła. Dwaj Grecy, bez jego świadomości, chwytają jego zranione ramię i opatrują je


Co? Cóż takiego?!


ANTILOCHUS


Zawsze w niepokoju,
Wygrałeś wyścig straszliwego boju,
Jak dziki orkan, który, grzmiąc po niebie,
Świat przerażony w wirach wichru grzebie.
Gdybym na siebie grzechy całej Troi
Przyjął i ciężko zgiął się pod brzemieniem,
O, na Erynie! Mógłbym uciec cieniem
Przed własną skruchą — w lot kwadrygi twojej.


ACHILLES

do Greków opatrujących go, chcąc się pozbyć ich natręctwa


Ach, trutnie!


JEDEN Z KSIĄŻĄT


Kto znów?


ACHILLES


Czegóż chcą, u licha?


PIERWSZY GREK

opatrując mu ramię


Stój, płynie krew!


ACHILLES


No tak.


DRUGI GREK


Więc pozwól chwilę!


PIERWSZY


Daj nam przewiązać!


ACHILLES


Sama już zasycha.


DRUGI


Zaraz gotowe będzie.


DIOMEDES


Najpierw tyle
Opowiadano, że w te rejterady[50]
Wciągnął cię odwrót mej zbrojnej gromady…
Lecz to, co widzę, dowodzi niezbicie,
Że oną jazdę poprzedziła skrycie
Uplanowana myśl. Zapytać można,
Czyś kamień ów upatrzył już o świcie,
Przez który upaść miała nieostrożna
Królowa: takeś prosto w niego mierzył.


ODYSEUSZ


Mój bohaterze, jeśliś się tajemną
Żądzą odwetu do cna nie zaperzył,
Racz do Argiwów obozu iść ze mną.
Już nas Atrydzi[51] wołają z powrotem.
My się ku rzece cofniemy odwrotem,
Dziewki podstępnie wciągając w gonitwę;
Tam Agamemnon z zasadzki jak młotem
Uderzy na nie i zakończy bitwę.
Na boga gromów! Nigdzie albo tam
Ostudzisz żądzę, co jak zwierza spienia
Ciebie i gna za tobą bez wytchnienia.
Błogosławieństwo na drogę ci dam.
Tej nienawiści dłużej bym nie przeżył,
Widząc megiery tej harce szalone!
Chętnie bym ujrzał ślad twego kopniaka
Na jej policzku różanym.


ACHILLES

spojrzał na konie


Spocone.


ANTILOCHUS


Kto znów?


AUTOMEDON

bada dłonią szyje końskie


Jak ołów.


ACHILLES


Dobrze. Jazda taka
Męcząca jest. Przeprowadź je, mój drogi,
Potem im winem przetrzyj pierś i nogi.


AUTOMEDON


Niosą bukłaki już.


DIOMEDES


Teraz ty jasno
Widzisz, prześwietny, że to ciężka sprawa.
Gdziekolwiek sięgnąć najbystrzejszym okiem,
Wzgórza pokryte kobiet ciżbą ciasną.
A gęstsza nie jest i szarańczy ława,
Gdy z chmur opada niszczycielskim mrokiem.
Komuż zwycięstwo zupełne przypadło?
Czyż oprócz ciebie jeden jest, co powie,
Że widział chociaż twarz tej centaurzycy?
Próżno dążymy, my, Grecji królowie,
Wśród trąb rozgrzmotu, w złocistej zbroicy:
Ona zapadła w głębię nieodgadłą.
A kto by chciał jej srebrny bodaj głos
Usłyszeć, ten by chyba musiał wprzódy
Zwalczać niesławnie te pospólstwa ludy,
Które jej strzegą tam, na polach Troi,
Jak cerbery[52], by jej nie spadł włos
Z jej wrażej głowy.


ACHILLES

patrzy w dal


Czy jeszcze tam stoi?


DIOMEDES


Pytasz?


ANTILOCHUS


Królowa?


ADRASTOS


Hej, tam! Pióropusze
Na bok! Nie widać…


PIERWSZY GREK

kończąc opatrunek


Zaraz! Chwilka mała.


JEDEN Z KSIĄŻĄT


Zaiste, tam!


DIOMEDES


Gdzie?


JEDEN Z KSIĄŻĄT


Ot tam, na mą duszę!
Stoi, gdzie padła, tam pod dębem, w dole.
Już, jak się zdaje, klęskę przebolała,
Pióra znów hardo wieją na jej czole.


PIERWSZY GREK


Nareszcie!


DRUGI


Teraz władać możesz dzidą.


PIERWSZY


Teraz iść możesz.


Zawiązują ostatni węzeł i puszczają jego ramię

ODYSEUSZ


Czyś słyszał, Pelido,
Com ci wyłożył?


ACHILLES


Mnie?


ODYSEUSZ


No, bez obrazy!


ACHILLES


Nic nie słyszałem. Cóż to? Czego chcecie?


ODYSEUSZ


Dziw! Czego chcemy? Jam ci tu rozkazy
Atrydów przyniósł! Agamemnon bowiem
Każe natychmiast wrócić nam, jak wiecie:
Taki jest plan, by zbrojnej tej kobiecie
Kazać do twierdzy podejść z całym mrowiem,
Gdzie, między dwoma wojskami, wyraźniej
Musi oświadczyć się, z kim jest w przyjaźni.
Skoro wybierze, co woli, musimy
Wiedzieć przynajmniej my, co uczynimy.
Wierzę w rozsądek twój, dzielny Achilu,
Że poddasz się mądrości wodzów tylu.
Wróg w Troi czeka; według zdania mego
Byłby to obłęd, w tę godzinę złą
Wdawać się w walki wojska dziewiczego,
Nim się dowiemy, czy chcą od nas czego!
I w takim razie, czego od nas chcą!


ACHILLES

nakłada hełm na głowę


Kto chce, obierze w walce lisią zdradę.
Ja się mężczyzną czuję — i kobietom,
Gdy nikt nie stawi czoła, sam dam radę!
Jeśli je chcecie poza bitwy metą
W chłodnym tu cieniu okrążać z daleka,
Niemocnej chęci pełni, jak kaleka,
Czyńcie, jak chcecie: sam wyruszę przeto.
Komu się walka, na Styks! nie opłaca,
Kto wracać chce do Ilion, niechaj wraca!
Czego ode mnie chce, wiem, boska dziewa!
W swatów śle do mnie upierzone cienie,
A furkot ich wyraźnie jej życzenie
Śmiertelnym szeptem do ucha mi śpiewa…
Odkąd dorosłem, mili przyjaciele,
Nigdym nie stronił od niewiast, jak wiecie,
A znałem przecie pięknych kobiet wiele!
Jeślim dotychczas tej jednej kobiecie
Odporny był, to stąd, na grom Zeusowy,
Że jeszcze w krzewach, jakby chciała ona,
Nie mam dość miękkich puchów dla jej głowy,
Bym w samotności wreszcie był gotowy
W ogniach ją spiżu pochwycić w ramiona.
Idę, gdy wracać do obozu chcecie.
Pasterska chwila nadejdzie niebawem.
Choć miałbym jeszcze przez całe miesiące
Zabiegać o nią bezprawiem czy prawem:
Nie wcześniej struny pokoju potrącę,
Nie wcześniej żądze się moje nasycą,
póki nie nazwę jej oblubienicą!
A ona, w wianku z ran, z których krew ciecze,
Zwieńczoną głową za mną się powlecze!
Naprzód!


GREK

zjawia się


Pentesilea zstępuje ze zboczy!


ACHILLES


Czy wsiadła znowu na swego stępaka[53]?


GREK


Jeszcze pieszo zbrojna ku nam kroczy.
Ale za uzdę prowadzi rumaka.


ACHILLES


Konia mi dajcie! Żywo, przyjaciele!
O Mirmidoni! Za mną! Naprzód, śmiele!


Wojsko rusza

ANTILOCHUS


Szaleniec! Gwałtem trzymać go!


DIOMEDES


Idź z nami!
Już znikł!


ODYSEUSZ


Przeklęta wojna z kobietami!


Wszyscy wybiegają.

### SCENA PIĄTA

Pentesilea, Protoe, Meroe, Asteria, orszak, wojsko Amazonek.

AMAZONKI


Chwała ci, chwała, o zwycięska pani!
Królowo Święta Róż! Hej! Kwiaty dla niej!


PENTESILEA


Żadnych triumfów! Żadnych róż!
Bitwa raz jeszcze woła w pole:
Hardość na młodym jego czole,
O Amazonko, siłą skrusz!
O towarzyszki, z stu tysięcy
Słońc w jedną kulę przetopionych
Nie błyśnie taki żar szalony,
Jak triumf nad nim mój dziewczęcy!


PROTOE


Najdroższa, błagam!


PENTESILEA


Nie, to wróg!
Z ust mych słyszałaś twardą wieść!
W prochu go ujrzę u mych nóg,
Zuchwalca, co ważyć się mógł
W moją wojenną godzić cześć…
Łatwiej ujarzmisz rzeki prąd,
Co z gór opada z hukiem fal,
Niż sprawisz, by mój zapał zwiądł,
I mojej woli ugniesz stal.
Jam to jest, straszna zwyciężczyni,
Ja, Amazonka, ja, królowa,
Której mi obraz w lustrze czyni,
Gdy się doń zbliżam, jego pierś spiżowa?
Wszech bogów klątwą obarczona,
Na widok tego bohatera
Cała drętwieję w głębi łona,
I oddech w piersi mi zamiera!
Mnie, co nie umiem z nim się zmierzyć,
W wir walki rzucić się szalonej,
Gdzie czeka drwiąco uśmiechniony…
Raz go zwyciężyć — albo nie żyć!


PROTOE


Gdybyś ty chciała raz, droga królowo,
Na tym ramieniu cicho oprzeć głowę!
Upadek, który wstrząsnął twoim ciałem,
Rozpalił duszę twą i wzburzył krew:
Pani, ty przecież drżysz na ciele całem!
Błagamy cię — nie postanawiaj nic,
Póki nie wróci pogoda twych lic!
Chodź, spocznij tutaj, niech przeminie gniew.


PENTESILEA


Dlaczego? Po co? Czy mam rany?
Co mam? — Co mówię?


PROTOE


Dla wygranej,
Co twoją młodą duszę nęci,
Chcesz grę ponowić w złudnej chęci?
Że niespełnioną chęć, nikt nie wie jaką,
Żywisz w swym sercu — jak kapryśne dzieci
Odtrącasz lekko, jak rzecz lada jaką,
Tę łaskę bogów, co nad nami świeci?


PENTESILEA


Ha, patrz! (przeklęty taki dzień)
Jak zdradny się sprzymierza los
I przyjaciółek luby głos,
By skrzywdzić, zgnieść mej duszy rdzeń!
Ilekroć moja dłoń się ruszy,
Chcąca w przelocie zwiewną zjawę
Chwycić za włosy: złotą sławę —
Zawsze zła moc mą siłę kruszy…
I rozbrat, bunt — to treść mej duszy!
Precz mi!


PROTOE

do siebie


Bogowie, chrońcie ją!


PENTESILEA


Czy tylko własny głos mnie zwał
Na powrót znów na pole chwał?
Czy to nie lud, czy nie zagłada,
Co przez mych zwycięstw dziki szał
Z szumem łopotu doń się skrada?
Już odpoczywać mamy śmiele
Po zakończonym jakby dziele?
Zżęty, związany w mocne snopy,
Plon żniw bogatych niby góra
W stogach nam rośnie w nieba stropy:
Lecz nad nim zwisa czarna chmura
I gromem grozi w dół ponura.
Pobitej tej młodzieńców chmary
Nie powiedziecie, strojne w kwiaty,
Do wonnych dolin w swoje chaty,
Przy dźwiękach trąby i cytary[54].
Zdradliwa czeka was zasadzka:
Widzę mściwego cień Achila,
Jak na was rzuca się znienacka,
Jeńców odbija, los przechyla;
Jak w Temiscyrze[55], w chramie[56] Diany[57]
Różane zrywa z nich kajdany,
Spiżowe da wam dla zamiany!
Pięć dni już sława jego dumna
Chwieje się, moją mocą chwiana;
Miałażbym, zląkłszy się tytana,
Teraz odstąpić, bezrozumna,
Gdy od podmuchu jednej strzały
Ma mi jak owoc spaść dojrzały?!
Nie! Jeśli walk, co tak ogromnie
Poczęły się, nie skończę cało,
Wieńca, co szumi tuż koło mnie,
Na skroń nie włożę sobie śmiało;
Cór Marsa, wiernych mi niezłomnie,
Jako przyrzekłam, wiekopomnie
Na szczęścia szczyt nie wwiodę z chwałą —
Niech piramida jego z grzmotem
Powali mnie i je pokotem!
Kto waha się, ma podłe serce!


PROTOE


Twe oko, pani, zgoła[58] obco płonie,
Niezrozumiale — i w dziwnej rozterce
Ciemne się tłuką przeczucia w mym łonie…
Rzesza, przed którą lęk czujesz, na błonie
Rozpierzchła się jak liście przed orkanem;
Pusto na polu trupami zasłanem.
Achilles, odkąd stawiłaś mu czoło,
Skamandru falą odcięty jest wkoło;
Ty go nie drażnij, zniknij z jego wzroku!
Ja chronić będę odwrót twego kroku.
Na olimpijskich bogów! Ni jednego
Jeńca nie wydrze ci! Blask jego broni
Nie będzie straszył nas ni tętent koni
Nie zmąci z dala śmiechu dziewiczego
Nawet na wiele mil. Ja za to słowo
Ręczę ci święcie swoją głową!


PENTESILEA

zwraca się nagle do Asterii


Asterio, czy to być może?


ASTERIA


Królowo…


PENTESILEA


Czyż mogę niecnym je odwrotem
Do Temiscyry wieść z powrotem?


ASTERIA


Daruj, gdy powiem, królowo…


PENTESILEA


Mów śmiele!


PROTOE

nieśmiało


Gdy pytać będziesz po kolei rady
Wszystkich tu władczyń zebranej gromady,
Usłyszysz…


PENTESILEA


Nie chcę rad za wiele.
Tej jednej pragnę, u Pallady[59]!

Milczy, opanowuje się

Asterio, powiedz! — Czy bez sromu
Mogę swe wojsko wieść do domu?


ASTERIA


Skoro, o pani, każesz, szczerze powiem,
Jak dziwię się tym widowiskiem ślepem,
Którego pojąć nie mogę… Albowiem
Z kaukaskich gór ruszyłam z moim szczepem
O jedno słońce później, wraz ze wschodem
I już za twoim nie mogłam pochodem
Nadążyć, boś jak wicher gnała stepem.
I dziś dopiero, jak wiesz, skoro świt,
Na placu boju stanęłam gotowa;
A tu z tysiąca ust brzmi ku mnie nowa,
Radosna wieść: Zwycięstwo! Chwała! Stój!
Już nie potrzeba nam strzał ani dzid!
Skończony cały Amazonek bój!
Że wypełniły się modły narodu,
Rada[60], gotuję wojsko do pochodu.
Ciekawość gna mnie jednak w twoje strony,
Chcę ujrzeć żywe tej wiktorii[61] plony…
I oto widzę ciurów[62] garść wylękłą,
Drżące ze strachu Argiwów zakały[63],
Których na tarcze, gdy im serce zmiękło,
Twe Amazonki z pola pozbierały!
A tam, spójrz tylko, przed murami Troi
Wojsko Hellenów, Agamemnon stoi,
Stoją Menelaj, Ajaks, Palamedes
I Antilochus, Odys, Diomedes —
Patrzą ci w twarz i żaden się nie boi!
Ba, ów potomek młody Nereidy[64],
Co go twa dłoń różami wieńczyć miała —
Czoło ci stawia, łotr pełen ohydy!
On nogę swoją — jak sam głośno prawi —
Na twój królewski dumny kark postawi!
A moja wielka córa Aresowa
Pyta, czy droga do domu gotowa…?


PROTOE

namiętnie


Niecna! Królowa do Hadesu wiodła
Najtęższych, dzielnych wojów i…


PENTESILEA


Milcz, podła!
Asterio, słusznie. Mnie się widzi,
Że jeden ulec mi jest godny:
Ten w polu stoi tam — i szydzi!


PROTOE


Namiętność twoja to doradca głodny
Krwi, pani…


PENTESILEA


Żmijo, język spętaj!
Gniew swej królowej popamiętaj!
Precz mi!!


PROTOE


Na gniew twój zatem się narażę!
Wolę już twojej nie oglądać twarzy
Niźli w tej chwili stchórzyć jak zdrajczyni,
Co cię pochlebstwem nikczemnie oślini…
Jesteś w płomieniach, więc jesteś niezdolna
Wieść dalej wojnę, zwycięska i wolna!
Jak nie jest zdolny włóczni sprostać lew,
Skoro go łowca trucizną stumani,
By potem zdradnie wytoczyć zeń krew.
Na wiecznych bogów! O tak, Peleidy
Nigdy dla siebie nie zdobędziesz, pani:
Raczej się boję, że na nowe wstydy,
Nim słońce zajdzie, nas syn Nereidy
Narazi: chłopców, którychśmy rękami
Własnymi z trudem wzięły do niewoli,
Odbije, szał twój rozmiażdży kołami!


PENTESILEA


Hola, najmilsza! Stój! Powoli!
Cóż za tchórzostwo! Co cię boli?


PROTOE


Mnie? mnie?


PENTESILEA


Więc kogóż pokonałaś? Powiedz!


PROTOE


Uległ mi w boju arkadyjski książę,
Likaon, młody Eumela synowiec.
Ty znasz go pono[65]…


PENTESILEA


Hm… czy to był może
Ów, który z drżeniem stał, kapiący
Potem, gdy pośród jeńców…


PROTOE


Drżący?
Tak stał potężnie jak sam Peleida!
W bitwie trafiony kilku mymi strzały[66],
Padł mi do nóg, we krwi się pławiąc cały.
Teraz mi dumę do rozkoszy przyda
W dzień Święta Róż, gdy jako pogromczyni
Wprowadzę męża do naszej świątyni.


PENTESILEA


Doprawdy? Skąd zachwytu tyle!
więc dobrze — życie ci umilę!
Niech tu sprowadzą do jej łona
Arkadyjczyka Likaona!
Dziewczyno ty niewojownicza,
Bierz go! Uciekaj, by nie zginął
We wrzawie bitwy! Królewicza
Pociągnij tam, gdzie słodko płyną
Zapachy krzewów, tam twej chuci[67]
Słowik lubieżną pieśń zanuci!
Pieść niecierpliwą go zachętą
I zaraz odpraw swoje święto!…
Lecz… z oczu precz mi raz na zawsze!
I z kraju będziesz mi wygnana!
Gacha całusy najłaskawsze
Niech cię pocieszą, gdy pijana
Patrzysz, jak krwawi nasza rana,
W boje pogrążasz coraz krwawsze
Sławę, ojczyznę, miłość, dom,
Królowę, siostry — w wieczny srom!
Idź! Znać cię nie chcę! Ani kroku!
I zbaw od swego mnie widoku!


MEROE


Królowo, biada!


PENTESILEA


Milczeć każę!
Kto za nią, śmiercią winę zmaże!


AMAZONKA

przybiega


Achilles zbliża się, królowo!


PENTESILEA


Zbliża się! Naprzód więc, na bój!
Dajcie mi oszczep najcelniejszy,
Dajcie mi miecz najpłomienniejszy!
Bogowie, tej rozkoszy zdrój
Dać mi musicie, bym młodzieńca
Wytęsknionego, jedynego
W prochu zdeptała jako jeńca!
Oddam za miarę szczęścia tego
Szczęśliwą resztę życia mego.
Asterio! Prowadź hufiec mój!
Zaprzątnij Greków, goń ich, męcz,
By mi nie psuli walki wręcz.
Niechaj mi żadna się nie waży
Godzić w Pelidę! Śmierci strzała
Tej, co tę głowę w chęci wrażej,
Co mówię! włos by dotknąć śmiała!
Ja jedna zwalczę syna bogów!
O towarzyszki! Ta stal czule
W najsłodszym ujmie go uścisku —
(Bo objąć chcę go w stali błysku!)
I bezboleśnie go przytulę.
Kwiaty wiosenne, ścielcie się pod niego!
Gdy będzie padał, na was się położy.
Puls jego serca droższy mi od mego…
Nie wcześniej spocznę, dopóki z przestworzy
Jak zestrzelony stubarwny ptak boży
Nie runie do mnie. A gdy leżeć będzie
Z złamanym skrzydłem, mój i ptaków król,
U moich stóp w tę chwilę niepojętą:
O, niechaj wtedy z Elizejskich Pól[68]
Zejdą się duchy na triumfu święto!
Pochodem w kwiatach wrócim — wtedy już
Ja wam królową będę Święta Róż! —
Teraz na bój!

Chce odejść, spostrzega płaczącą Protoe i obraca się niespokojnie. Nagle pada jej na szyję

Protoe, siostro moja!
Czy chcesz iść za mną?


PROTOE

złamanym głosem


Na dno piekła!


PENTESILEA


Ty dobra, chcesz więc? Coś wyrzekła?
Naprzód nas bój zwycięski woła!
Obie lub żadna! Hasło dam:
Róże na królów naszych czoła
Albo cyprysy na skroń nam!


Wszystkie odchodzą.

### SCENA SZÓSTA

Arcykapłanka Diany zjawia się z orszakiem Kapłanek. Kroczy za nimi gromada Dziewcząt, z koszami pełnymi róż na głowach, i Jeńcy prowadzeni przez kilka uzbrojonych Amazonek.

ARCYKAPŁANKA


Kochane, małe dziewczęta różane,
Pokażcie teraz swej wędrówki plony.
Tu, kędy[69] zdroje tryskają źródlane,
Tu, w cieniu pinii, widok osłoniony;
Bezpiecznie złożyć możecie swe plony.


DZIEWCZĘ

wysypuje swój kosz


O święta matko, to mój plon bogaty!


INNA

czyni to samo


Ta wiązka moja!


TRZECIA


Oto moje kwiaty!


CZWARTA


A ja tę całą przynoszę ci wiosnę!


