# Legenda o św. Aleksym

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Ach, krolu wieliki nasz,
Coż ci dzieją[2] Męszyjasz[3],
Przydaj rozumu k mej rzeczy[4],
Me sierce bostwem obleczy[5],
Raczy[6] mię mych grzechów pozbawić,
Bych[7] mogł o twych świętych prawić[8].
Żywot jednego świętego,
Coż[9] miłował Boga swego,
Cztę[10] w jednych księgach o nim.
Kto chce słuchać, ja powiem.

W Rzymie jedno panię było,
Coż Bogu rado[11] służyło.
A miał barzo wielki dwor,
Procz[12] panosz[13] trzysta rycerzow,
Co są mu zawżdy służyli[14],
Zawżdy k jego stołu byli[15].
Chował je na wielebności i na krasie[16]
I miał kożdy swe złote pasy.
Chował siroty i wdowy,
Dał jim osobne trzy stoły,
Za czwartym pielgrzymi jedli,
Ci ji[17] do Boga przywiedli.
Eufamijan jemu dziano[18]
Wielkiemu temu panu,
A żenie[19] dziano Aglijas;
Ta była ubostwu[20] w czas[21].
Był wysokiego rodu,
Nie miał po sobie żadniego płodu[22].
Więc ci[23] jęli[24] Boga prosić,
Aby je tym darował,
Aby jim jedno plemię[25] dał —
Bog tych prośby wysłuchał.

A gdy się mu syn narodził,
Ten się w lepsze przygodził[26]:
Więc mu zdziano[27] Aleksy,
Ten był oćca barzo lepszy[28].
Ten więc służył Bogu rad.
Iże był star[29] dwadzieścia k temu cztyrzy lata[30],
Więc k niemu rzekł ociec słowa ta:
«Miły synu, każę tobie,
Pojim zajegoć[31] żonę sobie;
Której jedno[32] będziesz chcieć,
Ślubię[33] tobie, tę masz mieć».
Syn odpowie oćcu swemu,
Wszeko[34] słusza[35] starszemu:
«Oćcze, wszekom ja twoje dziecię[36],
Wiernie dałbych[37] swoj żywot prze cię[38].
Cokole[39] mi chcesz kazać,
Po twej woli[40] ma się to zstać».

A więc mu cesarz dziewkę[41] dał —
A papież ji s nią oddał[42].
A w ten czas papieża miano,
Innocencyjusz mu dziano;
To ten był cesarz pirwy,
Archodonijusz niżli[43] —
Ktorej królewnie Famijana dziano,
Co ją Aleksemu dano.
A gdy się s nią pokładał,
Tej nocy s nią gadał.
Wrocił zasię[44] pirścień jej,
A rzekł tako do niej:
«Ostawiam cię przy twym dziewstwie[45],
Wroć mi ji[46], gdy będziewa oba[47] w niebieskim krolewstwie.
Jutroć się bierzę[48] od ciebie
Służyć temu, coż ci jest w niebie.
A gdyć wszytki stoły osiędą,
Tedyć ja już w drodze będę.
Miła żono, każę tobie:
Służy[49] Bogu w każdej dobie,
Ubogie karmi[50] i odziewaj,
Swych starszych nigdy nie gniewaj,
Chowaj się we czci i w kaźni,
Nie traci nijednej[51] przyjaźni»”.
Królewna odpowie jemu:
«Mam też dobrą wolą k temu,
Namilejszy mężu moj,
Tego się po mnie nic nie boj.
Każdy członek w mym żywocie
Chcę chować w kaźni i w cnocie;
Jinako[52] po mnie nie wzwiesz[53],
Dojąd[54] ty żyw, ja też».

A jeko[55] zajutra[56] wstał,
Od obiada się precz brał[57];
O tym nikt nie wiedział,
Jedno[58] żona jego,
Ta wiedziała od niego.
Nabrał sobie śrebra, złota dosyć,
Co go mogł piechotą nosić;
Więc się na morze wezbrał,
A ociec w żałości ostał.
I mać miała dosyć żałości,

> (Przypuszczalnie w rkps. brak dwóch wierszy)

Żonę po nim jeko spyta.

Więc to święte plemię[59]
Przyszło w jednę ziemię.
Rozdał swe rucho[60] żebrakom,
Śrzebro, złoto popom, żakom.
Więc sam pod kościołem siedział,
A o jego księstwie[61] nikt nie wiedział.

Więc to zawżdy wstawał reno,
Ano kościoł zamkniono,
Więc tu leżał podle[62] proga
Falę[63], proszę[64] swego Boga.
Ano z wirzchu szła przygoda:
Niegdy[65] mroz, niegdy woda,
Eż[66] się zstało[67] w jeden czas,
Wstał z obraza Matki Bożej obraz[68].
Szedł do tego człowieka,
Jen[69] się kluczem opieka[70],
I rzekł jest[71] tako do niego:
«Wstań, puści[72] człowieka tego,
Otemkni[73] mu kościoł Boży,
Ać[74] na tym mrozie nie leży».
Żak się tego barzo[75] lęknął,
Wstawszy, kościoł otemknął.
To się nie jedno[76] dziejało,
Ale się często dziejało.
Więc żak powiedał każdemu,
I staremu, i młodemu.
A gdyż to po nim uznali,
Wieliką mu fałę[77] dali.
Za świętego ji trzymano[78]
I wiele mu prze Bog[79] dawano.

Steskszy[80] sobie ociec jego,
Prze swego syna jedynego,
Rozsłał po wszym ziemiam[81] lud
I zadał jim wielki trud;
Strawili wieliki pieniądz,
Swego księdza[82] szukając.
Tu ji nadjeli[83]
W jednym mieście, w Jelidocni[84].
Nie znał go jeden, jeko drugi,
A on poznał wszytki swe sługi.
Brał od nich