Inne Dziewczęta czynią to samo

ARCYKAPŁANKA


Żarzy się to jak kraśny szczyt Hymetty[70]!
O Diano, łaski tak barwnie radosnej
Dłoń twa tak szczodrze drugi raz nie wznieci!
Dary przynoszą mi wszystkie kobiety:
Matki i córy; ale ja, niestety,
Nie zaślepiona, wiem, komu wdzięczniejsze
Należą dzięki się, a komu mniejsze.
Czy to już cały zapas, moje dzieci?


PIERWSZE DZIEWCZĘ


To, co tu widzisz. Nie znalazłam więcej.


ARCYKAPŁANKA


Gorliwość matek większa od dziewczęcej!


DRUGIE DZIEWCZĘ


Te pola, matko, bardziej są podatne,
By jeńców zbierać niż róże szkarłatne.
Choć w krąg na wzgórzach gęsta ozimina
Młodziutkich Greków stanęła i czeka
Na sierp żniwiarek, co ich żąć zaczyna —
To w róże wkoło uboga dolina,
Kwiat w tarń[71] się chowa i z kwitnieniem zwleka.
Łatwiej się przedrzeć przez las lanc i strzał
Niż przez ich gęsty i ciernisty wał.
Spójrz tylko na te palce moje, proszę.


TRZECIA


Wyszłam na szczyt, gdzie skała jest podcięta,
Zerwać tę różę, którą ci przynoszę.
Tam blado poprzez pąka ciemną zieleń
Przebłyskiwała: w kwiat nie rozwinięta
I niedojrzała do miłosnych wcieleń.
Chwytam ją, padam — i lecę zgubiona
W jakowąś przepaść bez dna! Nieprzytomnie
Spętana czuję się w śmiertelnej sieci.
Lecz co za szczęście! Widzę, jak wkoło mnie
Przepych różany tak wspaniale świeci,
Że Amazonkom sto zwycięstw okwieci.


CZWARTA


Ja ci zerwałam, o kapłanko bogów,
Tej jednej róży kielich purpurowy.
Spójrz na ten kwiat krwawiący pośród głogów,
Różę, królewskiej godną chyba głowy!
Pentesilei niech triumf umila,
Kiedy boskiego pogromi Achila.


ARCYKAPŁANKA


Skoro królowa zwycięży, w podzięce
Kwiat jej królewski dadzą twoje ręce!
Do jej powrotu przechowaj go skrzętnie.


PIERWSZE DZIEWCZĘ


W przyszłości, kiedy przy dźwiękach cymbałów
Wyruszy w pole wojsko Amazonek,
Ruszymy z nimi, lecz nie tylko na łów
Wianków i róż, którymi cały dzionek
Sławić musimy triumf naszych matek.
Patrz, moje ramię już oszczep udźwiga,
Kamień z mej procy zawsze w sam cel śmiga!
Oto już dla mnie za kwiateczkiem kwiatek
Sam się zaplata w wianek oblubieńczy —
Ten, na którego strzałę mam, już miga
Wśród wojowników, dzielny i młodzieńczy.


ARCYKAPŁANKA


Tak sądzisz? — Hm, ty chyba wiesz najlepiej…
Masz chyba pewne róże na widoku?
Za rok, gdy nowych róż się plon rozszczepi,
Swojego chłopca znajdziesz sobie w tłoku.
Teraz do pracy, rozmowne młodzianki:
Prędko te róże splatajcie mi w wianki!


DZIEWCZĘTA

w zamieszaniu


Już!… Do roboty!… Prędzej!… Kosze złóż!
Chodź, Delio!… Charmion!… Fanio!… Dajcie róż!


Siadają parami

PIERWSZE DZIEWCZĘ


My — dla Ornytii wijemy ten wianek,
Przez nią Alcesta ramię zwyciężone…


TRZECIE DZIEWCZĘ


My — dla Partenion, siostro; jej kochanek
Pobity w walce — ma w tarczy Gorgonę[72].


ARCYKAPŁANKA

do uzbrojonych Amazonek


Cóż? Nie zechcecie zabawić swych gości?
Nie stójcież tak bezradnie, o dziewczęta!
Ja mam was uczyć zabiegów miłości?
Nie zapowiecie Różanego Święta
Słowem uprzejmym? Czyli was nie nęci
Spytać strudzonych, jakie mają chęci?


PIERWSZA AMAZONKA


Mówią, dostojna, że nic im nie trzeba.


DRUGA


Gniewni są na nas.


TRZECIA


Uśmiechem ich darzę,
A oni z złością odwracają twarze.


ARCYKAPŁANKA


Ej, skoro źli są, to wy baczcie pilnie,
By ich uczynić dobrymi! Bo na co
Wyście ich w bitwie trafiały tak silnie?
Co się niebawem ma stać nieomylnie,
Powiedzcie im, a zaraz marsa[73] stracą…


PIERWSZA AMAZONKA

do jednego z Jeńców


Czy chcesz, młodzieńcze, na kobiercach z puchu
Słodko odpocząć? Mamli[74] kwietną wiosnę
W cieniu wawrzynów na łoże radosne
Tobie rozścielić, ty mój młody zuchu?


DRUGA

do innego


Czy mam z olejków perskich najwonniejszy
Z wodą źródlaną zmieszać, by rzeźwiąco
Ból zapylonych twoich stóp umniejszyć?


TRZECIA


Który z was młodych, co tak patrzą hardzi,
Gdy pomarańczy sok ten miłująco
Poda dłoń moja, darem tym pogardzi?


WSZYSTKIE TRZY


Czym służyć wam? Powiedzcie! Mówcie!


JENIEC


Niczem!


PIERWSZA AMAZONKA


O cudzoziemcy z ponurym obliczem!
Cóż gnębi was, gdy nasza broń spoczywa,
Że was bojaźnią nasz widok przeszywa?
Ty, w złotym pasie, mów! Co cię przestrasza?
Może psy gończe czy lwia skóra nasza?


JENIEC

spojrzał na nią bystro


Mówcie, dla kogo te wieńce uwite?


PIERWSZA AMAZONKA


Dla kogo? Dla was!


JENIEC


O niesamowite!
Więc chcecie wieść nas w wiankach z wonnych róż,
Jak proste zwierzę, pod ofiarny nóż?


PIERWSZA AMAZONKA


Do Artemidy[75] świątyni, na gody[76]!
W jej ciemny gaj na ślubne korowody,
Na zdrój rozkoszy niezmierny i nowy!


JENIEC

zdumiony, ściszonym głosem do towarzyszów


Czy był gdzie jaki sen tak kolorowy?


### SCENA SIÓDMA

Zjawia się Naczelniczka. Ciż sami.

NACZELNICZKA


Tu cię, dostojna, widzę śród zabawy!
Tymczasem blisko, na odległość strzały,
Wojsko do krwawej zbroi się rozprawy!


ARCYKAPŁANKA


Wojsko! Gdzie? Powiedz!


NACZELNICZKA


Tu, gdzie wylizały
Skamandru wody jar głęboki. Jeśli
W wiatr się wsłuchacie, co wieje nad skały,
To usłyszycie poszum niespokojny,
Szczęk broni, koni rżenie, krzyk, sygnały,
Wrzawę bojową, trąby i cymbały,
Cały spiżowy głos morderczej wojny —
I nad nim okrzyk gromowy królowej.


JEDNA Z KAPŁANEK


Kto skoczy chyżo na szczyt górki owej?


DZIEWCZĘTA


Ja! Ja!


Biegną na wzgórze

ARCYKAPŁANKA


Królowej! To niewiarogodne…
Czemuż, gdy furie wojny jeszcze głodne,
Już nam gotować każe Święto Róż?


NACZELNICZKA


Co? Święto…? Rozkaz dała? Powiedz: komu?


ARCYKAPŁANKA


Mnie! Mnie!


NACZELNICZKA


Gdzie? Kiedy?


ARCYKAPŁANKA


Przed godziną już.
Stałam tu w cieniu tego obelisku,
Kiedy na tropie Achila, tu, blisko
Mnie, przeleciała cwałem na kształt gromu!
A ja spytałam śpieszącą: „Co będzie?”
„Na święto jedziem!” — rzuciła mi w pędzie.
„Gotuj, dostojna, całe kwiatów deszcze!”


PIERWSZA KAPŁANKA

do Dziewcząt


Widzicie ją? No, mówcie!


PIERWSZE DZIEWCZĘ

na wzgórzu


Nie widzimy!
Żadnego hełmu odróżnić nie mogę.
Jak okiem sięgnąć, mgliste widzę dymy,
Cień chmur zasłonił słoneczną pożogę,
Tylko wojsk widać kotłujące chmary,
Na polu śmierci goniące ofiary.


DRUGA KAPŁANKA


Kryć będzie chciała odwrót swych oddziałów.


PIERWSZA KAPŁANKA


Tak sądzę również.


NACZELNICZKA


Do boju gotowa,
Na wprost Pelidy, drwiąca z jego strzałów,
Stoi królowa, świeża jak jej perski
Rumak wysoko wspięty, a jej głowa
Skrzy się jak nigdy, taki z niej rycerski
Blask bucha, żar i taka radość nowa,
Jak gdyby młoda jej pierś marmurowa
Pierwszy raz w życiu wdychała dech wojny.


ARCYKAPŁANKA


Do czego zmierza jej duch niespokojny?
Tysiące jeńców — czy to jeszcze mało?
Roją się w lasach wszędy dookoła…
Cóż to jej zdobyć jeszcze pozostało?


DZIEWCZĘTA

na wzgórzu


O bogi!


PIERWSZA KAPŁANKA


No, cóż słychać?


PIERWSZE DZIEWCZĘ


Chodźcie, święte!


NACZELNICZKA


Cóż to jej zdobyć jeszcze pozostało?


DRUGA KAPŁANKA


Więc mówcież!


PIERWSZE DZIEWCZĘ


Patrzcie, przez chmury rozcięte
Runęło słońce: snopy światła biją
Prosto na Peleidy skroń!


ARCYKAPŁANKA


Na czyją?


PIERWSZE DZIEWCZĘ


Na jego skroń. O, patrzcie, siostry, w dal:
Świecący stoi na wzgórzu i w stal
Zakuty, on i rumak — od szafiru
I chryzolitu[77] skrzy się promienniejszy!
Ziemia dokoła, zasnuta w cień kiru[78]
Gromowej nocy, podkład najczarniejszy
Jednemu daje — i blaski swe traci,
By oddać przepych tej jednej postaci!


ARCYKAPŁANKA


Co naród, nas — obchodzić ma Pelida?
Czyż to przystoi córce Aresowej,
Królowej dzielnej — tak nadstawiać głowy?

do Amazonki

Pędź, Arsinoe, pędź przed jej oblicze
I w mej bogini imieniu jej powiedz:
Że stawił czoło Mars, wojenny łowiec!
Że na jej gniew ją wzywam, aby znicze
Wznieciła, w dom powiodła boga wojny
Oraz niezwłocznie w świątyni ojczystej
Dzień Święta Róż zaczęła uroczysty!

Amazonka wybiega

Czyż monarchini taki szał przystojny?


PIERWSZA KAPŁANKA


Czy tam królowej nie widzicie w dole?


PIERWSZE DZIEWCZĘ

ze wzgórza


Tak, tak! — Jaśnieje od niej całe pole!


KAPŁANKA


Gdzież jest?


DZIEWCZĘ


Na wszystkich Amazonek czele!
Hej, w złotym stroju bojowym jak błyszczy,
Tańcząc ku niemu wojennie! I zda się,
Iż się do słońca tak zazdrością pasie,
Że je w swym locie prześcignie i zniszczy
Za to, że skroń mu ucałować śmiało!
Gdyby się chciała w niebo wzbić na wietrze,
Aby się zrównać z rywalką nad chmury,
Wspaniały rumak tej Marsowej córy
Nie mógłby lotniej nieść jej przez powietrze.


NACZELNICZKA


Cały królewski jej orszak paradny
Rzucił się panią ratować od zguby.


ARCYKAPŁANKA

do Naczelniczki


Czyliż nie było między wami żadnej,
Co by umiała ostrzec oszalałą?


NACZELNICZKA


Protoe klęła ją na wszystkie bogi
I wyczerpała najżarliwsze próby,
By ją nakłonić do powrotnej drogi.
Lecz dziś rozsądku głos nie jest jej luby:
Snadź[79] serce młode przebite zostało
Na wskroś — Erosa[80] najzdradliwszą strzałą.


ARCYKAPŁANKA


Co ty powiadasz, co?


DZIEWCZĘ

na wzgórzu


Ha! Już się zwarli!
Bogi[81], wstrzymajcie pęd szalonej jazdy!
W tej chwili wzajem na siebie natarli,
Jak się zderzają dwie lecące gwiazdy!


ARCYKAPŁANKA

do Naczelniczki


O bezrozumna plotko, bądź przeklętą!
Trafiona strzałą? — Gdzie ją trafić miał?
Ją, nosicielkę pasa z dyjamentów,
Córę Marsową, której pierś odjęto,
Ów cel zatrutych upierzonych strzał?


NACZELNICZKA


Taka jest w ludzie opowiadań treść:
Meroe właśnie przyniosła tę wieść.


ARCYKAPŁANKA


Och, to jest straszne!


Amazonka wraca

PIERWSZA KAPŁANKA


Co przynosisz? Mów!


ARCYKAPŁANKA


Spełniłaś rozkaz? Gadałaś z królową?


AMAZONKA


Za późno było! Przebacz! Brak mi słów…
Nie mogłam spotkać ciżbą otoczonej,
Gdy się zjawiała z coraz innej strony.
Ale znalazłam Protoe i mową
Jasną jej twoje powtórzyłam słowo.
Ona odrzekła — coś, lecz nie wiem prawie,
Czy usłyszałam dobrze w takiej wrzawie.


ARCYKAPŁANKA


No, cóż ci rzekła?


AMAZONKA


Powstrzymała cwał
I jęła[82] patrzeć łzawymi oczyma
Na swą królowę. Kto mi rozkaz dał?
Arcykapłanka — mówię — że się zżyma
Na oszalałą, co, ślepa jak burza,
Dla jednej głowy krwawy bój przedłuża.
Ona odrzekła: „Ty do swojej wracaj
Arcykapłanki — tak rzekła — o, tam
Na twarz niech padnie i modły zanosi,
Bo gdy się w walce tej głowy nie skosi,
Nie ma ratunku już — ni jej, ni nam!”


ARCYKAPŁANKA


Ach, prosto zmierza do piekielnej próby!
A nie pokona jej przeciwnik luby,
Wrogowi w łonie swym ulegnie raczej…
Nas wszystkie strąci w przepaść swojej zguby.
Już widzę dziób okrętu ukwiecony,
Co nas w kajdanach niesie w greckie strony,
Aż drwiąc, kotwica Helladę[83] zahaczy…


PIERWSZA KAPŁANKA


O, już się zbliża wieść pełna rozpaczy!


### SCENA ÓSMA

Zjawia się Namiestniczka. Te same.

NAMIESTNICZKA


Ratuj się, święta! Bacz, byś jeńców strzegła!
Całe tu wojsko Greków hurmem wali!


ARCYKAPŁANKA


Na wielkich bogów! Z czymżeś tu przybiegła?


PIERWSZA KAPŁANKA


Pentesilea gdzie?


NAMIESTNICZKA


W boju poległa!
Całe nam wojsko Grecy rozsypali.


ARCYKAPŁANKA


Szalona! Cóż to wyrzekłaś za słowo?


PIERWSZA KAPŁANKA

do uzbrojonych Amazonek


Zabrać stąd jeńców zaraz, jak najdalej!


Amazonki wyprowadzają jeńców

ARCYKAPŁANKA


Powiedz: Gdzie? Kiedy?…


NAMIESTNICZKA


Więc posłyszcie nową
Wieść, najstraszniejszą! Achilles i ona
Natarli na się jak burza szalona,
Gdy w chmurach gruchnie gromem w grom; i dzidy,
Słabsze od piersi, rozprysły się w drzazgi.
Lecz nie zachwiała się postać Pelidy,
Tylko królowa runęła na ziemię!
Leży bez ducha w śmierci dyjademie,
Na zemstę zdana; myślę, że na miazgi
Stratują teraz ją. Olimpie święty!
Lecz on bez ruchu stanął, niepojęty,
Wrósł w ziemię, blady śmiertelnie jak ona.
„Na bogi! — woła. — Zabiłem! Już kona!”
I z konia skacze w jednym oka mgnieniu;
A wkoło trwa, zdrętwiały w przerażeniu,
Krąg Amazonek, pomny słów królowej,
Że tknąć nie wolno go pod karą głowy…
On zbliża się zuchwale do leżącej,
Pochyla się i zgarnia włos z jej czoła,
Własnym ramieniem podnosi ją drżący
I głośno własny czyn przeklinający
Z jękiem na powrót do życia ją woła!


ARCYKAPŁANKA


On? Jakże?


NAMIESTNICZKA


„Precz, znienawidzony!” — grzmi
Całe nań wojsko. „Śmierć na jego głowę! —
Woła Protoe. — Gdy nie zejdzie mi,
To najcelniejsze strzały nań gotowe!”
I, na Pelidę nacierając konno,
Królowę ręką wyrywa obronną…
Wtem budzi się nieszczęsna z odrętwienia.
Prowadzą ją, rzężącą, poranioną
I z włosem dziko wiejącym z ciemienia,
W dalsze szeregi, z czułą troską o nią.
Aliści on, Achilles niepojęty,
Któremu Eros w piersi z zimnej skały
Rozpalił nagle dziwny serca żar,
Woła: „Siostrzyczki niechby poczekały!
Wiecznej przyjaźni przynoszę im dar!”
I miecz odrzuca, i tarczę, rękami
Pancerze z piersi zrywa z nieostrożna.
Dwojgiem rąk gołych — jak psa! — maczugami,
Gdyby nie zakaz, ubić by go można!
Tak za królową idzie między nami,
Jak gdyby wiedział, zuchwały, przeklęty,
Że jego żywot naszym strzałom święty.


ARCYKAPŁANKA


A któż ten wydał zakaz nieszczęśliwy?


NAMIESTNICZKA


Królowa! Któż by?


ARCYKAPŁANKA


O straszliwe dziwy!


PIERWSZA KAPŁANKA


O, patrzcie, patrzcie! Na Protoe wsparta,
Chwiejna, tu idzie, od śmierci wydarta!


DRUGA


Wielcy bogowie! Widok przeraźliwy!


### SCENA DZIEWIĄTA

Wchodzi Pentesilea, wsparta na rękach Protoe i Meroe, z orszakiem.

PENTESILEA

słabym głosem


Wszystkimi psami szczujcie go! Głowniami
Z ognia popędźcie na niego sto słoni!
Niech go sto kwadryg, zbrojnych w sierpy, goni,
Rozszarpie w sztuki i krwią pole splami!


PROTOE


Droga! Zaklinam… Na matki mogiłę…
Po twoim tropie idzie tu Pelida.
Uciekaj, przebóg, gdy ci życie miłe!


PENTESILEA


Tę pierś mi strzaskać, o Protoe droga!
Czy nie jest tak, jak gdybym lirę chciała
Podeptać za to, że do siebie, błoga,
W powiewie nocy imię me szeptała?
Jak ktoś, kto bestii pod nogi się kłoni;
Jakbym głaskała panterę, co do mnie
Z taką się myślą zbliża, jak ja do niej?


MEROE


Więc nie chcesz ujść?


PROTOE


Więc nie chcesz się ocalić?


MEROE


Ucieczką gardzisz? Walki nieprzytomnie
Pożądasz? W zemście chcesz cała się spalić?
Tu, na tym placu, ma się stać rzecz straszna?


PENTESILEA


Mojaż to wina, że muszę orężem
O jego serce zabiegać rubaszna?
Czegóż chcę, wznosząc miecz swój nad tym mężem
Chcęż do podziemnych posłać go podwoi?
Na wielkich bogów! Ja go pragnę przecie
Tylko przycisnąć do tej piersi mojej!


PROTOE


Biedna!


ARCYKAPŁANKA


Nieszczęsna!


PROTOE


Szał w młodości kwiecie!


ARCYKAPŁANKA


Wciąż jej to jedno po głowie się snuje…


PROTOE


Padła — i to jej rozum odebrało.


PENTESILEA

z wymuszonym opanowaniem


Dobrze — jak chcecie — ja się opanuję,
Ujarzmię serce, aby nie krzyczało;
Że macie słuszność, sama teraz czuję,
Co trzeba, zrobię — i znajdę w tym radość.
Czemuż bym zaraz, jak bezsilne dziecię,
Którego chętce nie stało się zadość,
Z bóstwami zerwać miała? Gdy iść chcecie,
Idę!… Przyznaję, że byłoby miłe
Szczęście, lecz z nieba nie spadnie mi przecie,
Więc z niebem nie chcę mierzyć się na siłę.
Tylko pomóżcie wstać mi!… Dajcie konia!
Już was powiodę na ojczyste błonia…


PROTOE


Błogosławione niech będzie, władczyni,
Słowo królewskie, tak cenne jak złoto.
Droga odwrotu otwarta…


PENTESILEA

spostrzega wieńce w rękach Dziewcząt; z nagłym płomieniem na twarzy


Ha! Co to?!
Kto kazał róże rwać?


PIERWSZE DZIEWCZĘ


O monarchini,
Czy zapomniałaś? Pytasz?


PENTESILEA


Kto?


ARCYKAPŁANKA


Z tęsknotą
Wyczekiwany nastał dzień… Ach, czyli[84]
Nie twoje własne usta rozkaz rzekły?


PENTESILEA


Przeklęty pośpiech oszalałej chwili!
Przeklęta myśl — gdy mord szaleje wściekły —
O przyszłej orgii myśl! O chuć zarazy,
Co w czystych duszach cór Aresa wyje
Jak wściekły pies, jak trąb spiżowe szyje,
Co wszystkich wodzów przekrzyczą rozkazy!
Czyż zwyciężyłam już, że na mój miecz
Triumf szyderstwem spadł? Z mych oczu precz!


Siecze wieńce z róż

PIERWSZE DZIEWCZĘ


Pani, co czynisz?!


DRUGA

zbierając rozrzucone kwiaty


Ach, pięć mil dokoła
Nikt ci już żadnych uzbierać nie zdoła,
Już wiosna nowych nie wyda ci wstecz…


PENTESILEA


Oby mi wiosna cała zwiędła!
Oby ten glob, na którym stoję,
Jak kwiat ten złamał się na dwoje!
Oby się światów więź rozprzędła,
Jak ten rozplatam wieniec róż!
O Afrodyto[85]!


ARCYKAPŁANKA


To straszne!


PIERWSZA KAPŁANKA


Zgubiona!


DRUGA


Eryniom dusza jej oddana już!


INNA

na wzgórzu


Siostry, zaklinam was!


PENTESILEA


Co widzi ona?


KAPŁANKA

na wzgórzu


Achilles na zgubę idzie tobie i nam!


PROTOE


Więc na kolanach: uciekaj! — zaklinam…


PENTESILEA


Ach, moja dusza do śmierci znużona.


Siada

PROTOE


Straszna! Co czynisz?


PENTESILEA


Kto chce, niech ucieka.


PROTOE


Ty chcesz…?


MEROE


Ty zwlekasz?


PROTOE


Ty chcesz…?


PENTESILEA


Chcę tu zostać.


PROTOE


Szalona!


PENTESILEA


Rzekłam. Widzisz: jam kaleka.
Nie mogę stać… Niech na mnie nikt nie czeka!


PROTOE


Z kobiet najstraszniej zgubiona! Chcesz sprostać
Zbliżającemu się — słyszysz — Pelidzie…?!


PENTESILEA

bezsilnie


Niechaj się zbliża… Dobrze… niech tu idzie
I niech żelazną postawi mi nogę
Na karku mym. Kwitnące lica czemu
Przyrównać się nie mają błotu temu,
Skąd się zrodziły? Za koniem wleczona
W dół głową, wskażę powrotną mu drogę!
Ciało młodości pełne, co już kona,
Ciśnięte w hańbie na tym polu kaźni —
Do rozszarpania niech zgrai sobaczej
I krukom niechaj na żer odda! Raczej
Być prochem niż kobietą, co nie drażni.


PROTOE


Moja królowo!


PENTESILEA

zrywając naszyjnik


Precz, przeklęte szychy[86]!


PROTOE


O wy bogowie tam! Czy to jest cichy
Spokój, co usta mi twoje przyrzekły?


PENTESILEA

zrywa klejnoty z głowy i z rąk


Precz z mojej głowy! Na coście się zdały,
Wy, bezradniejsze niż lica i strzały!
Zgińcie wy, blichtry[87], którymi oblekły
Dziś mnie te ręce do bitwy — i ręce,
Zgińcie — i słowa, co, kładąc strój klęski,
Kłamały, że to będzie strój zwycięski!
Jak to mnie ślicznie zwodziły dziewczęce
Me pochlebczynie dokoła zwierciadła,
Że cudem kształtów tych każdego znęcę!
Oby zaraza na ich czary padła!…


GRECY

za sceną


Naprzód, Pelido! Naprzód, przyjaciele!
Już kroków do niej zostało niewiele!


KAPŁANKA

na wzgórzu


Diano! Boginie! Ratunku! Słyszycie?
Ty ratuj się, królowo! Ty się strzeż!


PROTOE


Serce siostrzane! O ty moje życie!
Nie chcesz uciekać? Nie?

Pentesilea wybuchając płaczem opiera się o drzewo. Protoe siada obok niej, w nagłym wzruszeniu

A więc jak chcesz.
Jeśli nie możesz, nie chcesz — szkoda łez.
Ja będę z tobą!… A co być nie może,
Co nie jest, co przekracza sił twych kres
I czegoś zdziałać niezdolna: strzeż, Boże,
Bym żądała od ciebie!… Wy, kapłanki
I siostry, idźcie do domu pleść wianki!
Ja i królowa zostajemy tu!


ARCYKAPŁANKA


Nędznico! Wzmacniasz jej chęci okropne?


MEROE


Miałażby nie móc uciec?


ARCYKAPŁANKA


Nie móc? Ona?
Skoro jej z zewnątrz nic — ni los, ni głos
Nie zatrzymuje, tylko nieroztropne
Własne jej serce?


PROTOE


Ono — to jej los!
Tobie żelazne wydają się pęta
Nierozerwalne — prawda? Otóż ona
Zerwałaby je może, matko święta —
Ale nie zerwie uczucia, o matko,
Z którego drwisz. Co w niej jest, to wie ona —
A każda pierś czująca jest zagadką!
O szczyt walczyła dobra życiowego;
Już je musnęła, miała: wyciągniona[88]
Dłoń już za słaba, by sięgnąć innego.
Pójdź, skończ je teraz tu na piersi mojej.
Co boli? Czego płaczesz?


PENTESILEA


Bóle, bóle…


PROTOE


Gdzie?


PENTESILEA


Tu.


PROTOE


Jak znaleźć, co ciebie ukoi?


PENTESILEA


Nic, nic, nic.


PROTOE


Spokój… Cicho cię utulę,
Wszystko przeminie.


ARCYKAPŁANKA

półgłosem


Szalone!


PROTOE

tak samo


Milcz, proszę!


PENTESILEA


A gdyby uciec… gdyby… Powiedz: jak
Odnajdę siebie?


PROTOE


Stąd do Farzos[89], tak
Jak stoisz, pójdziesz dziś. A tam po trosze
Zbiera się twoich hufiec rozsypany.
Ty wypoczywasz, leczysz swoje rany,
By jutro, skoro świt, silna i zdrowa,
Wojnę dziewiczą rozpocząć od nowa.


PENTESILEA


Gdyby to mogło być!… Gdybym zdołała!
Ach, rzeczy, których dłoń ludzka nie zdzierży,
Zdziałałam — takie, w które nikt nie wierzy…
Na rzut ten siebie postawiłam cała.
Rozstrzygająca leży kość! Och, leży!…
Pojąć to muszę — i to, żem przegrała.


PROTOE


Nie, słodkie serce! Nie daj temu wiary!
Sił twoich nie mierz według takiej miary!
Losu, o który grasz, nie ceń tak mało,
Tak nisko — abyś o nim mniemać miała,
Że to, co wart ów los, już dlań się stało.
Czy perły, które twój oddech porusza
Na szyi białej — to zasobność cała,
Na którą zdobyć się może twa dusza?
Ileż to rzeczy, które się nie śniły,
Czekają, byśmy je w Farzos spełniły!
Chociaż — co prawda — już za późno prawie…


PENTESILEA

po niespokojnym geście


Gdyby popędzić…? Ach, szałem się dławię!
Gdzie stoi słońce?


PROTOE


Tam, w samym zenicie,
Nim noc zapadnie, doszłabyś do celu.
Zawrzemy sojusz, przed Grekami skrycie,
Z wojskiem Dardanów; do ich statków wielu
Zakradniem się nad morze, do zatoki;
Nocą, na dany znak — ich flotę całą
Z dymem puścimy, obóz weźmiem szturmem;
Uderzym wroga tyły, front i boki;
Starty, rozbity w puch, rzuci się hurmem
W rozsypkę, w pogrom… a nam by zostało
Wieńczyć głów tyle, ile się zachciało!
O, jakim szczęściem będzie taka chwila!
I prędzej znajdę własny zimny grób,
Nim spocznę w walce, która się przesila!
Ach, ujrzeć, jak się kwiat marzeń rozchyla
I jak nareszcie zuchwałość Achila
Unicestwiona pada u twych stóp!


PENTESILEA

patrzyła tymczasem prosto w słońce


Obym na skrzydłach rozłożona, szumna,
Wiatry dzieliła!


MEROE


Co to?


PROTOE


Powiedz siostrze!


MEROE


Co widzisz, pani?


PROTOE


Źrenica utkwiona…


PENTESILEA


Wiem, za wysoko! Za górnie! Zbyt dumna…
On w wiecznych kręgach ognia się rozpostrze
Igrać tęsknotą wokół mego łona.


PROTOE


Kto, o najlepsza królowo?


MEROE


Zgubiona…


PENTESILEA


Dobrze. — Którędy droga?


Zbiera się do drogi i wstaje

MEROE


Idziesz, pani?


PROTOE


A więc powstajesz? — O moja władczyni,
Uczyń to zatem tak, jak olbrzym czyni!
Nie drżyj, chociażby z podziemnej otchłani
Piekło się całe na ciebie wywlekło!
Stój, mocno stój! I chodź!… Cóż cię urzekło?
Stój tak potężnie, jak stoi sklepienie,
Bo każdy głaz osobny runąć chce!
Czoło jak zwornik nadstaw niewzruszenie
Boskim piorunom i krzycz: „Trafcie mnie!”
Niechaj rozłupią cię do samych nóg,
A ty nie zadrżyj, od posad do szczytu,
Póki dech jeden wapna i granitu
Twą młodą pierś podtrzymać będzie mógł!
Daj dłoń.


PENTESILEA


Czy tędy?


PROTOE


Masz bezpieczną skałę,
By przemknąć poprzez jej głazy zwietrzałe,
Lub wygodniejszą drogę przez dolinę.
Którą, królowo, wybrać wolisz?


PENTESILEA


Skałę!
Będę o tyle bliższa mu… tu zginę.


PROTOE


Komu, królowo?


PENTESILEA


Ręce mi podajcie!


PROTOE


Skoro przekroczysz tamtą górkę małą,
Będziesz bezpieczna.


PENTESILEA

nagle, doszedłszy do mostu, staje


Ale posłuchajcie:
Jedno, nim pójdę, jeszcze mi zostało.


PROTOE


Tobie zostało?


MEROE


Cóż to?


PROTOE


Siostro luba!


PENTESILEA


O przyjaciółki, jedno! Obłąkana
Byłabym chyba, gdyby taka próba
Miała pozostać niewypróbowana…


PROTOE

niechętnie


Oby trzęsienie ziemi nas porwało!
Nie ma ratunku.


PENTESILEA

z przerażeniem


Co się tobie stało?
Co jej zrobiłam, że tak srodze pała[90]?


ARCYKAPŁANKA


Ty myślisz…?


MEROE


Czy… w tym miejscu twoje losy…?


PENTESILEA


Nic, nic takiego, bym ją rozgniewała.
Chcę skałę Idy[91] wtoczyć na szczyt Ossy[92]
I stanąć tam… i w chmury rozwiać włosy.


ARCYKAPŁANKA


Chcesz? Idę wtoczyć?!


MEROE


Wtoczyć chcesz na Ossę?!


PROTOE

obróciwszy się


Bogowie wszyscy, strzeżcie ją!


ARCYKAPŁANKA


Nieszczęście!


MEROE

nieśmiało


To dzieło jest Gigantów[93]…


PENTESILEA


Ach, nie wniosę?
Czy od Gigantów ja mam słabsze pięście?!


MEROE


Ty? Od Gigantów…?


PROTOE


Nieba!


ARCYKAPŁANKA


A… jeżeli?


MEROE


Gdy zdziałasz, czego nikt się nie ośmieli?


PROTOE


Gdybyś… Co wtedy…?


PENTESILEA


Co? Głupie! Dogonię!
Za złoto jego ognistego włosa
Ściągnę do siebie go…


PROTOE


Kogo?!


PENTESILEA


Heliosa[94]!!!
Gdy będzie w pędzie mijał moje skronie!


Wszystkie spoglądają po sobie w oniemiałym przerażeniu

ARCYKAPŁANKA


Siłą porwijcie ją!


PENTESILEA

spogląda w dół, w rzekę


Ach, cóż za dziwa!
Wszak on tu leży, u mych nóg! — Masz! Jestem…


Chce rzucić się do rzeki, Protoe i Meroe powstrzymują ją

PROTOE


Biedna ty moja!


MEROE


Bezcielesnym gestem,
Jak wiotka suknia, ona z rąk nam spływa.


KAPŁANKA

na wzgórzu


Achilles idzie tu ze zgrają mnogą!
A hufce dziewic wstrzymać go nie mogą!


AMAZONKA


Ratunku! Bogi! Idą już zuchwalce!
Ratujcie dziewic królowę!


ARCYKAPŁANKA

do Kapłanek


Uciekać!
Nie nasze miejsce w rozpętanej walce!


Arcykapłanka, Kapłanki i Dziewczęta uchodzą.

### SCENA DZIESIĄTA

Gromada Amazonek zjawia się, z łukami w rękach. Też same.

PIERWSZA AMAZONKA

woła poza scenę


Precz stąd, zuchwały!…


DRUGA


Nie słyszy…


TRZECIA


Czy czekać
Mamy wciąż jeszcze, siostry, na rozkazy
I wlec się za nim z męstwem owczej trzody?
Co czynić? Mów, Protoe!


PROTOE

zajęta królową


Tysiąc razy
Wystrzelcie strzały nań!…


MEROE

do otoczenia


Podajcie wody!


PROTOE


…Lecz dbajcie, by go nie zabiła żadna!


MEROE

do Amazonek


Wody daj, mówię! Cóż stoisz bezradna!


KSIĘŻNICZKA

z orszaku królowej


Tu!


Podaje wodę

TRZECIA AMAZONKA

do Protoe


Nie bój się!


PIERWSZA


Uwaga! W dłoń rynsztunek!
Niech włos, niech lica muska strzała zdradna,
Dając kosztować śmierci pocałunek!


Gotują łuki.

### SCENA JEDENASTA

Achilles zjawia się bez broni, hełmu i zbroi, za nim kilku Greków. Te same.

ACHILLES


Cóż? O dziewice, w kogo wasze strzały
Wycelowane? W tę pierś bez pancerza?
Czy która jedwab ten zedrzeć zamierza,
Byście me serce bijące ujrzały?


PIERWSZA AMAZONKA


Zdzieraj, gdy chcesz!


DRUGA


Bez tego zadam ranę!


TRZECIA


Strzelaj dokładnie tam, gdzie trzyma dłoń!


PIERWSZA


Niech strzała serce ni to liść nadziane
Porwie ze sobą…


GŁOSY


Celuj! Strzelaj! Goń!


Strzelają mu nad głową

ACHILLES


Zostawcie! Okiem wy trafiacie celniej!
Na olimpijskich bogów, to nie żarty!
Jestem do głębi zraniony śmiertelnie
I rozbrojony, oto całkowicie
U nóżek waszych kładę się rozdarty.


PIĄTA AMAZONKA

trafiona dzidą spoza sceny


O Artemido!


Pada

SZÓSTA

tak samo


Biada!


Chwieje się

SIÓDMA

tak samo


Wojny boże!


Pada

PIERWSZA

jednocześnie z Meroe


Obłędny!


MEROE

zajęta królową, jednocześnie z pierwszą Amazonką


Pani moja!


CZWARTA AMAZONKA


Skąd ten szał?


DRUGA


Zwie się bezbronnym!


PROTOE

zajęta królową


Ona wstać nie może.


TRZECIA AMAZONKA


A zbiry robią rzeź, gorze nam, gorze!


MEROE


A nasze siostry padają od strzał!


PIERWSZA AMAZONKA


Dajcie sierpową kwadrygę!


DRUGA


Słyszycie!
Dogami poszczuć go!…


TRZECIA


I kamieniami
Pogrzebać śmiałka!


KSIĘŻNICZKA

z orszaku opuszcza nagle królową


A więc — łuk gotowy!


Zdziera łuk z ramienia i napina go

ACHILLES

zwraca się do coraz innej z Amazonek


To nie do wiary; głos ten słodko gra mi,
Srebrzyście kłamiąc treści waszej mowy.
Ty o błękitnych oczętach, ty wcale
Nie pragniesz, by mnie rozszarpały dogi.
Ni ty, co wstrząsasz złotych włosów fale!
Gdyby na wasz przedwczesny okrzyk wrogi
Zerwały smycze wyjące potwory,
Wasz nagły przestrach rzuciłby się skory
Pomiędzy bestie i mnie — męskie serce,
Co dla was bije, chronić w poniewierce.


PIERWSZA AMAZONKA


Bezczelny!


DRUGA


Słyszysz, jak chytrze się puszy!


PIERWSZA


Chce miodem pochlebstw…

Obraca się

Patrzcie, ręce czyje
Łuk napinają! — Zaraz go ubije…
Cicho rozstąpcie się, siostry mej duszy!


PIĄTA


Cóż to?


CZWARTA


Nie pytaj. Niech nikt się nie ruszy!


TRZECIA


Masz strzałę! Bierz ją, tu!


KSIĘŻNICZKA

nakłada strzałą na cięciwę


Uda mu zszyję.


ACHILLES

do jednego z Greków, który obok niego wymierzył z łuku


Traf ją!


KSIĘŻNICZKA


O bogi!


Pada

PIERWSZA AMAZONKA


Aa, potwór straszliwy!!


DRUGA


Sama zabita ze zdradnej cięciwy!…


TRZECIA


A tam się zbliża nowy oddział wroga!


### SCENA DWUNASTA

Z drugiej strony zbliżają się Etolczycy z Diomedesem na czele; wkrótce za nimi, od strony Achillesa, Odyseusz z wojskiem.

DIOMEDES


O Etolczycy dzielni, tędy droga!
Za mną!


Prowadzi ich przez most

PROTOE


O święta! Ratuj, Artemido!
Już po nas! Już przepadłyśmy! Już idą!


pomocą kilku Amazonek przenosi królową z powrotem na pierwszy plan sceny

AMAZONKI

w popłochu


Jesteśmy w matni! Otoczone! Zdrada!
Podła pułapka! Precz stąd, precz! Niewola!
Odcięto nas! Ratunku! Biada, biada!


DIOMEDES

do Protoe


Poddajcie się!


MEROE

do uciekających Amazonek


Szalone! Dokąd? Stać!
Protoe, patrz!


PROTOE

przy królowej


O, precz! O, goń ich, złam!
I jeśli możesz, przynieś wolność nam!


Amazonki rozpraszają się. Meroe wybiega za nimi

ACHILLES


Naprzód! Ruszamy! Gdzież jej głowa?


JEDEN Z GREKÓW


Tam!


DIOMEDES


Poddajcie się, powiadam jeszcze raz!


PROTOE


Zwycięzcy poddam ją, gdy przyjdzie czas!
Jeden Achilles ma prawo ją brać!
Nie ty!


DIOMEDES


Więc precz z nią!


ETOLCZYK


Naprzód!


ACHILLES

odpycha Etolczyka


Od niej wara!
Albo natychmiast sczeźniecie jak gady!
Moja jest! Precz stąd! Przebrała się miara!


DIOMEDES


Tak. Twoja! Patrzcie! Cóż to za zabawa?
Z jakich powodów to?


ACHILLES


Dość tej tyrady[95]!
Jeden jest powód z lewa, drugi z prawa.
Daj!


PROTOE


Tu. Ja twojej nie lękam się zdrady.


ACHILLES

biorąc królową w ramiona


Nie, nie.

Do Diomedesa

Ty idź i goń, i zwycięż w boju;
Mnie tu potrzeba kilku chwil spokoju.
Jeśli mnie kochasz — precz! Co chcę, to zrobię!
Piekłu bym wydarł ją, nie tylko tobie!


Układa ją na korzeniu dębu

DIOMEDES


Niech i tak będzie.


ODYSEUSZ

na czele wojska ciągnący przez scenę


Każdy inną stroną!
Achilu, szczęścia! Naprzód, nim ochłoną!


Odyseusz i Diomedes znikają wraz z wojskiem po stronie Amazonek.

### SCENA TRZYNASTA

Pentesilea, Protoe, Achilles, orszaki Greków i Amazonek.

ACHILLES

Otworzył zbroję królowej


Ona nie żyje.


PROTOE


O, niech się zamroczy
Wieczyście oko jej na nędzny los.
Lękam się bardzo, że otworzy oczy.


ACHILLES


Gdzie ją trafiłem?


PROTOE


Twój straszliwy cios
Rozdarł jej pierś; nadludzką wstała siłą.
Przyprowadziłyśmy tutaj omdlałą
I przemknąć miałyśmy za tamtą skałą.
Lecz czy się z bólu ciało przesiliło,
Czy nie ostała się dusza udręce —
Twoje zwycięstwo ducha jej dobiło;
Nogi omdlały, zmieszała się głowa —
I, niedorzeczne wymawiając słowa,
Drugi raz martwa padła mi na ręce.


ACHILLES


Drgnęła!… Widziałaś?


PROTOE


O bogi na niebie!
Więc nie spełniła jeszcze dna kielicha?
O, żałośliwy widok, patrz…


ACHILLES


Oddycha.


PROTOE


Jeśli ci serce litości nie wzbrania,
Jeśli uczucie nie wygasło w tobie,
Jeżeli nie chcesz zabić jej ni w grobie
Najstraszniejszego zamknąć obłąkania —
Jedną mą prośbę spełń, Pelido.


ACHILLES


Mów!


PROTOE


Oddal się, proszę! Odstąp, o wspaniały,
Sprzed jej oblicza, gdy się zbudzi znów!
Ona otworzy oczy lada chwila…
Nim słońce nowe nie wzejdzie nad skały,
Usuń ten orszak, nie daj tu nikomu
Przyjść, co powita ją słowami sromu:
„Ty jesteś jeńcem wojennym Achila”.


ACHILLES


Tak nienawidzi mnie?


PROTOE


Nie pytaj o to.
Gdy ją nadzieja znowu z śmierci dróg
Wprowadzi w życie, niech z ową sromotą
Pierwszym, co spotka, nie będzie jej wróg.
Ileż to rzeczy w sercu kobiet żyje,
Co nie stworzone na oczy niczyje!…
Skoro już musi, jak los każe zły nam,
Witać cię tak, jak inni jeńcy twoi —
Nie żądaj tego wcześniej, ach, zaklinam!
Aż się jej dusza na to nie uzbroi.


ACHILLES


Chcę, wyznam, by zaznała tego sama,
Co uczyniłem synowi Priama[96].


PROTOE


Coś rzekł, okropny!


ACHILLES


Czy tego się boi?


PROTOE


Tak straszne zadać zamierzasz jej męki?
To młode ciało, człowieku zażarty,
Jak dziecko w kwiaty, zdobne w krasy[97] wdzięki,
Ty chcesz haniebnie, jako trup rozdarty…?


ACHILLES


Powiedz jej, że ją kocham.


PROTOE


Jak? To słowo…


ACHILLES


Na nieba, jak! Nakazem miłowania:
Czysto, z tęsknotą w sercu — w niewinności,
Jednak z gorącą chęcią jej zabrania.
Ja chcę uczynić ją swą królową.


PROTOE


Na wszystkich bogów! Powtórz te sprzeczności!
Ty, chcesz… chcesz…?


ACHILLES


Teraz czy zostać mi wolno?


PROTOE


Niech twoje stopy ucałuję, boski!
Gdybyś tu nie był, teraz — pełna troski
Wszędzie po ciebie iść byłabym zdolną!…
O, patrz, otwiera powieki…


ACHILLES


Tak, drgnęła…


PROTOE


Grecy, oddalcie się! Teraz do dzieła!
Ty za tym dębem skryj się, Achillesie!


ACHILLES


Precz, przyjaciele, gdzie was wzrok poniesie!


Orszak Achillesa usuwa się

PROTOE

do Achillesa, który staje za drzewem


I wcześniej, błagam, wyjść się nie odważaj,
Póki cię słowo nie przywoła moje.
Któż by obliczył jej duszy nastroje!


ACHILLES

ukrywa się za pniem


Niech tak się stanie.


PROTOE


A teraz — uważaj!


### SCENA CZTERNASTA

Pentesilea, Protoe, Achilles, orszak Amazonek.

PROTOE


Pentesileo! Moja marzycielko!
W jakich odległych światach senne roje
Duszy twej błądzą z niepewnością wielką?
Jakby twą pierś opuścił duch niechętny;
Gdy w nią już wkracza, jak królewicz młody,
Szczęście, zdziwione, iż pełen urody
Dom stoi pusty, więc odchodzi smętny,
Aby odlecieć w niebiańskie ogrody…
Czy gościa ręce nie wstrzymają twoje?
Oprzyj się o mnie, ja ciebie ukoję.


PENTESILEA


Gdziem jest?


PROTOE


Królowa siostry nie poznała?
Czyli[98] ten most i owe głazy gołe
Nic ci nie mówią? Ni ta wiosna cała?
Spójrz na dziewice stojące przy tobie:
Jak u wrót świata lepszego, wesołe
Wołają: „Witaj w szczęśliwej nam dobie[99]!”
Wzdychasz. Co ciebie trwoży?


PENTESILEA


Ach, Protoe!
Co za widziadła przyśniłam straszliwe!
O, jakże słodko — łzy płyną gorące —
Po przebudzeniu serce ledwo żywe
Na twoim sercu usłyszeć bijące!
Śniłam… że byłam w bitwie, że mię
Trafił oszczepem Pelida[100]; i w brzęku
Spiżowej zbroi runęłam na ziemię;
Ziemia oddźwiękła głuchym echem jęku…
I gdy me wojsko znika rozgromione,
A ja, rażona, leżę nieprzytomnie —
Zeskoczył z konia, idzie w moją stronę,
Krokiem triumfu przybliża się do mnie…
Mocnym ramieniem chwyta mnie pod serce…
Po sztylet sięgnąć już nie może ręka!
Jestem w niewoli! Śmiejąc się, szyderce
Wloką mnie w namiot jego! Co za męka!


PROTOE


O nie, najlepsza królowo! Twej duszy
Wspaniałomyślnej szyderstwo nie zgłuszy!
Gdyby ten sen prawdziwy był: ach, wierzaj,
Raj by się tobie otworzył na ścieżaj!
I zobaczyłabyś, jak w hołdzie może
Pada syn bogów u twych nóg w pokorze.


PENTESILEA


Biada mi, gdybym tej hańby dożyła
I rękę dała mężowi niezbrojną,
Jeśli go miecza nie zjedna mi siła!


PROTOE


Spokojną bądź, królowo.


PENTESILEA


Co? Spokojną?…


PROTOE


Czyż nie spoczywasz na mej piersi wiernej?
Tak los zniesiemy najmniej miłosierny.


PENTESILEA


Taka spokojna byłam, jak te wody
Drzemiące w skał zatoce — wiew najmniejszy
Żadnym uczuciem nie mącił pogody…
To słówko „spokój” wstrząsnęło mnie nagle
Jak wiatr od morza, który wydął żagle.
Czemuż ma spokój być najpotrzebniejszy?
Tak osobliwa stoisz, skamieniała,
Jak gdybyś nagle dziką i obrzydłą
Twarz poza mymi plecami ujrzała,
Którą ci grozi szkaradne straszydło!
Wszak słyszysz, że to płód tylko snów…
Co?… Albo może?… Jest?… Naprawdę?… Mów!
Gdzie jest Meroe… Megarys?…

Ogląda się i nagle spostrzega Achillesa

Ohydo!
Jego to postać za mną stoi żywa.
Już ręka wolna…


Dobywa sztyletu

PROTOE


Stój, o nieszczęśliwa!


PENTESILEA


Bronisz, nikczemna?!


PROTOE


Ratuj ją, Pelido!


PENTESILEA


Ha, wściekła, chcesz, by jego noga butna
Na karku mym stanęła!


PROTOE


Artemido!


PENTESILEA


Odejdź, powiadam…!


PROTOE


Przyjrzyj się, okrutna!
Czyli nie stoi za tobą bezbronny?


PENTESILEA


Co? Gdzie?


PROTOE


No, tak! A gdy zażądasz, skłonny
Sam dobrowolnie nałożyć okowy.


PENTESILEA


Nie, mów!


PROTOE


Achilu, ona mi nie wierzy,
Więc to, co rzekłam, potwierdź swymi słowy!


PENTESILEA


On jeńcem moim?


PROTOE


Gdzie ma swych żołnierzy?


ACHILLES

który tymczasem podszedł bliżej


O, w najpiękniejszym znaczeniu, królowo!
Jeniec pobity chętnie się powierzy
Na życie całe — twych oczu okowom.


PENTESILEA

ukrywa twarz w dłoniach


PROTOE


Widzisz, słyszałaś… słowa jego własne!
Gdyście się starli, padł, jak ty, na wznak;
Gdy ległaś, w pył nurzając włosy jasne,
My rozbroiłyśmy jego — czy tak?


ACHILLES


Tak, odebrano mi broń i w te tropy
Przyprowadzono pod twoje mnie stopy.


Zgina przed nią kolano

PENTESILEA

po chwili


Więc pozdrowiony bądź, pełen urody,
Wdzięku żywota, piękny bożku młody!
O serce moje, teraz spuść z łańcucha
Nagromadzoną krew, co nań czekała
Niema, gorąca, w ciemni mego ciała!
Krwi moja młoda, niech żyłami bucha
Twój śpiew zachwytu! Uskrzydlone gońce
Rozkoszy mej, otwórzcie soków zdrój!
Niech w licach moich zapłoni się strój
Kraśnej chorągwi wiejącej pod słońce:
Syn Nereidy, Achilles, jest mój!!


Wstaje

PROTOE


Królowo droga, hamuj burzę słów!


PENTESILEA

postępując naprzód


Do mnie, dziewice, chwałą uwieńczone,
Wy Marsa córy, co od stóp do głów
Jeszcze jesteście bitwą zakurzone!
Każda mi chłopca, wziętego w pogoni,
Za dłoń sprowadzi i kwiatami spęta;
Z koszami róż przybliżcie się, dziewczęta!
Gdzie wasze wianki są dla tylu skroni?
Wybiec na pola! Pustka i posucha?
Jeśli już wiosna dla kwiatów zamknięta,
Niech je wasz oddech z niwy tej wychucha!
I do roboty wy, kapłanki Diany!
Niech mi się z grzmotem świątyni wierzeje[101]
Na wielki blask i zapach kadzidlany
Jak wrota raju otworzą! Rozwiany
Niech sukien trzepot głośno się rozśmieje!
Dać mi przed ołtarz rosłe, piękne zwierzę
O krótkich rogach… błysk noża je zwali
Na świętym miejscu, w bezgłośnej ofierze,
Aż zadrżą mury kolumnowej sali.
Hej, gdzie jesteście, służebne od zniczy!
Z marmurów żwawo zmyjcie krew ofiary
Olejkiem perskim, co na węglach syczy!
Podkasać szaty! Napełnić puchary!
Zadąć mi w trąby, rozszaleć cytary!
Niechaj pomiesza firmamentu[102] szyki
Zachwyt zawrotnej, szalonej muzyki!
Protoe! Pomóż szczęściem się zachłysnąć!
Wymyśl, siostrzyczko, jak by z moich źrenic
Szał od boskiego większy mógł wytrysnąć,
Szał róż i śpiewu, szał tańca i szklenic —
Gody weselne zbrojnych oblubienic!


PROTOE

z powstrzymywanym wzruszeniem


Radość cię gubi i ból jednakowo:
Jedno i drugie w szaleństwo cię wtrąca!
Czyś już do kraju powróciła zdrowo?
Spójrz naokoło! Gdzie jesteś, królowo?
Gdzie twe kapłanki? Gdzie rzesza broniąca?


PENTESILEA

tuli się do niej


O, zostaw mnie, Protoe! Pozwól duszy
Na chwilę w fali pogrążyć się czystej,
Jak zbrudzonemu dziecku. Dość katuszy!
Ilekroć muśnie mnie nurt przeźroczysty,
Jedna się plama na mym sercu zmywa.
Zgraja Eumenid[103] ucieka straszliwa…
Już bogów jakby bliskość mnie owiewa!
Zaraz w ich chórze mój głos się rozśpiewa…
Nigdym na śmierć nie była tak gotowa!
Lecz ty mi powiedz: czy mi przebaczyłaś?


PROTOE


Władczyni moja!


PENTESILEA


O, ja wiem, wiem… Miłaś
I dobra! Twoją jest mej krwi połowa!
Nieszczęście, mówią, podnosząco działa;
Jam, przyjaciółko, tego nie doznała.
Mnie rozgorycza, niepojęcie judzi[104]
Roznamiętnieniem na bogów i ludzi…
Jak wrogi jest mi każdy błysk radości,
Kiedy na cudzym obliczu zagości!
Dziecię na łonie, które matka pieści,
Zdaje się w spisku przeciw mej boleści!…
Teraz bym chciała w uniesieniu szczerem,
By był radosny i szczęśliw, kto żywy.
w bólu być może człowiek bohaterem.
Boski jest wtedy, kiedy jest szczęśliwy!
Teraz do rzeczy! Niech mój huf
Wraz[105] do odmarszu będzie skory;
Bacznie mi dojrzeć koni, psów;
Z jeńcami ruszą w ślad tabory[106]
W stronę ojczyzny…


PROTOE

do siebie


Roi znów!


PENTESILEA


Gdzie jest Likaon?


PROTOE


Kto?


PENTESILEA

z czułą niechęcią


Cóż za pytanie!
On, twój kwitnący bohater i jeniec
Zdobyty mieczem. Gdzie jest? Niech tu stanie!


PROTOE

zmieszana


Królowo moja, w lesie ten młodzieniec
Wśród brańców został pod staranną strażą.
Bo Amazonki, jak im prawa każą,
W domu dopiero łaską jeńców darzą.


PENTESILEA


W lesie! — Sprowadźcie tu ptaszę z wyraju[107]!
Stopy twe pragną jego rąk uwicia!
Proszę, kochana, sprowadź go z ukrycia.
Trwasz przy mym boku jak przymrozek w maju,
Hamując radość młodzieńczego życia.


PROTOE

do siebie


O nieszczęśliwa! Nuże, idźcie tedy
Tu mi go z jeńców sprowadzić czeredy.


Daje znak jednej z Amazonek, która odchodzi

PENTESILEA


Gdzie są dziewczęta? Wijcie wianki wonne!

Spostrzega róże na ziemi

Patrz! Róże, cudnie pachnące, na ziemi!
Skąd się tu wzięły?

Przesunęła, ręką po czole

Ach, sny zabobonne!

Do Protoe

Arcykapłanka przeszła tędy z niemi?


PROTOE


Ja… nie widziałam jej wcale tą porą…


PENTESILEA


Więc skąd się tutaj owe róże biorą?


PROTOE

prędko


Ogołociły dziewczęta te niwy
I zostawiły jeden kosz z kwiatami.
Dziwnie, zaiste, wypadek szczęśliwy…
Chcesz? Dla Pelidy splotę wieniec żywy
Z róż, które pachną pod twymi stopami.


Siada pod dębem

PENTESILEA


Najukochańsza! Wzruszasz mnie do głębi!
Hej! O stu płatkach ta róża czerwona
To mój jest dar na wieniec Likaona.

Podnosi także kilka róż i siada obok Protoe

Siostry, śpiewajcie! Dusza ma się kłębi,
Niech zabrzmi śpiew, ogrzeje nastrój zimny!


DZIEWCZĘ

z jej orszaku


Co każesz śpiewać?


INNA


Pieśń zwycięstwa?


PENTESILEA


Hymny.


DZIEWCZĘ


Niech będzie tak. O, biedna! Zaśpiewajcie!


CHÓR DZIEWCZĄT

z muzyką


Ares[108] uchodzi!
Patrz, jak jego zaprząg biały
Ku Orkusowi[109] poprzez dymy brodzi!
Otwarły mu obrzydłe Eumenidy,
Za nim wrota znów pozamykały.


JEDNA Z DZIEWCZĄT


Gdzie jesteś, Hymenie[110]?
Zapal pochodnię i świeć, i świeć!
Hymenie, do nas leć!


ACHILLES

w czasie śpiewu zbliża się potajemnie do Protoe


Te osobliwe po cóż korowody?


PROTOE


Zaraz, dostojny, odgadniesz powody —
Bądź jeszcze chwilę cierpliwie spokojny.


Po uwiciu wianków Pentesilea zamienia wieńce z Protoe; trwają w uścisku, spoglądając na girlandy. Muzyka milknie. Amazonka wraca

PENTESILEA


Rozkaz spełniłaś?


AMAZONKA


Likaon, o pani,
Książę Arkadii, za chwilę tu stanie.


### SCENA PIĘTNASTA

Pentesilea, Protoe, Achilles, Amazonki.

PENTESILEA


Do mnie chodź, słodki Pelido, tu do mnie!
Pójdź, tu się połóż u mych nóg spokojnie…
Zbliż się, najczulszych mych marzeń nadziejo!
Lękasz się stanąć przed Pentesileą?
Nienawiść czujesz, że zmogłam[111] cię w wojnie?


ACHILLES

u jej nóg


Jak nienawidzi kwiat słoneczny promień.


PENTESILEA


Dobrześ powiedział, synu Nereidy!
Więc patrz też we mnie jak w słoneczny promień…
Ty jesteś ranny, na łuk Artemidy!


ACHILLES


Draśnięty w ramię — widzisz — ranka mała.


PENTESILEA


Nie myśl, Pelido, żem wśród oszołomień
Walki na życie się twoje zawzięła.
Chciała cię zwalczyć moich ramion siła;
Lecz kiedyś runął, to jam zazdrościła
Tej szarej ziemi, która cię przyjęła.


ACHILLES


Jeśli mnie kochasz, niech klęska i wina
Nie martwią cię. O ranie zapomniałem.


PENTESILEA


A więc przebaczasz mi?


ACHILLES


Ach, sercem całem!


PENTESILEA


Teraz mi powiedz — jak sobie poczyna
Miłości mały bożek uskrzydlony,
Gdy lwa srogiego chce ujarzmić szpony?


ACHILLES


Gładzi, tak myślę, jego szorstką twarz,
Aż złagodnieje.


PENTESILEA


Dobrze, a więc masz
Cichutko siedzieć jak szara ptaszyna,
Kiedy jej pętlę zakłada dziewczyna.
Bo mego serca uczucia, mój miły,
Na twą się szyję, jak ręce, rzuciły.


Oplata go wieńcami

ACHILLES


Kim, o kobieto, jesteś osobliwa?


PENTESILEA


Rzekłam: cichutko! Dowiesz się niedługo…
Ten pnącz różany niech z twej głowy spływa
Na kark, ramiona… o, tak… jasną strugą
Niechaj opada aż pod nogi twoje
I znów ku czołu niech pną się powoje!
Wzdychasz, mój miły?


ACHILLES


Wdycham warg twych woń.


PENTESILEA

przechyla się wstecz


To cudne róże taki zapach sieją.
Co?


ACHILLES


Chciałem zerwać — i pokłułem dłoń.


PENTESILEA


Zerwiesz je, miły, gdy tylko dojrzeją.

Jeszcze jeden wieniec składa na jego czole

Teraz się stało. Czyliś zobaczyła,
Jak mu do twarzy kwietne te słodycze?
Patrz, jak jaśnieje to chmurne oblicze!
Młodziutki dzień zaiste, moja miła,
Gdy z gór go wiodą niewstrzymane Hory[112],
Sypiąc perłowe pod stopy kolory,
Nie jest tak miękki, do uśmiechu skory.
Patrz! Czy mu oko nie zalśniło łzawie?
Gdy się mu przyjrzeć, można zwątpić prawie,
Czy to jest on.


PROTOE


Kto, mówisz?


PENTESILEA


On, Pelida!
Powiedz, czy ten, któremu pod ciosami
Przed twierdzą padł największy Priamida[113],
To byłeś ty? Własnymi tyś rękami
Przywiązał go do woza i w dół głową
Przytroczonego[114] wlókł dokoła Troi?
Wzruszonyś? Przemów? Co cię niepokoi?!


ACHILLES


To ja.


PENTESILEA

przyjrzawszy mu się bystro


Powiada, że on.


PROTOE


On, królowo!
W tej bym go zbroi rozpoznać nie miała?


PENTESILEA


Jak to?


PROTOE


O, popatrz, to przecież ta zbroja,
Którą dlań Tetys[115], o królowo moja,
Od Hefajstosa[116] wyłudziła śmiała.


PENTESILEA


Jako swojego teraz ja cię wieńczę
Tym pocałunkiem, o boski młodzieńcze,
Nieokiełzany. A tobie powiadam:
Do mnie należysz, młody mój szaleńcze;
Gdy cię kto spyta, mów, że ja ci władam!


ACHILLES


Ty, która do mnie w blasku spływasz jasna;
Zjawisko dziwne — ktoś ty, niepojęta?
Jak nazwę ciebie, gdy dusza ma własna,
Czyją jest duszą, sama nie pamięta?


PENTESILEA


Gdy spyta ciebie własna twoja dusza,
Niech te przymioty będą mym imieniem.
Ten pierścień złoty weź: niech swoim lśnieniem
O prawdzie zjawy myśl w tobie porusza;
Gdy go pokażesz, powiodą cię do mnie,
Ale imiona i pierścienie miną!
Gdybyś to wszystko zagubił niepomnie,
Czy by mój obraz na zawsze ci zginął?
Czy myśleć możesz go każdą godziną?


ACHILLES


To jest tak pewne, jak w diamentach ryte.


PENTESILEA


Słysz: Amazonek ja jestem królową,
Z matki Otrere — (a pieśń „wielką” zwie ją),
Szczep mój rodziną zwie się Aresową;
A mnie nazywa lud Pentesileą.


ACHILLES


Pentesilea!


PENTESILEA


Rzekłam.


ACHILLES

omdlewając


Skona mój łabędź, twe imię śpiewając[117]!


PENTESILEA


Daję ci wolność; możesz, kędy[118] chcesz,
Wśród wojsk dziewiczych chadzać według woli.
Inny mój łańcuch ty nałożyć śpiesz:
Lekki, jak kwiaty, łańcuch, co nie boli,
Chociaż od spiżu mocniej serce skowa.
Lecz nim ten łańcuch cały pieszczotliwie
Wykuty będzie w ostatnim ogniwie,
By poprzez traf i czas swą moc zachować —
Ty do mnie wrócisz, młody przyjacielu.
Do mnie, rozumiesz, która zawsze stoję[119]
I o potrzeby, i życzenia twoje.
Czy chcesz powrócić?


ACHILLES


Jak konie do celu
Wonnego żłobu, co żywi ich siłę.


PENTESILEA


Wierzę. Dotrzymaj, gdy ci szczęście miłe.
Do Temiscyry zaraz powracamy.
Aż do odmarszu wszystko jest dla ciebie:
Moje namioty z purpury i lamy
I niewolnicy we wszelkiej potrzebie
Na każdy znak królewskiej twojej woli.
Lecz gdy mnie w drodze, pojmujesz, ogarnie
Troska niejedna, niech cię nie zaboli,
Że masz z jeńcami razem kroczyć karnie.
W domu dopiero, Nereidy synu,
Oddać się tobie mogę całą duszą…
Teraz me serce liczne sprawy głuszą…


ACHILLES


Niechaj tak będzie.


PENTESILEA

do Protoe


A teraz do czynu;
Gdzie Arkadyjczyk twój?


PROTOE


O pani, miła…


PENTESILEA


Tak bym, Protoe, zobaczyć tu chciała,
Jak by go własna twoja dłoń wieńczyła.


PROTOE


On przyjdzie rychło, w różach i weselu…


PENTESILEA

wstaje


Iść muszę.


ACHILLES


Co?


PENTESILEA


Wstać pozwól, przyjacielu!


ACHILLES


Uciekasz? Idziesz? Teraz, w takiej chwili?
Zanim twe boskie, wytęsknione słowo
Tylu tajemnic rąbka mi uchyli?


PENTESILEA


O przyjacielu, w domu!


ACHILLES


Tu, królowo!


PENTESILEA


W domu, najdroższy, w domu!… Teraz idę!


PROTOE

wstrzymuje ją, zaniepokojona


Dokąd zamierza iść moja władczyni?


PENTESILEA

zaskoczona


To dziwne! Pytasz, co królowa czyni?
Szukać Megarys i Meroe idę,
Zlustrować wojsko! Czyż w pustej[120] zabawie
Wiecznie gawędzić mam tu, na Kronidę[121]?


PROTOE


Wojsko rozpierzchło się w walnej obławie
I gromi Greków; dobrze sobie radzi,
Zostaw je, tobie potrzeba spokoju.
Gdy rzekę przejdą, po zwycięskim boju
W triumfie wojsko tu się przyprowadzi.


PENTESILEA

rozważa


Hm!… Na to pole… Czy na pewno? Ile?


PROTOE


Na pewno, wierzaj mi!


Po chwili usuwa się znów

PENTESILEA

do Achillesa


Więc jeszcze chwilę…


ACHILLES


Cóż to ma znaczyć, pani osobliwa,
Że na zastępów czele, jak Atene,
Jak deszcz, co z chmury niespodzianie spływa,
Wpadasz w wir bitwy na trojańską scenę?
Co ciebie gna, w pancerny spiż zakutą,
Jak rozwścieczoną Furyję w tej wojnie
Na Greków plemię z niepojętą butą?
A wystarczyłoby w całej ozdobie
Raz się jedynie ukazać spokojnie,
By wszystkich mężów rzucić do nóg tobie!


PENTESILEA


Ach, Peleido! Słodka, czuła sztuka
Kobieca nie jest przez bogów mi dana!
Nie jestem taką, co, rozkołysana
poezją snów, kochanka sobie szuka:
I kiedy w kwiatach młodość pląsy święci,
Wzrokiem spłonionym ku sobie go nęci:
I w wonnym gaju, skroś[122] słowiczy ton,
Gdy świta zorza, cicho głowę skłoni
Na jego piersi, by rzec — że to on!
Ja muszę szukać w bitewnej pogoni
Chłopca, któremu bije moje łono,
I schwytać siłą mych pancernych dłoni
Tego, co przyjąć mam na pierś stęsknioną.


ACHILLES


Skądże to płynie, odkąd — takie prawo —
I niekobiece, i nieprzyrodzone,
Ludzkości obce tak dziwnie i krwawo?


PENTESILEA


Z odległych urn prawiecznie uświęcone,
Spływa nam ono z boskiej czasu czary,
Nam niedostępnej, którą niebo mgławo
Na wieki w chmurne schowało opary.
Takie wyrocznie od pramatek idą;
My przyjmujemy je milcząc, Pelido.


ACHILLES


Wyraźniej mów!


PENTESILEA


Więc dobrze! Słuchaj zatem.
Gdzie teraz naród Amazonek włada,
Tam żyła ongiś, w zgodzie z całym światem,
Posłuszna bogom scytyjska gromada.
Kaukazu piękna, żyzna ziemia cała
Od dawien dawna ich ziemią się zwała.
Aż zjawia się Weksorys, król Etiopów,
U stóp Kaukazu, kiedy naród drzemie,
I w strasznej rzezi, na kształt zżętych snopów,
Starców, młodzieńców, mężów, wodzów, chłopców
Zwala pokotem na skrwawioną ziemię!
Tak najwspanialsze wyginęło plemię.
I rozgościli się jak barbarzyńce,
Zuchwale hańbiąc ojczyznę i dom,
Rabując żyzne pola i gościńce;
I by dopełnić miar naszej ohydy,
Gwałtem wciągnęli w miłosne bezwstydy
Niewiasty nasze w swoich łożnic srom,
Wprost z mogił mężów powlekli złoczyńce.


ACHILLES


Los, o królowo, straszny; lecz jesteście
W zamian udzielnym królestwem niewieściem[123].


PENTESILEA


Człek zniesie ucisk średniego brzemienia,
Lecz zrzuca w buncie wszelakie przemoce
I każdy ciężar, co nie do zniesienia…
Cicho spędzały tajnie całe noce
W świątyni Marsa nieszczęsne kobiety:
Łzami modlitwy żłobiły marmury,
A w łożach hańby skrywały sztylety,
Wyszlifowane w ostrza bransolety,
Klamry, pierścienie… Tak matki i córy
Króla Etiopów wesela rok cały
Z naszą królową Tanais czekały.
A gdy odeszły ślubne korowody,
Królowa w pierś mu wbiła ostrze noża!
Miast[124] nikczemnika Mars odprawił gody —
I wszystkie łotrów sztyletami w łożach
W tę jedną noc na śmierć załaskotały.


ACHILLES


Tak bohaterskie rzadko są narody.


PENTESILEA


Więc oto lud nasz postanowił w radzie:
Wolne jak wiatry w otwartej równinie
Jest plemię kobiet po tak wielkim czynie
I nie podległe już mężczyzn gromadzie.
Państwo udzielne niech stworzone będzie,
Państwo niewieście, do którego żadne
Wszechwładne męskie nie wniknie orędzie,
A które sobie samo będzie władne,
Sobie poddane i samozaradne,
Posłuszne berłu Tanais królowej!
Mężczyzna, jeśli granice przekroczy,
Zamknie natychmiast na wieki swe oczy;
A każdy chłopiec generacji nowej,
Skoro narodzi się, dozna zagłady,
By do Hadesu odejść w ojców ślady!
Świątyni Marsa roją się krużganki.
Wielka Tanais wstąpiła na stopnie,
Jako strażniczka powziętej ustawy
W najuroczystszej tej godzinie sławy,
By łuk otrzymać z rąk arcykapłanki,
Znak władzy króla. Wtem z wyniosłej blanki[125]
Taki się nagle ozwie głos pochopnie:
„Szyderstwo mężczyzn ściągnie państwo takie
I pierwsze lepsze zniszczą je napady!
Jakże my w boju mamy być jednakie,
Słabe kobiety, których ramion siły
Dwie pełne piersi nazbyt osłabiły!
W strzelaniu z łuku nie damy im rady!”
Królowa na to w bezruchu zamiera…
Lecz gdy strach blady szerzy się falami,
Prawą pierś swoją strasznym cięciem zdziera
I krzyczy: „Żadnej tchórzostwo nie splami!
Zwać wy będziecie się Amazonkami,
Co «bezpierśnymi» znaczy!…” Na te słowa
Na skroń koronę przyjęła królowa.


ACHILLES


Tej by się wszyscy z podziwem skłonili,
Za taką ludy z ubóstwieniem idą!
Cała się moja dusza przed nią chyli.


PENTESILEA


Ogromna cisza nastała, Pelido,
I słychać było szmer, jak łuk upada
Kapłance — trupio twarz jej była blada…
Wielki łuk runął, państwa godło złote,
Trzykroć zadźwięczał na stopniach marsowych
Głosami dzwonów, by zapaść w martwotę,
Jako śmierć niemy, pod stopą królowej…


ACHILLES


Tak. Ale mniemam, że to oczywiste,
Iż nikt królowej w tym nie naśladował?


PENTESILEA


Nikt, Achillesie? Sądzisz? Ach, zaiste,
Nikt tak nie działał żywo[126] jak królowa!


ACHILLES

zdumiony


Co? A więc jednak?


PENTESILEA


Coś rzekł?


ACHILLES


Nie do wiary!
Byłbyż prawdziwy straszny ten mit stary?
Otaczające cię śliczne postaci
Obrabowane? Za wartość tak niską
Każda nieludzko, tak zbrodniczo płaci?


PENTESILEA


Ty nie wiedziałeś tego?


ACHILLES

kładzie głowę na jej piersi


O królowo!
Najczulszych, młodych to uczuć siedlisko
Tak barbarzyńsko, w szale…


PENTESILEA


Cofnij słowo!
Do tej się lewej uczucia schroniły
I tam mieszkają wszystkie, bliżej serca.
Żadnego tobie nie zbraknie, mój miły!


ACHILLES


Zaiste! Twoja opowieść przewierca
Na wskroś mą duszę, niby sen zawiły.
Lecz dalej!


PENTESILEA


Co?


ACHILLES


Jeszcześ mi koniec winna.
Nadmiernie dumna ta rzeczpospolita,
Bez ręki męskiej, tak od wszystkich inna —
Jakże się krzewi? Jak w przyszłość rozkwita?


PENTESILEA


Ilekroć według rachunku rocznego
Królowa państwu chce na miejsce strat
Przydać, co śmierć skosiła najlepszego,
Zwołuje swych obywatelek kwiat…

Urywa i patrzy nań

Czemu uśmiechasz się?


ACHILLES


Ja?


PENTESILEA


Mnie się zdało,
Że się uśmiechasz.


ACHILLES


Do twojej urody!
Daruj mi — nagle tak mi się zwidziało,
Że mi z księżyca zstąpiłaś na gody…


PENTESILEA

po pauzie


Ilekroć według rachunku rocznego
Królowa państwu chce na miejsce strat
Przydać[127], co śmierć skosiła najlepszego,
Zwołuje swych obywatelek kwiat
Do Temiscyry; w świątyni zaklina,
By Artemida na ich młode łona
Łaskę zesłała, aby zapłodniona
Każda przez Marsa była. Tak zaczyna
Święto się nasze, święcone w cichości,
Święto Kwitnących Dziewic. A my zawsze
Czekamy, póki słońce najłaskawsze
Śniegów nie schucha, kwiatów nie rozmości.
Święta kapłanka Diany do świątyni
Natenczas idzie, aby Aresowi
W modlitwie zanieść prośbę monarchini.
Czasem jej Ares wcale nie odpowie…
Lecz gdy wysłuchać jej prośby zamierza,
Arcykapłanka od niego się dowie,
Jakiego wskazał nam ludów rycerza,
Który miast niego, czysty i dorodny,
Jako zastępca przyjść do nas jest godny.
Skoro już ludu imię i kraj znane,
Wszędy się okrzyk radości rozdzwoni.
Oblubienice Aresa wybrane
Broń otrzymują z matek swoich dłoni,
Włócznie i strzały; a ciała oplata,
Gorliwych rąk radością wspomagane,
Szczelna, weselna ich pancerna szata…
W radosny dzień wymarszu załopocą
Trąby stłumionym dźwiękiem — i w milczeniu
Na konie siada huf dziewiczy nocą —
I tajemniczy, niewyraźny w cieniu
Jak widmo w księżyc gna zaczarowany,
Przez góry, puszcze, doliny, kurhany[128],
W dalekie kraje, w ten obóz wybrany…
Dotarłszy doń, czekają na granicy,
Wypoczywając jeszcze przez dwa dni,
By jak huragan, co płomieniem drży,
Wpaść w mężów ciżbę, jako wilcy dzicy,
I najdzielniejszych z tych, co pokonani,
Zmieść ku ojczyźnie, Aresowi w dani.
Tam znajdą radość dla znękanych dusz
W licznych obrzędach, których ja jedynie
Imiona znam, na przykład: Święto Róż —
Do których nikt, bo marną śmiercią zginie,
Zbliżyć się nie ma prawa prócz wybranek.
Aż wzejdzie ziarno w wiosennym rozkwicie…
Wówczas jak królów, w ostatni poranek,
W dzień Święta Matek, kiedy zwiądł już wianek,
Na pięknych wozach odprawią o świcie…
Najradośniejszą nie jest to godziną,
Wierz mi — bo liczne łzy gorące płyną.
Niejedno serce w ponurej boleści
Nie może pojąć, za jaką przyczyną
w modlitwie imię Tanais się mieści.
O czym ty marzysz?


ACHILLES


Ja?


PENTESILEA


Ty.


ACHILLES

roztargniony


Ukochana,
Chciałbym tak dumać do samego rana.
I mnie tak samo odeślesz z powrotem?


PENTESILEA


Nie wiem, najdroższy!… Nie wiem, nie myśl o tem!


ACHILLES


Zaiste, dziwne!

Zamyśla się

Jeszcze powiedz jedno.


PENTESILEA


Mów, przyjacielu, śmiało. Chętnie powiem.


ACHILLES


Dlaczego, walcząc z Greków całym mrowiem,
Mierzyłaś właśnie we mnie? Niech się dowiem:
Czy byłem znany ci?


PENTESILEA


Trafiłeś w sedno.


ACHILLES


Skąd?


PENTESILEA


Nie wyśmiejesz mnie? Nie będziesz zły?


ACHILLES

z uśmiechem


„Nie wiem, najdroższa” — powiem tak jak ty.


PENTESILEA


A więc… się dowiesz. — Dwadzieścia już razy
I trzy przeżyłam jasne Święto Róż
(A zawsze z dala głośny krzyk ekstazy
W gaju słyszałam), kiedy Ares, już
Przy zgonie matki, na oblubienicę
Swoją wyznaczył mnie. Tę tajemnicę
Zwierzyła mi Otrere konająca.
Księżniczka bowiem z domu królewskiego
Nigdy się z własnej swej woli nie wtrąca
W kwitnących Dziewic Święto; bóg dlatego,
Gdy jej zapragnie, uroczyście zgoła
Sam ją kapłanki ustami powoła.
Matka leżała, blada, bliska zgonu
w moich ramionach, gdy boskie orędzie
Marsa dotarło do mnie, do stóp tronu:
„Do Troi, córo, zbrojna ruszaj w pędzie,
A tam, pojmawszy mnie, do domu zmierzaj!”
I nigdy żadni zastępcy, ach, wierzaj,
Oblubienicom tak nie byli mili,
Jak Grecy, co tam pod Troją walczyli.
Na wszystkich rogach, na rynkach od świtu
Słyszano pieśni głośnego zachwytu,
Sławiące czyny heroicznej wojny:
Jabłko[129] Parysa[130], porwanie i zdradę,
Jak wiedzie flotę Atrydów[131] huf zbrojny,
Bitwę bryzejską[132], okrętów pożary
I śmierć Patrokla[133], i jaką paradę
W zemsty triumfie ty, heros bez miary,
Święciłeś; bitwy narodu sławnego
I wszystkie wielkie czyny czasu tego.
W łzach rozpłynięta, ledwie nieszczęśliwa
Słyszałam rozkaz, co do mnie przybywa
W tę matki mojej godzinę konania.
„Daj zostać, matko, u twojego boku;
Po raz ostatni twego mi widoku
Trzeba; niech nikt stąd dziś mnie nie wygania”.
Lecz ona, godna, co już dawno chciała
Wysłać mnie w pole — bez potomków bowiem
Korona łupem cudzym by się stała:
„Idź, słodkie dziecko — rzekła — Mars cię wzywa!
Na wieniec czeka Peleidy głowa!
Staniesz się matką, dumna i szczęśliwa…”


PROTOE


Więc jego imię rzekła ci Otrere?


PENTESILEA


Tak, o Protoe, kazało matczyne
Do własnej córki zaufanie szczere.


ACHILLES


Skąd? Czy nie wolno? Wyjaw mi przyczynę!


PENTESILEA


Tak, nie wypada, aby Marsa córa
Wroga wśród bitwy wybierała dzika;
Bóg sam jej w walce wskaże przeciwnika.
Najwspanialszego gdy napotka która,
To ptaka szczęścia pochwyci za pióra.
Czy tak, Protoe?


PROTOE


Tak jest.


PENTESILEA


Lałam żale
Przez cały miesiąc, długi, boleściwy,
Nad grobem matki mojej nieszczęśliwej,
Po blask korony nie sięgając wcale,
Póki mnie wreszcie w głośnych upomnieniach
Lud, który pałac mój tłumnie okolił,
Do wojny gotów, ze snu nie wyzwolił
I nie posadził na tron. Z tego śnienia
Wyszłam zbolała do Marsa świątyni;
Dano mi dźwięczny Amazonek łuk.
Czułam, że matka, wielka monarchini,
Nade mną krąży — i przyrzekłam przy niej
Spełnić jej wolę i spłacić jej dług.
Na jej grobowiec najwonniejsze róże
Rzuciwszy jeszcze, ruszam na wyprawę
Z armią kobiecą, na Troi przedmurze,
Aby tam spełnić w Amazonek chórze
Nie tyle Marsa, ile matki sprawę.


ACHILLES


Żal za umarłą poraził na chwilę
Moc twą, co zdobi mężną pierś dziewczyny.


PENTESILEA


Kochałam ją.


ACHILLES


I dalej?


PENTESILEA


W zbrojnej sile
Już do Skamandru[134] dotarłam doliny.
W miarę jak wasze oglądałam czyny
I gwar wojenny grał mi w każdej żyle,
Ból ginął — w duszy rozwarł się upojny,
Wielki i szumny[135] świat radosnej wojny!
I pomyślałam: jeżeliby cała
Historia wielkich powtórzyć się miała
I bohaterów tłum, ach, cały Eden
Z gwiazd do mnie zstąpił — jednak bym nie chciała
Lepszego znikąd niżeli ten jeden,
Różany w wieńcach, które jemu wiłam,
Kochany, dziki, słodki heros siły,
Straszny zwycięzca Hektora!… Mój miły!
Ty moja wieczna myśl, gdy czujna byłam[136],
Ty moja wieczna bajka, kiedy śniłam!
Przede mną leżał cały świat rozpięty
Jak siatka wzoru; w każdym oczku jego
Jeden z twych czynów wielkich był zaklęty;
A każdy czyn ramienia walecznego
Wprost w serce me, jak w chustę czystą, białą
Barwami ognia życie haftowało.
Widziałam, jakeś przed obronną Troją
Uchodzącego zwalił Priamidę[137];
Jak zapłoniony zwycięskim bezwstydem
Zwróciłeś twarz: on za kwadrygą twoją
Po nagiej ziemi włóczył krwawe ciało;
Jak Priam[138] błagał ciebie w twym namiocie —
Rzewnie płakałam, kiedy mi się zdało,
Że w bezlitosnej twej piersi zadrgało
Uczucie.


ACHILLES


Cudna!


PENTESILEA


Cóż, gdym poprzez krocie
Ujrzała nagle ciebie w środku boju…
Ciebie samego w Skamandru dolinie,
Gdy się zjawiłeś w walecznej drużynie
Jak wielka gwiazda w bladych gwiazdek roju!
Tak samo pono zbladłyby me lica,
Gdyby tak nagle z Olimpu, ogromnie,
Na białokonnym wozie, w błyskawicach
Sam Mars, bóg wojny, zajechał tu do mnie!
Gdy mi uciekłeś, stałam oślepiona
Zjawiskiem twoim, jak kiedy od gromu
Z hukiem rozedrze się nocna opona[139]!
Bramy Elizjum[140] przeraźliwie jasno
Przed duchem się otworzą i zatrzasną.
Wtedy, Pelido, zgadłam w głębi łona,
Skąd to uczucie płynie po kryjomu:
Bóg mnie miłości dopędził w gonitwie.
Dwie się przede mną odsłoniły drogi:
Albo cię zdobyć, albo zginąć w bitwie…
I — z losów dwóch zdobyłam bardziej błogi!
Na co tak patrzysz?


Słychać szczęk broni w oddali

PROTOE

cicho


Błagam, bogów synu!
Natychmiast musisz wyznać miłość swoją.


PENTESILEA

powstaje


Idą Argiwi, wstawajcie! Do czynu!


ACHILLES

powstrzymuje ją


Spokój! To jeńcy zabrani pod Troją.


PENTESILEA


Jeńcy?


PROTOE

szeptem do Achillesa


Na Styks! To Odys z armią całą!
Cofają się, Meroe gna za niemi!


ACHILLES

do siebie wściekły


Niech skamienieją!


PENTESILEA


Mówcie! Co się stało?


ACHILLES

z wymuszoną radością


Ty mi urodzisz, piękna, boga ziemi!
Wtedy powstanie Prometeusz[141] w raju
I człowieczemu plemieniu ogłosi:
Tu stał się człowiek mojego rodzaju!
Lecz nie za tobą nasz los mnie ponosi;
Raczej ty pójdziesz do mojej krainy,
Tam ja cię bowiem po skończonej wojnie
Powiodę, strojną w róże i wawrzyny,
I na tron ojców posadzę dostojnie.


Szczęk broni coraz bliższy

PENTESILEA


Co? Jak? Ni słowa nie rozumiem…


NIEWIASTY

w popłochu


Bogi!
To straszne! Wielkie nieba!


PROTOE


O Pelido!
Ty chcesz…?


PENTESILEA


Co to ma znaczyć?!


DZIEWCZĘTA


Na nas idą!


ACHILLES


Nic, nic, nie lękaj się, mój skarbie drogi!
Widzisz, już czas, byś teraz usłyszała,
Jaki los tobie przez bogów zesłany.
Co prawda miłość tobie mnie wydała
I będę wiecznie dźwigał te kajdany;
Lecz w walce jeńca jam wziął w twej osobie!
To ty pod nogi padłaś mi, wspaniała,
Gdyśmy się zwarli w bitwie — nie ja tobie!


PENTESILEA

porywa się


Straszliwy ty!


ACHILLES


Ja proszę cię, królowo,
Opanuj się i słuchaj, jako skała,
Gońca, co oto pędzi tu jak strzała,
Jakieś mi niosąc nieszczęśliwe słowo.
Albowiem on nie powie nic królowej,
Twoje są losy zamknięte na wieki;
Tyś w mej niewoli — a pies Hadesowy
Nie tak ci srogiej udzieli opieki!


PENTESILEA


Ja?!… w twej niewoli?


PROTOE


Tak jest. Promień zgasł…


PENTESILEA

wznosi ramiona


Moce niebieskie! Ja przyzywam was!


### SCENA SZESNASTA

Zjawia się Adrastos, za nim orszak Achillesa z jego zbroją. Ci sami.

ACHILLES


Co niesiesz mi?


ADRASTOS


Ach, uchodź, Achillesie!
Bo los wojenny kapryśny i chwiejny,
Sto Amazonek zwycięskich tu niesie!
Prosto tu pędzą jak chmurna zawieja,
A głośnym hasłem ich: Pentesilea!


ACHILLES

wstaje i zdziera z siebie wieńce


Dawać tu zbroję! Kiełzać konie!
Kwadrygą wrzasków im zabronię!


PENTESILEA

drżącymi usty


Patrz, jaki straszny… on-że to jest sam?


ACHILLES

dziko


Jak są daleko stąd?


ADRASTOS


Tu, w tej dolinie,
Złoty półksiężyc[142] ich widać, o — tam!


ACHILLES

zbrojąc się


Zabierzcie ją!


JEDEN Z GREKÓW


Lecz dokąd?


ACHILLES


Aż przeminie
Bitwa, niech czeka w obozie. Ja sam
Zaraz tam będę.


GREK

do Pentesilei


Powstań!


PROTOE


Biada, biada!…


PENTESILEA

odchodzi od zmysłów


Już dla mnie gromem straszny Zeus[143] nie włada?!


### SCENA SIEDEMNASTA

Odyseusz i Diomedes z wojskiem. Ci sami.

DIOMEDES

przeciąga przez scenę


Opuść ten plac, egiński bohaterze!
Jedyną drogę, jaka ci zostaje,
Odetną wraz[144] niewiasty; radzę szczerze:
Chroń się!


Przechodzi

ODYSEUSZ


Zabierzcie królowę, Achaje!


ACHILLES

do wodza


Aleksys! Udziel jej pomocy, proszę!


GREK

do wodza


Nie rusza się.


ACHILLES

do wodzów, którzy go obsługują


Daj tarczę! Gdzie są dzidy? —

Do królowej, która stawia opór

Pentesileo!


PENTESILEA


Synu Nereidy!
Nie chcesz ty za mną iść do Temiscyry?
Nie chcesz ty za mną iść do mej świątyni,
Co jasno świeci przez cyprysów kiry?
Jeszcze nie wszystko ty wiesz…


ACHILLES

już w pełni uzbrojony, staje przed nią i podaje jej rękę


Monarchini,
Do mej ojczyzny!


PENTESILEA


O! Do Temiscyry!
O przyjacielu! Tam będziesz szczęśliwy,
Gdzie lśni świątynia przez cyprysów kiry!
Choćbyś miał w Grecji nieśmiertelnych niwy,
Chcę, luby, z tobą iść do Temiscyry,
Gdzie lśni świątynia przez cyprysów kiry!


ACHILLES

podnosi ją


Wybacz, najdroższa! Jako Zeus na niebie,
Taką świątynię wzniosę ci u siebie.


### SCENA OSIEMNASTA

Meroe i Asteria z wojskiem Amazonek. Osoby z poprzedniej sceny.

MEROE


Ustrzelcie go!


ACHILLES

obraca się ku niej


Czyś spadła tutaj z burzą?


AMAZONKI

pchając się między Pentesileę i Achillesa


Królowę uwolnijcie!


ACHILLES


Na mą dłoń!


Chce królowę pociągnąć za sobą

PENTESILEA


Nie chcesz ty za mną iść…?


Amazonki napinają łuki

ODYSEUSZ


O precz, na koń!
Tu opór na nic!


Porywa z sobą Achillesa. Wszyscy Grecy uchodzą.

### SCENA DZIEWIĘTNASTA

Arcykapłanka Diany z Kapłankami, Amazonki z poprzedniej sceny.

AMAZONKI


Triumf! Grecy tchórzą!


PENTESILEA

po chwili


Przeklęty taki triumf, precz!
Przeklęty język, co go głosi!
Przeklęty wiatr, co go roznosi!
Kto los wojenny cofa wstecz?
Czy mnie nie zdobył jego miecz?
Skoro ród ludzki między sobą walczy,
A wrogiem nie jest lew lub gad padalczy:
Gdzie jest to prawo, co by siłą
Jeńca, co poddał się z ochotą,
Z mocy zwycięzcy wyzwoliło?
Synu Nereidy!


AMAZONKI


Wielkie bogi! Co to?


MEROE


Najdostojniejsza kapłanko Dyjany!
Błagam cię, zbliż się…


ASTERIA


Ona zagniewana,
Że wyzwoliłyśmy ją z pęt tyrana!


ARCYKAPŁANKA

wychodzi z tłumu niewiast


Zaiste, dzień ten ukoronowany
Został, przyznaję, dostojna królowo,
Przez twoich przekleństw obelżywe słowo
Nie dość, że mało dbając o zwyczaje,
W polu ty sobie szukasz przeciwnika;
Nie dość, że wróg, miast ulec ci, zadaje
Tobie śmiertelny cios; nie dość, że znika
Reszta twej dumy, pokora cię plami
I wieńczysz swego pogromcę różami:
Jeszcze na lud swój srogi ciskasz gniew,
Że cię wyzwolił! I krzykiem, i łzami
Chcesz, by zwycięzca wrócił na twój zew!
To tylko była omyłka — wiem o tem —
Więc proszę, wybacz czyn niepowołany.
Szkoda mi teraz krwi o to wylanej,
A jeńców naszych, za ciebie oddanych,
Ja całą duszą pragnę mieć z powrotem.
Córko Tanais, do walki niezdolna,
W imieniu ludu głoszę: jesteś wolna!
Możesz swą stopę skierować, gdzie chcesz,
Możesz z rozwianą szatą pędzić za nim
I wołać: bierz mnie, bierz!
Możesz mu oddać łańcuch rozerwany,
Te same przez nas złamane kajdany,
Jak prawem wojny bogowie kazali!
Lecz my, królowo, oznajmić ci mogę,
Kończymy wojnę i ruszamy w drogę!
My nie możemy tych Greków, co w dali,
O tam, pierzchają, prosić, by zostali,
Ni — tak jak ty — z zwycięskim wieńcem w dłoni
Ubłagać ich, by padli nam do stóp.


Cisza

PENTESILEA

słania się


Protoe!


PROTOE


Siostro!


PENTESILEA


Zostań! Tu mój grób…


PROTOE


Ty drżysz? Ty wiesz: Protoe cię obroni.


PENTESILEA


Nic, zaraz przejdzie… skrzepię[145] się na nowo.


PROTOE


Wielki cię spotkał ból: i ty bądź wielką.


PENTESILEA


Straceni wszyscy?


PROTOE


Kto, moja królowo?


PENTESILEA


Cały dorodny poczet naszych jeńców
Przepadł przeze mnie?


PROTOE


Ze zdobyczą wszelką
W innej nam wojnie zwrócisz tych młodzieńców.


PENTESILEA

tuli się do niej


Nigdy, już nigdy!


PROTOE


Królowo!


PENTESILEA


Daremnie!
W wieczystej nocy ukryję się ciemnie[146]!


### SCENA DWUDZIESTA

Wchodzi Herold. Te same.

MEROE


Herold się zbliża do ciebie, o pani!


ASTERIA


Czego chcesz, powiedz!


PENTESILEA

z odcieniem radości


On niesie mi słowo
Od Peleidy! Od wieści tej zginę!
Każcie mu odejść!


PROTOE


Jaką masz nowinę?


HEROLD


Król mnie Achilles przysyła, królowo,
Bym ci obwieścił niedwuznaczną mową:
Ciebie gna żądza, by jego w niewoli
W dalekie strony zabrać twej ojczyzny,
On zasię ciebie zaprowadzić woli
W rodzinne progi swojej ojcowizny:
Więc cię wyzywa na walkę śmiertelną
Po raz ostatni, by rozstrzygnął bóg,
Kto z was posiada włócznię bardziej celną,
A kto ma zlizać prochy z wroga nóg!
Czy na tę walkę ochoty ci stanie?


PENTESILEA

pobladła


Niech język twój rozwiąże grom,
Nim, podły mówco, drugi raz
Przemówisz! Równy byłby srom
Słuchać, jak spada z hukiem głaz,
Grzmocąc w dudniące ściany skał,
Jak gdyby wiecznie lecieć miał.

Do Protoe

Wszystko mi powtórz, proszę, słowo w słowo.


PROTOE

drżąca


Syn Peleusza gońca tego śle,
Aby cię wyzwać do walki na nowo;
Stanowczo odmów mu i powiedz: nie!


PENTESILEA


To być nie może.


PROTOE


Co, moja królowo?


PENTESILEA


Syn Peleusa wyzywa mnie w pole?


PROTOE


Powiem mu zaraz: nie! i odejść może…


PENTESILEA


Syn Peleusa wyzywa mnie w pole?


PROTOE


Jak powiedziałam: do walki na noże.


PENTESILEA


Wiedząc, że sprostać jemu nie wydolę,
On mnie, Protoe, on wyzywa w pole?
Na tę pierś wierną spłynie jego łaska
Wówczas dopiero, gdy miecz ją roztrzaska?
Co mu szeptałam, jak muzyka miła,
Spływało dźwiękiem weń, co tylko mami?
Nie myśli on o chramie[147] z cyprysami?
Zimny więc kamień moja dłoń wieńczyła?


PROTOE


Puść go w niepamięć! Zapomnij!


PENTESILEA

w ogniu


A zatem
Teraz mam siłę, by zmierzyć się z światem!
W proch mi upadnie, nawet choćby cała
Armia Gigantów osłaniać go miała!


PROTOE


Droga królowo…


MEROE


Porwać się na niego…?


PENTESILEA

przerywa jej


Wszystkich wam jeńców zwrócę, do jednego!


HEROLD


Ty chcesz, królowo…?


PENTESILEA


Przyjmuję wyzwanie!
Wszystkie na sojusz pozywam Furyje,
Niech cały Olimp na świadków mi stanie —
W obliczu bogów — niechaj mnie zabije!


Grzmot

ARCYKAPŁANKA


Niech mi królowa tych słów nie pamięta,
Jeślim dotknęła ją…


PENTESILEA


O, nie mów, święta!
Nienadaremno twe słowo mnie łaje.


MEROE


Arcykapłanko, wpłynąć na nią trzeba!


ARCYKAPŁANKA


Słyszysz, królowo, kto gniewem znak daje?


PENTESILEA


Jego przyzywam ze wszystkimi gromy!


JEDNA Z KSIĘŻNICZEK


Bogi!


DRUGA


To być nie może!


TRZECIA


Brak mi słów!


PENTESILEA

w gwałtownym podnieceniu


Do mnie, Ananke[148], pogromczyni psów!


KSIĘŻNICZKA


Jesteśmy bierne, słabe…


DRUGA


My bez broni…


PENTESILEA


Do mnie, Tyroe, z falangami słoni!


PROTOE


Psy, słonie… Pani! Na jakie uczynki…?


PENTESILEA


Do mnie, sierpowe kły kwadrygi,
Wiodę na krwawe was dożynki!
W straszliwe zbierzcie się ordynki[149],
Wszystkie potwory, wszystkie strzygi[150]!
Wy, które ludzki siew młócicie,
Niszcząc na wieki kłos i ziarno,
Jezdny mój huf — na śmierć i życie
Stańcie mi ścianą tu mocarną!
W strasznej paradzie lęk i krew
Niech się tu stawią na mój zew!


Chwyta wielki łuk z rąk Amazonki. Zjawiają się wojownice ze smyczami psów, prowadząc słonie, kwadrygi, niosąc żagwie itp.

PROTOE


Siostro mej duszy! Słuchaj mnie!…

Silny grzmot

Nie słucha…


ARCYKAPŁANKA


Wielcy bogowie obłąkali ducha!


PENTESILEA

zwraca się do psów


Do mnie, Leajna! Dać Tygrysa!
Do nogi, Melamp z płową grzywą!
Tu, Akle! Sfinks, co łapiesz lisa,
Szybszy od łani Oksus, żywo!
Odyńców strach, Alektor zły,
Hyrkaon, co rozdziera lwy!

Klęka wśród oznak pomieszania zmysłów, przy strasznym jazgocie psów

Ciebie przyzywam, o Aresie,
Któryś mi dał mój wzniosły dom!
O! ześlij swój spiżowy wóz!
Niech mury miast obróci w gruz!
Niszczyciel — bóg! Na wroga srom,
O, ześlij swój spiżowy wóz:
Iżbym runęła w szał wichury,
Porwała wodze, gnając w świat,
I by mój piorun z czarnej chmury
Na tego Greka głowę spadł!


NAMIESTNICZKA

wstaje


Księżniczki!


INNA


Naprzód! Brońcie oszalałej!


PROTOE


O przyjaciółko! Królowo! Daremno…?


PENTESILEA

napina łuk


Trzeba spróbować, czy mam celne strzały!


Mierzy w Protoe

PROTOE

pada


Bogi!


JEDNA Z KAPŁANEK

staje szybko za królową


Achilles!


DRUGA

czyni to samo


Peleida woła!


TRZECIA


Tu jest za tobą!


PENTESILEA

odwraca się


Gdzie?


PIERWSZA KAPŁANKA


Nie on to był?


PENTESILEA


Jeszcze tu Furie nie stoją dokoła.
Za mną, Ananke! Wszystkie za mną!


Wybiega z wojskiem wśród silnych piorunów

MEROE

podnosząc Protoe


Straszna!


ASTERIA


Hej, precz stąd! Gońcie ją co sił!


ARCYKAPŁANKA


trupio blada Co nam, bogowie, ześlecie w noc ciemną?!


Wszystkie uchodzą.

### SCENA DWUDZIESTA PIERWSZA

Zjawiają się Achilles i Diomedes, później Odyseusz, w końcu Herold.

ACHILLES


Bardzo cię proszę, drogi Diomedzie,
Nic zgryźliwemu obyczajów sędzi,
Jakim jest Odys, nie mów, com ci rzekł!
Niesmak uczuwam, gdy kąśliwie zrzędzi
I z ust grymasem urąga mej biedzie.


DIOMEDES


Twój to, Pelido, herold do niej biegł?
Prawdaż to?


ACHILLES


Bracie, ja nie powiem: nie.
Lecz ty, rozumiesz, nie mów ani słowa!
Nie odpowiadaj! Ta cudna królowa,
Wpół Furia, na wpół Gracja[151] — kocha mnie!
A ja? Na Styks! Na Hades! Na mą krew!
Ja kocham ją — Greczynkom wszystkim wbrew!


DIOMEDES


Co?


ACHILLES


Tak. Lecz kaprys dziwny, dla niej święty,
Chce, by na moją miłość była głucha,
Póki jej mieczem nie będę ugięty.
Posłałem więc…


DIOMEDES


Szalony!


ACHILLES


On nie słucha!
Ach, czego człowiek ten objąć nie umie
Okiem błękitnym w namacalnym świecie,
Tego myśl jego nigdy nie zrozumie.


DIOMEDES


Ty chcesz? Nie, mów! Ty chcesz…?


ACHILLES

po chwili


Co chcę? Nie wiecie?
O jaką straszność posądzasz Pelidę?


DIOMEDES


Po toś wyzwanie posłał tej kobiecie?


ACHILLES


Na gromowładcę, wielkiego Kronidę[152],
Nic mi nie zrobi, mówię! A jej ręka
Zwróci się raczej do łona własnego
I krzyknie: „Nike[153]!”, gdy skrwawi ją męka,
Niż przeciw mnie! Ja tylko chcę jednego:
Przez miesiąc spełniać wszystkie jej rozkazy…
Przez jeden… może dwa, nie więcej! Z tego
Morzem przeżarte Istmusowe głazy
Nie runą chyba! Potem będę wolny,
Tak rzekła sama — potem będę wolny
Jak na szerokich rozłogach zwierz polny…
Gdy wtedy, Zeusie, pójdzie pod mą władzę,
O najszczęśliwszy — na tron ją posadzę!


Nadchodzi Odyseusz

DIOMEDES


Chodź no tu do nas, Odysie!


ODYSEUSZ


Achilu!
Na nową walkę wyzwałeś królowę?
Po nieudałych awanturach tylu
Wojsko zmęczone gnasz na harce nowe?


DIOMEDES


Nie dla awantur ni walk rusza w pole.
On chce się tylko… oddać w jej niewolę!


ODYSEUSZ


Hę?


ACHILLES

krew uderza mu do głowy


Ja ciebie proszę, odejdź mi z tą twarzą!


ODYSEUSZ


On chce…?


DIOMEDES


Słyszałeś! On jej hełm rozpłata,
A jego ciosy siłę jej porażą;
I rozwścieczony, z zawziętością wrażą
Strzaska jej tarczę i wojsko pozmiata…
A potem, niby pobity, bez słowa
U nóżek jej oblicze w pyle schowa!


ODYSEUSZ

zwraca się do Achillesa


Czy tamten jest przy zmysłach, mój Pelido?
Czy ty słyszałeś?


ACHILLES

hamuje się


Skończyć z tą ohydą…
Skróć górną wargę, grymas schroń!
To mnie zaraża, klnę się Artemidą,
I zaraz wściekle świerzbi dłoń!


ODYSEUSZ

gwałtownie


Ha, na ognisty Kocyt[154]! Ja chcę wiedzieć,
Czy moje uszy słyszą, czy są głuche?
On u królowej chce w niewoli siedzieć?


DIOMEDES


Słyszałeś!


ODYSEUSZ


Pragnie, takim to jest zuchem,
Do Temiscyry iść?


DIOMEDES


Tak jest.


ODYSEUSZ


Od wojny
Naszej pod twierdzą Dardanów, szalony,
Jak od zabawki, skoro z innej strony
Ujrzał igraszkę nową, niespokojny,
Odwraca się?


DIOMEDES


Tak jest.


ODYSEUSZ

splata ramiona


Wierzyć się nie chce.


ACHILLES


On o Dardanów twierdzy gada!


ODYSEUSZ


Jak?


ACHILLES


Jak?


ODYSEUSZ


Coś, jak sądzę, mówiłeś.


ACHILLES


Ja?


ODYSEUSZ


Tak!


DIOMEDES


O twierdzy mówił.


ACHILLES


Mówię to, co zechcę!


ODYSEUSZ


O twierdzy! Tak! Pytałem jak szaleniec,
Czy cały bój Hellenów, u Hadesa! —
Nagle nam popadł, jak sen, w zapomnienie?


ACHILLES

podchodząc doń, wolno, dumnie


Twierdza Dardanów, synu Laertesa,
Gdyby zapadła — słyszysz — i jezioro
Na miejscu jej powstało z skał i piachu;
Gdyby rybacy na nim nocną porą
Wiązali łodzie do kurków na dachu;
Gdyby rekiny wśród Priama murów
Zapanowały, a miłosne chwile
W łożu Heleny miała para szczurów —
To wszystko dla mnie znaczyłoby… tyle!


ODYSEUSZ


Poważnie mówi! Na Styks, istne czary!


ACHILLES


Na Styks, na Hades, Lernajskie moczary[155],
Cały świat ziemski i zaczarowany,
Niebo i piekło — dasz czy nie dasz wiary:
Ja chcę zobaczyć świątynię Dyjany!


ODYSEUSZ

do ucha Diomedesa


Nie pozwól odejść mu stąd, Diomedzie,
Proszę cię o to.


DIOMEDES


Któż by się tu zląkł!
Ty z łaski swojej pożycz mi swych rąk.


Wchodzi Herold

ACHILLES


Ha! Czy przyjęła wyzwanie? Mów o niej!


HEROLD


Przyjęła! Tak, Pelido! Już tu jedzie:
Ale ze sforą psów, ze stadem słoni
I jazdą, z dzikim wojennym zarzewiem!
Co to ma znaczyć w pojedynku, nie wiem.


ACHILLES

z uśmiechem


Dobrze! Tak zwyczaj każe jej. Do drogi!
Ona jest chytra, jak miłe mi bogi!
Z psami, powiadasz?


HEROLD


Tak.


ACHILLES


Ze stadem słoni?


HEROLD


Mrowie! Strach patrzeć, aż się w oczach dwoją!
Gdyby tak miała runąć w tysiąc koni
Na cały obóz Argiwów pod Troją —
Nie mogła zebrać okrutniejszej broni.


ACHILLES

do siebie


To wszystko z ręki je, z pewnością! — Idę.
Obłaskawione, jak ona!


Odchodzi z orszakiem

DIOMEDES


Szaleje!


Powstaje

ODYSEUSZ


Związać go! Grecy! Trzymajcie Pelidę!


DIOMEDES


Precz! Zaraz ujrzym tu Pentesileę!


Wszyscy uchodzą.

### SCENA DWUDZIESTA DRUGA

Arcykapłanka, śmiertelnie blada, kilka Kapłanek i Amazonek.

ARCYKAPŁANKA


Powrozów dajcie!


JEDNA Z AMAZONEK


O dostojna, miła!


ARCYKAPŁANKA


W proch ją powalić! Związać ją!


PIERWSZA KAPŁANKA


Królowę?


ARCYKAPŁANKA


Tę sukę, mówię! Na gromy Zeusowe!
Żadna jej ludzka nie poskromi siła.


AMAZONKI


O święta matko! Spokój na twą głowę!


ARCYKAPŁANKA


Cztery dziewice w obłędzie zasiekła,
Które posłałam, aby ją powstrzymać…
Gdy się zbliżałam, by prośbą się imać[156],
Kamień oburącz pochwyciła wściekła:
Już bym nie żyła — lecz w wojownic tłumie
Szybko zniknęłam — ona trafiać umie!
Gdy wstrzymać chciała ją Meroe czuła,
Na klęczkach prosząc, ona w bezrozumie
Swą przyjaciółkę dogami poszczuła!


PIERWSZA KAPŁANKA


Okropny los!


DRUGA


Straszliwy to szał ostry!


ARCYKAPŁANKA


Sroży się teraz pośród swoich psów,
Z pianą na ustach, nazywa je „siostry”,
Te dzikie bestie, woła ostrych kłów —
I jak menada[157] tańczy poprzez pola
I szczuje psy, co toczą krwawą ślinę,
By jej złowiła mordercza swawola
„Najcudowniejszą” — jak mówi — „zwierzynę”.


AMAZONKI


Bogi! Ta kara za jaką jej winę?


ARCYKAPŁANKA


Córy Aresa! Gotujcie arkany[158],
Dajcie powrozów, zakładajcie sidła!
Gwałtem spętamy przeklęte jej skrzydła
I będziem leczyć rozum pomieszany.
Żwawo pod nogi rzućcie chrustu brzemię,
A skoro stopa jej w nim się usidła,
Jak psa wściekłego powalcie na ziemię!


WOJSKO AMAZONEK

za sceną


Zwycięstwo! Chwała! Hej! Achilles pada!
Król uwięziony! Zwyciężczyni
Niechaj mu wieniec róż na czoło wkłada!


Pauza

ARCYKAPŁANKA

głosem zduszonym od radości


Czy dobrze słyszę?


KAPŁANKI I AMAZONKI


Bogi! Monarchini!


ARCYKAPŁANKA


Czy nie był to zwycięski głos wesela?


PIERWSZA KAPŁANKA


Dostojna matko, to zachwytu siła,
Co się w stu piersi krzyk radosny wciela!


ARCYKAPŁANKA


Kto mi języka zasięgnie?


DRUGA KAPŁANKA


Mów, miła,
Co stamtąd widzisz?


JEDNA Z AMAZONEK

wyszedłszy na wzgórze, z przerażeniem.


Ach, obraz ohydy!
Wy, bogi piekieł, przerażenia zwidy,
Na świadków wzywam was — mylą mnie oczy!


ARCYKAPŁANKA


Czy łeb Meduzy z wężowych warkoczy
Widzisz?!


KAPŁANKI


Ha! Przemów! Co?!


AMAZONKA


Straszna Megera[159]…
Leży wśród zgrai rozjuszonych psów —
Kobieta z łona ludzkiego zrodzona! —
Ciało Achila na strzępy rozdziera!


WSZYSTKIE


O zgrozo!


AMAZONKA


Jawo straszliwsza od snów!
Tam oto ku nam zagadka się skrada,
Z wieścią okropną idzie trupio blada.


Wraca ze wzgórza.

### SCENA DWUDZIESTA TRZECIA

Wchodzi Meroe. Te same.

MEROE


O wy, Marsowe bez zmazy potomki,
Diany kapłanki, dzielne Amazonki:
Jam afrykańska jest Gorgona,
W kamień obrócę wasze łona.


ARCYKAPŁANKA


Powiedz, szkaradna! Co się stało?


MEROE


Wiecie,
Że przeciw niemu wyszła, kochająca,
Ona, co będzie bez imienia w świecie…
I kiedy obłęd młode zmysły zmąca —
Palącą żądzę wzięcia go uzbraja
W postrach potworny — ona i jej zgraja.
W jazgocie psów i dzikim ryku słoni,
Dzierżąc ogromny łuk, na przełaj goni!
Gdyby nas wojna domowa opadła,
Ta postać krwawa, co wielkimi kroki[160]
Idzie, pochodnię wznosząc pod obłoki,
Nigdy by taka nie była zajadła!
Achilles po to stanął do rozprawy —
Tak mówią Grecy, by w sposób bezkrwawy
Poddać się jej z ochotą…
On bowiem też tak — chciały wielkie bogi —
Kochał, podbity młodością i cnotą,
I chciał iść z nią w świątynne Diany progi…
Zbliża się do niej w ufności słodyczy
I tłum przyjaciół pozostawia w tyle.
Gdy coraz bliżej groźna burza ryczy
I psy nań walą spuszczone ze smyczy,
A on sam jeden przeciw takiej sile,
Prawie bez broni: zdumiał — i na strony
Patrzy — i biegnie — stanął osłupiony —
Słucha — i biegnie — znów stanął na chwilę…
Jak młody jeleń, który w górskiej ciszy
Lwa dalekiego poryki posłyszy.
Woła: „Odysie!”, głuchym głosem, potem
Ogląda się nieśmiało. „Diomedzie!”
I do przyjaciół chce uciec z powrotem:
I jest odcięty. W ostatecznej biedzie
Podnosi ręce i kryje się w sośnie,
Co ciemne włosy zwiesiła żałośnie.
Królowa nasza zbliża się tymczasem
Ze sforą dogów — i jak strzelec czujny,
Rozgląda się po wzgórzach i pod lasem —
I gdy on sosny rozsuwa gąszcz bujny,
By upaść do jej nóg, ona zawoła:
„Jelenia rogi zdradziły u czoła!”
Z obłędem w oczach grot ostry zakłada,
Napina łuk, aż się ucałowały
Dwa jego końce… mierzy… świstem strzały
Szyję na wylot przeszywa! On pada!
Już pośród naszych okrzyki zagrzmiały.
Jeszcze nieszczęsny żyw jest pośród ludzi!
Dźwigając grot, co w karku tkwi przeklęty —
Powstaje rzężąc… i runął podcięty…
Znów się podnosi… ucieczką się łudzi…
Lecz ona szczuje psy zbawione smyczy:
„Bierz go, Sfinks! Dirke! Bierz, Leajna!” — krzyczy.
„Tygrys! Hyrkaon, bierz!” — szczuje niesyta
I z całą zgrają obala go w tył —
Rzuca się nań — i za pióropusz chwyta
I, najzjadliwsza z psów — powala w pył!
Ten w pierś się wgryza, ów szarpie ramiona,
A od upadku drży ziemia skrwawiona!
A on, w kałuży krwi pławiąc się już,
Zawoła, głaszcząc jej różane lico:
„Pentesileo! Cóż, oblubienico,
Czy obiecane to jest Święto Róż?”
Głos taki byłby targnął dziką lwicą,
Która w pustyni od głodu przymiera,
Gdy, rycząc groźnie, ofiarę zoczyła…
Lecz ona — z ciała pancerze mu zdziera
I pierś kochanka rozrywa w kawały!
Ona i psy, co razem oszalały,
Oksus i Sfinks kły topią w piersi prawej,
A ona w lewej; kiedym się zjawiła,
Krwi strugi z ust i z rąk jej ociekały.

Milczenie zgrozy

Jeśli me wieści słyszycie straszliwe,
Mówcie, znak dajcie, że jesteście żywe!


Cisza

PIERWSZA KAPŁANKA

płacząc oparta na piersi drugiej Kapłanki


Co za kobieta, Hermio! Cnót zarzewie.
We wszystkich sztukach ręcznych taka zwinna!
Taka urocza i w tańcu, i w śpiewie!
Tak mądra, wdzięczna, dostojna, niewinna!


ARCYKAPŁANKA


Jej rodzicielką nie Otrere była.
Straszna Gorgona[161] taki płód powiła.


PIERWSZA KAPŁANKA

ciągnie dalej


Zdała się córą jak gdyby słowiczą
Jednego z ptaków pod świątynią Diany,
Co zapełniają gaj rozkołysany,
Na fletniach grają i miłośnie krzyczą
W milczeniu nocy; gdy wędrowiec słucha,
Z piersi mu dziwny żar tęsknoty bucha!
Nie zadeptałaby marnego gada,
Co pod jej stopą mizernie się skrada…
Strzałę, co ciało odyńca przeszyła,
Chciała odwołać, a na widok wzroku
Zwierzęcia, które kona u jej boku,
W skrusze na klęczkach byłaby się wiła!


Pauza

MEROE


A teraz stoi bez słowa, upiorna,
Nad jego trupem — wkoło psy zażarte —
I patrzy szklano, milcząca, upiorna
W nieskończoności niepisaną kartę.
Pytamy więc, a włos nam dęba staje:
„Co uczyniła?” Nic… „Czy nas poznaje?”
Milczy… „Czy odejść chce?” Nic nie odrzekła…
Taki mnie złapał strach, żem tu uciekła!


### SCENA DWUDZIESTA CZWARTA

Pentesilea. Ciało Achillesa, przykryte czerwonym kobiercem. Protoe i inne.

PIERWSZA AMAZONKA


Patrzcie, niewiasty! Tam nadchodzi ona,
Strojna w pokrzywy, niby z wielkim łupem,
I wiankiem suchych ostów uwieńczona
Zamiast wawrzynu — i kroczy za trupem
W całej ohydzie, wyniosła i sroga,
Jakby zwalczyła śmiertelnego wroga!


DRUGA KAPŁANKA


Na rękach krew! Bogowie zemsty głodni!


PROTOE

pada Arcykapłance na szyję


O matko moja!


ARCYKAPŁANKA

w przerażeniu


Wzywam wojny boga!
Nie jestem winna tej potwornej zbrodni!


PIERWSZA AMAZONKA


Oczami wodzi za Arcykapłanką!


DRUGA


Daje znak, patrzcie!


ARCYKAPŁANKA


Precz z oczu, poczwaro!
Precz stąd, powiadam, Hadesu mieszkanko!
Weź tę zasłonę! Zakryj się, maszkaro!


Zrywa z siebie zasłonę i ciska ją w twarz królowej

PIERWSZA AMAZONKA


O, żywy trup! Te słowa jej nie wzruszą!


DRUGA


Wciąż znaki daje — i nic nie pamięta…


TRZECIA


Wciąż znaki daje ku twym nogom, święta…


DRUGA


Patrz, patrz!


ARCYKAPŁANKA


Precz, mówię, opętana duszo!
Do kruków, cieni! Precz z mego widoku!
Na śmierć zapatrzysz mego życia pokój.


PIERWSZA AMAZONKA


Ha! Zrozumiano ją!…


DRUGA


Już jest spokojna.


PIERWSZA


O to chodziło, by Achila ciało
U stóp kapłanki Diany spoczywało.


TRZECIA


Co by to znaczyć miało, o dostojna?


ARCYKAPŁANKA


Cóż mi do tego? Cóż do tego ciała?
Niech niedostępna góra je pogrzebie
Z myślą pospołu, co ów czyn wydała!
Ty — nie-człowieku, jakże nazwę ciebie?
Jam to skłoniła cię do tej ohydy?!
Jeśli wymówką łagodną i słodką
Pchnęłam do zbrodni ją — jak Zeus w niebie,
To Furia chyba będzie jej pieszczotką.


PIERWSZA AMAZONKA


Wciąż na kapłankę patrzy Artemidy.


DRUGA


Prosto w jej oczy spogląda, zuchwała…


TRZECIA


Jak gdyby ją na wylot przejrzeć chciała.


ARCYKAPŁANKA


Protoe, idź, ja proszę! Weź ją! Idź!
Oddal ją, dłużej już patrzeć nie mogę!


PROTOE

płacze


Biada mi!


ARCYKAPŁANKA


Idźże!


PROTOE


Ja jej nie pomogę…
Zbyt straszny czyn spełniła!


ARCYKAPŁANKA


Rękę chwyć,
Ofiaruj jej swą pomoc, śmiało, siostro!


PROTOE


Nie chcę już nigdy jej widzieć na oczy!


DRUGA AMAZONKA


Patrzcie, jak teraz bada strzałę ostrą!


PIERWSZA


Jak ją obraca…


TRZECIA


O, jak w palcach toczy!


PIERWSZA KAPŁANKA


To snadź[162] jest strzała, którą go ubiła.


PIERWSZA AMAZONKA


Tak jest, dostojna!


DRUGA


O, jak krew z niej ściera,
Jak plamę każdą skrzętnie wyczyściła!


TRZECIA


Co może myśleć przy tym?


DRUGA


Jak spoziera
Z troską na piórka, jak gładzi i suszy…
Nie ujdzie nitka jej najbardziej nikła.
No, patrzcie tylko!


TRZECIA


Czyli[163] czynić zwykła
Sama to zawsze?


PIERWSZA KAPŁANKA


Nigdy nie wyruszy,
Nim strzał i łuku sama nie opatrzy[164].


DRUGA


O, świętość łuku królowa docenia.


DRUGA AMAZONKA


Lecz teraz kołczan podjęła z ramienia,
Z powrotem wstawia ten swój grot najgładszy!


TRZECIA


Teraz gotowa…


DRUGA


Oto już się stało…


PIERWSZA KAPŁANKA


Już wzrok na świat pogląda trochę radszy!


KILKA KOBIET


Straszny widoku! Jak pustynia marna
Szczerego piasku, co trawki nie rodzi!
Cudne ogrody, które lawa czarna
Ogniem spaliła, by w popiołach brodzić
Wśród dawnych kwiatów obumarłej dziczy —
Większy wdzięk mają niźli jej oblicze.


Pentesilea wzdryga się nagłym dreszczem i upuszcza łuk

ARCYKAPŁANKA


Bogi! Okropność!


PROTOE

przestraszona


Ach, nieszczęście nowe?


PIERWSZA AMAZONKA


Łuk upuściła, znamię[165] Aresowe!


DRUGA


Patrz, jak się chwieje…


CZWARTA


Jak dźwięczy i pada…


DRUGA


I jeszcze drgnął na ziemi…


CZWARTA


Tak umiera,
Jak się Tanais narodził — o, biada!


Pauza

ARCYKAPŁANKA

zwraca się nagle do niej


Przebacz mi, moja ty wielka królowo!
Już na cię Diana łaskawie spoziera,
Już jej przychylność zyskałaś na nowo.
Założycielka państwa niewieściego,
Wielka Tanais, przyznaję, dźwigała
Łuk ten nie godniej od ciebie, wspaniała.


PIERWSZA AMAZONKA


Milczy…


DRUGA


O, łza w jej oku…


TRZECIA


Oto krwawą
Podniosła rękę! Co znaczy ta ręka?


DRUGA


Na taki widok serce z żalu pęka!


PIERWSZA


Ociera oko, bo mgłą zaszło łzawo.


ARCYKAPŁANKA

pada na pierś Protoe


O Artemido! Co za łza!…


PIERWSZA KAPŁANKA


Tak, łza to,
Co w duszę ludzką zakrada się żywa,
By w wszystkie bić pożarne uczuć dzwony,
I krzyczy: gore! Tak iż tłum szalony
Ucieka z oczu i w jeziora spływa,
I głośno płacze nad duszy zatratą.


ARCYKAPŁANKA

z goryczą


Jeżeli
Do niej Protoe pójść się nie ośmieli —
To musi sama tu zginąć z niesławą.


PROTOE

po stoczeniu silnej walki wewnętrznej podchodzi do królowej; łzy tamują jej słowa


Czy zechcesz spocząć, królowo kochana?
Czy złożysz głowę na mym wiernym łonie?…
Wiele walczyłaś od samego rana,
Wiele cierpiałaś, wiele! — wyczerpana
Odpocznij teraz, ja ciebie osłonię…

Pentesilea rozgląda się, jakby usiąść chciała

Ty znasz mnie przecie, duszyczko siostrzana?

Pentesilea patrzy na nią, jej twarz rozjaśnia się lekko

Protoe, ta, co kocha cię nad życie…

Pentesilea gładzi delikatnie jej policzek

Przed tobą serce pada na kolana!
Jakże mnie wzruszasz!

Całuje rękę królowej

Utrudzonaś bardzo?
Ach, jak twój widok zdradza twe rzemiosło.
No, tak — zwycięzcy plamą krwi nie gardzą,
A z każdym mistrzem ubranie się zrosło.
Lecz gdybyś teraz troszeczkę obmyła
Ręce i twarz? — Chcesz wody, pani miła?
Kropelkę wody? Prawda?

Pentesilea spogląda na ręce i przytakuje

Tak, chce wody.

Daje znak Amazonkom, które idą do krynicy

Dla oczyszczenia z plam — i dla ochłody…
Słodko złożona na chłodne kobierce,
Po ciężkim znoju ukołyszesz serce.


PIERWSZA KAPŁANKA


Skoro ją wodą skropimy, uwaga!
Wrócą jej zmysły.


ARCYKAPŁANKA


O tak, mam nadzieję.


PROTOE


Nadzieję, święta? Że oprzytomnieje?
A ja się boję!


ARCYKAPŁANKA

jakby rozważając


Czego? Czyż wymaga,
By jej Achila ciało…


Pentesilea spojrzała z błyskiem na Arcykapłankę

PROTOE


Dość, dość!


ARCYKAPŁANKA


O nic, królowo moja, nic.
Tak pozostanie wszystko, jako było.


PROTOE


Kłujący wawrzyn ten zdejmiemy z lic.
My wszystkie wiemy, że się zwyciężyło!
I szyję też uwolnij… Tak — o, tak!
Patrz! Jaka rana, niemała — lecz jedna!
Ciężką przeprawę miałaś, moja biedna!
Lecz za to teraz triumfujesz nam!
O Artemido!


Dwie Amazonki przynoszą płaską marmurową misę z wodą

PROTOE


Misę złóżcie tam.
Czy mam cię teraz wodą zrosić świeżą?
Nie zlękniesz się? — Co to królowa czyni?

Pentesilea klęka przed misą i zlewa głowę wodą

Patrzcie! Jak żwawa jest nasza władczyni!
Zaraz ci żyły nową krwią uderzą…
Prawda? Czy tak?


PENTESILEA

ogląda się


Protoe!


Oblewa się wodą na nowo

MEROE

z radością


Przemówiła!


ARCYKAPŁANKA


Dzięki niebiosom!


PROTOE


Dobrze!


MEROE


Wraca siła…


PROTOE


Nie żałuj wody, najdroższa!… Tak… wody!
Jeszcze!… Tak!… Jeszcze… jako łabędź młody!


MEROE


Ach, jaka miła!


PIERWSZA KAPŁANKA


Jak główkę nachyla!


MEROE


Jak z pełnej misy krople wód rozpyla!


PROTOE


Czy już, królowo moja?


PENTESILEA


Ach! Rozkosze…


PROTOE


Więc, by tu siadła, królowę poproszę!
Chusty podajcie, kapłanki! Owinę
Zmoczone włosy! Pomóżcie mi, proszę!
Otulić głowę — tak… i okryć szyję!
Tak… usiądziemy! Serce żywiej bije…


Otuliła królowę, podniosła, sadza ją na głazie pod dębem i mocno przyciska do piersi

PENTESILEA


Jak mi jest?


PROTOE


Dobrze — myślę?


PENTESILEA

szeptem


Ach, jak błogo!


PROTOE


Serce siostrzane! Słodkie! Moje życie!


PENTESILEA


Powiedzcie mi — czym ja szczęśliwą nogą
Stanęła już na Elizejskim szczycie?
Czy do mnie jako nimfy przychodzicie,
Co służą naszej dostojnej królowej,
Kiedy owiana w cichy szum dębowy
Zstępuje w groty krysztalne odbicie?
Czyś ty, by mnie ucieszyć, nimfo mała,
Postać mej lubej Protoe przybrała?


PROTOE


Nie, najcudniejsza królowo, nie, nie!
To ja! Protoe twoja, żywa,
Która na rękach trzyma cię — prawdziwa!…
A co tu widzisz, to jest marny świat,
Na który promień oczu bogów padł.


PENTESILEA


To nic… No dobrze!


PROTOE


Co królowa czuje?


PENTESILEA


Radam, jak widzisz. Z utrudzenia konam…


PROTOE


Wytłumacz, droga, bo nic nie pojmuję…


PENTESILEA


Że jestem jeszcze, cieszę się!… Znużonam.


Pauza

MEROE


Dziwne to!


ARCYKAPŁANKA


Jakaż osobliwa zmiana.


MEROE


Niechby z niej która wydobyła tkliwa…


PROTOE


Jakież cię, pani, nawiedziły dziwa,
Żeś już do cieniów krainy zesłana?


PENTESILEA

po chwili, w zachwyceniu


Takam szczęśliwa, siostry, tak szczęśliwa!
Do śmierci, Diano, czuję się dojrzała.
Nie wiem, co stało się, lecz mówię szczerze,
Iż umrzeć mogłabym w najświętszej wierze,
Żem Peleidę tutaj pokonała.


PROTOE

chyłkiem, do Arcykapłanki


Prędko usunąć ciało!


PENTESILEA

prostując się żywo


Ty do kogo
Mówisz, Protoe?


PROTOE

gdy Amazonki ociągają się


Precz stąd!


PENTESILEA


Zeusie srogi!
Więc prawda?


PROTOE


O co pytasz? Tu, jak mogą
Najciaśniej, niech obstąpią mary.


Daje znak Kapłankom, by sobą zasłoniły nosze, które już podniesiono z ziemi

PENTESILEA

z radością zasłania twarz rękami


Bogi!
Nie śmiem odwrócić oczu poza siebie.


PROTOE


Co moja pani zamierza? Co roi?


PENTESILEA

obraca się


Udajesz, miła!


PROTOE


Nie, jak Zeus na niebie
Światu panuje!


PENTESILEA

z rosnącą niecierpliwością


Ile was tu stoi?
Rozstąpcież się!


ARCYKAPŁANKA

razem z innymi ciasno otaczając mary


O Zeusie, stój nad nami!


PENTESILEA

wstając


O Diano! Czegóż miałabym się bać?…


MEROE


O, patrzcie, jak w niej groza rośnie!


PENTESILEA

do Amazonek niosących ciało


Stać!
Co tam niesiecie? Ja chcę wiedzieć! Stój!


Roztrąca niewiasty i przedziera się aż do trupa

PROTOE


Królowa moja niech nie poszukuje!


PENTESILEA


Czy to on, siostry?… On to?… Czy on… mój…


JEDNA Z NIOSĄCYCH

gdy nosze opuszczono


Kto?


PENTESILEA


Niemożliwe to nie jest, pojmuję!
Umiem jaskółkę w locie trafić w skrzydło
Tak, by je zleczyć, aby była żywa;
Zwierza strzałami wpędzić w moje sidło…
Ale strzelecka sztuka jest zdradliwa.
Gdy strzał mistrzowski w szczęścia serce mierzy,
Podstępnie bóstwo w rękę nas uderzy.
Mów, czy to on? Trafiony nazbyt blisko?


PROTOE


Na strasznych potęg Olimpu siedlisko,
Nie pytaj!


PENTESILEA


Precz! Gdyby wyciekło
Z tej jego rany całe piekło —
Ja chcę go widzieć!

Podnosi całun

Która wśród was to uczyniła?…


PROTOE


Ty pytasz jeszcze?


PENTESILEA


O bogini!
Już po twym dziecku!


Pada

ARCYKAPŁANKA


Kogo wini?


PROTOE


Najwięksi niebios bogowie!… O miła,
Czemuś ty rady mojej nie spełniła?
Lepiej by tobie było, nieszczęśliwa,
Gdyby zaćmiony twój rozum kaleki
Błądził na wieki, na wieki, na wieki,
Niż że dnia tego doczekałaś żywa!
Królowo, słysz mnie!


ARCYKAPŁANKA


Zwróć oczy łaskawe!


MEROE


Serc sto tysięcy twa boleść przeszywa!


ARCYKAPŁANKA


Dźwignij się, powstań!


PENTESILEA

uniosła się na wpół


Ach, te róże krwawe!
Ach, wianek ran dokoła jego głowy!
Ach, jak te pąki, zapach śląc grobowy,
Na żer robactwu rozkwitają kraśnie!


PROTOE

tkliwie


A jednak miłość wieńczyła go właśnie!


MEROE


Lecz nazbyt mocno!


PROTOE


I cierniami róży!
Myśląc: na wieczność!


ARCYKAPŁANKA


Ach, nie zniosę dłużej!


PENTESILEA


Jednak chcę wiedzieć, niech mnie bogi strzegą:
Która bezecnie okradła mnie z niego?
Nie pytam… która mi zabiła
Żywego; oddam jej łaski zapłatą:
Niechby jak ptak swobodna żyła.
Która martwego uśmierciła,
Pytam, Protoe, odpowiedz mi na to!


PROTOE


Co, moja pani, co?


PENTESILEA


Zrozum to jasno.
Kto prometejską skrę z piersi człowieka
Tego mi wykradł, nie chcą wiedzieć. Nie chcę,
Bo nie chcę… Taki mój kaprys, gdy zechcę:
Temu przebaczam, niech wolny ucieka…
Lecz kto, Protoe, niecnie ręką własną
Ominął otwór bramy w tej grabieży
I poprzez śnieżne z alabastru ściany
Wdarł się w świątynię — kto mi młodociany
Ten obraz bogów tak zniekształcił świeży,
Że już nie walczą oń, komu należy,
Życie i gnicie — kto gorzej od psów
Tak go skaleczył, że Litość odbieży,
Że wieczna Miłość, niby ladacznica
W śmierci niewierna, odwraca swe lica:
Tego chcę oddać mojej zemście. Mów!


PROTOE

do Arcykapłanki


Cóż odpowiedzieć opętanej?


PENTESILEA


No?! Czy się dowiem?…


MEROE


Szukasz rąk…
Jeśli to zmniejszy cierń twych mąk,
Oddaj swej zemście, kogo chcesz.
Oto stoimy wszystkie — bierz!


PENTESILEA


Powiedzą jeszcze, że to ja!


ARCYKAPŁANKA

nieśmiało


O nieszczęśliwa, któż by inny…


PENTESILEA


Ha!
Ty księżno piekieł w światła szacie!
Ty mi się ważysz…?!


ARCYKAPŁANKA


Świadkiem Artemida!
Wy, Amazonki wszystkie, świadczyć macie!
Twoja to strzała — niech prawda się wyda!
Trafiła jego; gdybyż tylko strzała!
Nieba łaskawe! Gdy runął, ty w pędzie,
W szalonych zmysłów zdziczałym obłędzie,
Ze zgrają psów rzuciłaś się nań cała
I… — moje usta nie chcą wypowiedzieć,
Co uczyniłaś. Chodźmy! Nie chciej wiedzieć!


PENTESILEA


Niech wpierw Protoe potwierdzi to słowo.


PROTOE


O, ty nie pytaj mnie, moja królowo.


PENTESILEA


Co! Ja? Ja miałam go…? Z psów całą zgrają…
Tymi małymi rękami ja doń…?
Ustami, co miłością nabrzmiewają…?
One ukuły taką zgodną broń,
Ta dłoń, te usta, usta i znów dłoń…?!


PROTOE


Królowo moja!


ARCYKAPŁANKA


Wołam: tobie biada!


PENTESILEA


Nie, posłuchajcie, nie uwierzę wam!
Niech w noc to wpisze błyskawica blada,
Niech mi to piorun gromem gada —
Ja im obojgu jednak zadam kłam!


MEROE


Niechaj ta wiara stoi jako skały:
Nie my będziemy podważać ją śmiały.


PENTESILEA


Że się nie bronił, jakże to się stało?


ARCYKAPŁANKA


Nieszczęsna, kochał cię! Jemu się chciało
W niewolę pójść, więc zbliżał się w spokoju!
Dlatego tylko wzywał cię do boju!
I niepewnością tęsknota go parła,
Czy iść królowa do świątyni raczy.
Lecz ty…


PENTESILEA


Tak, tak.


ARCYKAPŁANKA


Trafiłaś…


PENTESILEA


Jam rozdarła.


PROTOE


O pani tmoja!


PENTESILEA

z koszmarnym uśmiechem


Albo… czy inaczej?
Zacałowałam go na śmierć?


MEROE


Rozpaczy!


PENTESILEA


Nie? Całowałam? Rozdarłam? Mów! Nie?


ARCYKAPŁANKA


O, biada! biada! wołam. Uchodź!


PIERWSZA KAPŁANKA


Zbawcie
Ją bogi!


ARCYKAPŁANKA


Nocy, skryj ją w wiecznym śnie!


PENTESILEA


A więc to błąd był. Pieści i boleści
Splata się w rym; gdy miłość jest na dnie,
Łacno[166] tu można dwie pomylić treści.


PROTOE

chwyta ją


Precz, uciekajmy co prędzej!


PENTESILEA


Zostawcie!

Uwalnia się z chust i klęka przed trupem

Ty najbiedniejszy ze wszystkich tysięcy!
To była tylko zmyłka ust dziewczęcych,
Wargi za prędkie, nie mówią wymownie;
Teraz, co chciałam, mówię ci dosłownie:
To było to, kochanku — nic więcej.


Całuje go

ARCYKAPŁANKA


Zabrać ją stąd!


MEROE


Tu przecież nie zostanie.


PENTESILEA


Niejedna, kiedy do chłopca przywarła,
Powie: tak wielkie jest moje kochanie,
Żebym cię, luby, z miłości pożarła!
A po namyśle — głupia! — zdanie zmienia:
Jest nasycona nim do obrzydzenia.
Z nami, kochanku, inaczej się stało.
Spójrz: kiedym ja na szyi twej zawisła,
Ja to zrobiłam, dosłowna i ścisła;
Nie tak obłędna byłam, jak się zdało.


MEROE


O najstraszliwsza! O, na bogi żywe!


ARCYKAPŁANKA


Bierzcie ją siłą!


PROTOE


Chodź z Amazonkami!


PENTESILEA

pozwala się podnieść


Dobrze, tu jestem już…


ARCYKAPŁANKA


Więc idziesz z nami?


PENTESILEA


Nie z wami.
Do Temiscyry idźcie; gdy możecie,
Bądźcie szczęśliwe…
Ty nade wszystko, Protoe… Wy wszystkie!
I — w zaufaniu jeszcze się dowiecie:
Prochy Tanais rozsypcie po świecie.


PROTOE


A ty, siostrzyczko ukochana?


PENTESILEA


Niech cię to, luba, lękiem nie napawa:
Ja się wyrzekam Amazonek prawa,
Za tym młodzieńcem oto idę w drogę.


PROTOE


Jakże?


ARCYKAPŁANKA


Ty biedna!


PROTOE


Zrozumieć nie mogę!


ARCYKAPŁANKA


Ty pragniesz…


PENTESILEA


Co? Zaiste!


MEROE


Diana!


PROTOE


Więc pozwól jeszcze słówko mi tymczasem…


Usiłuje odebrać jej sztylet

PENTESILEA


Cóż to, na co? — Cóż szukasz mi za pasem?
Tak! Zaraz! Nie wiedziałam, czego chcesz…
Tu sztylet masz.

Wyjmuje sztylet zza pasa i oddaje go Protoe

A może strzały też?

Zdejmuje z ramion kołczan

Tu cały kołczan przed tobą otworzę!

Wysypuje strzały przed siebie

Co prawda, miło byłoby właściwie…

Kilka strzał podnosi z powrotem

Ta bowiem oto… Nie? A tamta może?
Tak, ta. Prawdziwie! — No nic! Weź, niebożę!
Wszystkie pociski zabierz sobie!


Zbiera całą wiązkę i daje w ręce Protoe

PROTOE


Daj!


PENTESILEA


Albowiem teraz zstępuję w me łono
Jakby do szybu — i, jak zimny spiż,
Zagłady myśl dobywam sobie wzwyż…
Tę rudę, w ogniu Żalu oczyszczoną,
Kuję na stal… trucizną poję zdradną,
Na wskroś gryzącym jadem Skruchy mej…
Kładę na wieczne Nadziei kowadło
I kuję, ostrzę sobie sztylet z niej…
I sztyletowi teraz pierś podaję:
Tak! Tak! Tak! Tak! I jeszcze! — Dobrze… tak.


Pada i umiera

PROTOE

chwytając królowę


Kona!


MEROE


Naprawdę, idzie z nim!


PROTOE


Bądź zdrowa!
Tu ona dłużej pozostać nie miała!


Układa ją na ziemi

ARCYKAPŁANKA


O, jak ułomne ludzkie siły, słowa!
Jak ta podcięta — dumna i wspaniała
Na szczytach życia niedawno szumiała!


PROTOE


Zbyt silnie, dumnie kwitnąc, padła w kwiecie!
Dąb martwy stoi w burzy niewzruszony,
Lecz zdrowe drzewo burza z trzaskiem zmiecie,
Albowiem może imać[167] się korony.

Amazonki (mit. gr.) — plemię wojowniczych kobiet. [przypis edytorski]

Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Apollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

Achilles (mit. gr.) — legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej. [przypis edytorski]

Odyseusz (mit. gr.) — ulubieniec bogów, awanturnik, mężny, a przede wszystkim sprytny wojownik. Król Itaki, mąż Penelopy. Bohater Odysei, która opisuje jego dziesięcioletnią podróż powrotną spod Troi. [przypis edytorski]

Diomedes (mit. gr.) — grecki wojownik, bohater Iliady Homera. [przypis edytorski]

Antilochus (mit. gr.) — syn Nestora, starego bohatera wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

Jupiter (mit. rzym.) — Jowisz, odpowiednik Zeusa, najważniejszego boga gr. panteonu (w całym tekście dramatu bogowie greccy są niekiedy zastępowani rzymskimi odpowiednikami). [przypis edytorski]

Atryda — syn Atreusa, tu: Agamemnon. [przypis edytorski]

Mirmidonowie (mit. gr.) — plemię gr. z Tesalii, poddani Achillesa. [przypis edytorski]

Priamid — syn Priama, króla Troi. [przypis edytorski]

Ilion — Troja. [przypis edytorski]

niemi — dziś popr.: nimi. [przypis edytorski]

Hellespont — Cieśnina Dardanelska. [przypis edytorski]

Hades (mit. gr.) — władca podziemnego świata zmarłych i bogactw ukrytych w ziemi; budzący strach, ale sprawiedliwy bóg, brat Zeusa i Posejdona. [przypis edytorski]

rad (daw.) — chętny. [przypis edytorski]

Zeus (mit. gr.) — najważniejszy bóg gr. panteonu, syn Kronosa i Rei. [przypis edytorski]

Argiwi — mieszkańcy miasta Argos, z którego pochodził Agamemnon; tu ogólnie: Grecy. [przypis edytorski]

Dardanowie — Trojanie. [przypis edytorski]

igry (daw.) — zabawa. [przypis edytorski]

Egińczyk — mieszkaniec gr. wyspy Eginy; tu: Achilles. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

Styks (mit. gr.) — rzeka w krainie umarłych. [przypis edytorski]

Furie (mit. rzym.) — boginie zemsty, ich gr. odpowiednikiem są Erynie. [przypis edytorski]

puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

srokacz — koń o cętkowanej sierści. [przypis edytorski]

Agamemnon (mit. gr.) — syn Atreusa, króla Myken, wódz greckiej wyprawy przeciw Troi, brat Menelaosa, którego żona, Helena, została porwana przez Trojan, co dało początek wojnie. [przypis edytorski]

Sfinks (mit. gr.) — potwór z twarzą kobiety, ciałem lwa, skrzydłami orła i ogonem węża, który zatrzymywał podróżnych zdążających do Teb, zadając im podchwytliwie sformułowane pytanie, a gdy nie umieli na nie odpowiedzieć, zabijał ich. Edyp odgadł zagadkę potwora i w ten sposób pokonał Sfinksa. Zagadka brzmiała: co to za zwierzę, które rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech? Właściwa odpowiedź to: człowiek, który jako dziecko raczkuje, jako dorosły używa tylko kończyn dolnych, a na starość wspomaga się laską. [przypis edytorski]

Laertiada — syn Leartesa, tj. Odyseusz. [przypis edytorski]

łowiec — dziś popr.: łowca. [przypis edytorski]

Larysejczyk — tu: Odyseusz. [przypis edytorski]

Pergam — tu trojański akropol (ufortyfikowane wzgórze wewnątrz miasta). [przypis edytorski]

jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

kwadryga (daw.) — rydwan zaprzężony w czwórkę koni ustawionych w jednym rzędzie. [przypis edytorski]

Automedon (mit. gr.) — woźnica Achillesa. [przypis edytorski]

obieża (daw.) — sieć używana przy polowaniu, pułapka. [przypis edytorski]

imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]

królowę — dziś popr. forma B.lp: królową. [przypis edytorski]

koncerz — broń biała, rodzaj długiego miecza. [przypis edytorski]

bachmat (daw.) — rumak. [przypis edytorski]

Megera (mit. gr.) — jedna z Erynii, bogiń zemsty. [przypis edytorski]

wartki — szybki. [przypis edytorski]

numidyjskie strzały — Numidowie, plemię z Afryki Północnej, byli znani jako doskonali łucznicy. [przypis edytorski]

szczupak — tu: skok. [przypis edytorski]

Kronida (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

Skamander — rzeka opływająca Troję; takie samo imię nosił także bóg tej rzeki. [przypis edytorski]

Pelida — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

kupić się (daw.) — gromadzić się. [przypis edytorski]

rejterada — ucieczka, odwrót. [przypis edytorski]

Atrydzi — synowie Atreusa, Agamemnon i Menelaos. [przypis edytorski]

Cerber (mit. gr.) — trzygłowy pies pilnujący Hadesu; tu przen.: nieprzejednany strażnik. [przypis edytorski]

stępak — silny, lecz powolny koń. [przypis edytorski]

cytara — instrument strunowy szarpany. [przypis edytorski]

Temiscyra — stolica państwa Amazonek. [przypis edytorski]

chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski]

Diana (mit. rzym.) — dziewicza bogini łowów, odpowiednik gr. Artemidy. [przypis edytorski]

zgoła — całkiem. [przypis edytorski]

Pallada (mit. gr.) — przydomek Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]

wiktoria — zwycięstwo. [przypis edytorski]

ciura — sługa w obozie wojskowym. [przypis edytorski]

zakała — osoba przynosząca wstyd. [przypis edytorski]

Nereidy (mit. gr.) — nimfy morskie, córki Nereusa; najsłynniejszą z nereid była Tetyda, matka Achillesa. [ [przypis edytorski]

pono (daw.) — podobno. [przypis edytorski]

strzały — dziś popr. forma N.lm: strzałami. [przypis edytorski]

chuć — pożądanie. [przypis edytorski]

Pola Elizejskie (mit. gr.) — miejsce pośmiertnego przebywania zmarłych bohaterów. [przypis edytorski]

kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

Hymetos — pasmo górskie na wschód od Aten. [przypis edytorski]

tarń — tarnina, kolczasty krzak. [przypis edytorski]

Gorgona (mit. gr.) — potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień. [przypis edytorski]

mars — tu: odwaga (od imienia Marsa, rzymskiego boga wojny). [przypis edytorski]

mamli — mam z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

Artemida (mit. gr.) — dziewicza bogini łuczniczka, opiekunka zwierzyny łownej. Bliźniacza siostra Apollina. Jej strzałom przypisywano nagłą śmierć kobiet. [przypis edytorski]

gody (daw.) — wesele, święto. [przypis edytorski]

chryzolit — żółtozielony minerał stosowany w jubilerstwie. [przypis edytorski]

kir — czarna tkanina, symbol żałoby. [przypis edytorski]

snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

Eros (mit. gr.) — bóg miłości, przedstawiany jako pulchne dziecko z łukiem i strzałami; jego rzym. odpowiednik to Amor. [przypis edytorski]

bogi — dziś popr. forma W.lm: bogowie. [przypis edytorski]

jąć (daw.) — zacząć. [przypis edytorski]

Hellada (z gr.) — Grecja. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą wzmacniająca -li. [przypis edytorski]

Afrodyta (mit. gr.) — bogini miłości, kwiatów, pożądania i płodności. Afrodyta nie miała rodziców, narodziła się z piany morskiej u wybrzeży Cypru. [przypis edytorski]

szych — nitka owinięta złotym drucikiem, używana do haftu, przen.: pozorna świetność. [przypis edytorski]

blichtr — pozorna świetność. [przypis edytorski]

wyciągniona — dziś popr.: wyciągnięta. [przypis edytorski]

Farzos — nazwa geograficzna wymyślona przez autora. [przypis edytorski]

pałać (daw.) — płonąć. [przypis edytorski]

Ida — góra w pobliżu Troi, na której znajdują się źródła rzeki Skamander. [przypis edytorski]

Ossa — góra w Tesalii. [przypis edytorski]

Giganci — Tytani, synowie Uranosa i Gai. [przypis edytorski]

Helios (mit. gr.) — bóg słońca, przedstawiany jako woźnica słonecznego rydwanu. [przypis edytorski]

tyrada — długi monolog, patetyczny lub gniewny. [przypis edytorski]

Co uczyniłem synowi Priama — Achilles zabił w walce Hektora, syna Priama, po czym wlókł jego zwłoki za rydwanem. [przypis edytorski]

krasa (daw.) — piękno. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

doba (daw.) — czas, moment. [przypis edytorski]

Pelida — przydomek Achillesa (syn Peleusa). [przypis edytorski]

wierzeje (daw.) — wrota. [przypis edytorski]

firmament — w dawnej astronomii sfera gwiazd stałych, pot.: sklepienie niebieskie. [przypis edytorski]

Eumenidy (mit. gr.) — dosł. „łaskawe”; przydomek Erynii, bogiń zemsty, mający zabezpieczyć mówiącego przed ich gniewem. [przypis edytorski]

judzić (daw.) — namawiać do złego. [przypis edytorski]

wraz (daw.) — zaraz, niedługo. [przypis edytorski]

tabor — wojskowe środki transportu. [przypis edytorski]

wyraj — ciepłe kraje, do których odlatują ptaki, przen.: miejsce wypoczynku. [przypis edytorski]

Ares (mit. gr.) — bóg wojny. [przypis edytorski]

Orkus (mit. rzym.) — demon śmierci, niekiedy utożsamiany z gr. Hadesem. [przypis edytorski]

Hymen (mit. gr.) — bóg zaślubin, przedstawiany z pochodnią. [przypis edytorski]

zmóc (daw.) — pokonać. [przypis edytorski]

Hory (mit. gr.) — boginie pór roku. [przypis edytorski]

największy Priamida — mowa o Hektorze. [przypis edytorski]

przytroczyć — przywiązać. [przypis edytorski]

Tetyda (mit. gr.) — jedna z Nereid (boginek morskich), matka Achillesa. [przypis edytorski]

Hefajstos (mit. gr.) — syn Zeusa i Hery, bóg kowali, złotników i ognia. Przedstawiany jako kulawy, gdyż Zeus zrzucił go z Olimpu, gdy Hefajstos wstawił się za Herą. [przypis edytorski]

Skona mój łabędź, twe imię śpiewając — sens: twoje imię będzie ostatnią rzeczą, jaka wymówię przed śmiercią. [przypis edytorski]

kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

stać o coś (daw.) — troszczyć się o coś. [przypis edytorski]

pusty (daw.) — beztroski, jałowy. [przypis edytorski]

Kronida (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

skroś (daw.) — przez. [przypis edytorski]

niewieściem — dziś popr.: niewieścim. [przypis edytorski]

miast (daw.) — zamiast. [przypis edytorski]

blanki — zwieńczenie muru obronnego, dające osłonę dla obrońców. [przypis edytorski]

żywo (daw.) — szybko. [przypis edytorski]

przydać (daw.) — dodać, tu: uzupełnić. [przypis edytorski]

kurhan — kopiec kryjący grób. [przypis edytorski]

jabłko — złote jabłko niezgody, z napisem „dla najpiękniejszej”, o które pokłóciły się Atena, Hera i Afrodyta. [przypis edytorski]

Parys (mit. gr.) — syn Priama i Hekabe, królewicz trojański; porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

Atrydzi — synowie Atreusa, Agamemnon i Menelaos. [przypis edytorski]

bitwa bryzejska — konflikt o brankę Achillesa, Bryzejdę, którą przywłaszczył sobie Agamemnon. [przypis edytorski]

Patrokles (mit. gr.) — wojownik grecki, najlepszy przyjaciel Achillesa, zginął z ręki Hektora podczas ataku na Troję. [przypis edytorski]

Skamander — rzeka opływająca Troję; takie samo imię nosił także bóg tej rzeki. [przypis edytorski]

szumny (daw.) — pompatyczny. [przypis edytorski]

gdy czujna byłam — na jawie. [przypis edytorski]

Priamida — syn Priama, tu: Hektor. [przypis edytorski]

Priam (mit. gr.) — władca Troi, ojciec Hektora, jej najdzielniejszego obrońcy, i Parysa, który porwaniem Heleny doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. [przypis edytorski]

opona (daw.) — zasłona. [przypis edytorski]

Elizjum (mit. gr.) — pola elizejskie, miejsce pośmiertnego przebywania zmarłych bohaterów. [przypis edytorski]

Prometeusz (mit. gr.) — bohater, który wykradł ogień z nieba i przyniósł go ludziom. Za karę przykutemu na rozkaz Zeusa do skały, sęp szarpał wciąż odrastającą wątrobę. [przypis edytorski]

złoty półksiężyc — symbol Diany, dziewiczej bogini łowów. [przypis edytorski]

Zeus (mit. gr.) — najważniejszy bóg gr. panteonu, syn Kronosa i Rei. [przypis edytorski]

wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

skrzepić się (daw.) — wzmocnić się. [przypis edytorski]

ciemnie (daw.) — ciemności. [przypis edytorski]

chram (daw.) — świątynia. [przypis edytorski]

Ananke (mit. gr.) — bogini konieczności, nieuniknionego losu; matka Mojr; przen.: przeznaczenie. [przypis edytorski]

ordynek — tu: szyk bojowy. [przypis edytorski]

strzyga — upiór. [przypis edytorski]

Gracja (mit. rzym.) — jedna z trzech bogiń wdzięku, piękna i radości; ich gr. odpowiednik to Charyty. [przypis edytorski]

Kronida (mit. gr.) — przydomek Zeusa (syn Kronosa). [przypis edytorski]

Nike (mit gr.) — bogini zwycięstwa. [przypis edytorski]

Kocyt (mit. gr.) — jedna z rzek w Hadesie, krainie zmarłych. [przypis edytorski]

Lernajskie moczary (mit. gr.) — bagno, w którym żyła Hydra Lernejska, potwór zabity przez Heraklesa. [przypis edytorski]

prośbą się imać — prawdop. winno być „prośby się imać” (tj. chwytać). [przypis edytorski]

menada — kobieta z orszaku Dionizosa. [przypis edytorski]

arkan — sznur zakończony pętlą, służący do chwytania zwierząt, podobny do lassa. [przypis edytorski]

Megera (mit. gr.) — jedna z Erynii, bogiń zemsty. [przypis edytorski]

kroki — dziś popr. forma N.lm: krokami. [przypis edytorski]

Gorgona (mit. gr.) — potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień. [przypis edytorski]

snadź (daw.) — widocznie. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą pytajną -li. [przypis edytorski]

opatrzyć (daw.) — przygotować. [przypis edytorski]

znamię (daw.) — znak. [przypis edytorski]

łacno (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

imać (daw.) — chwytać. [przypis edytorski]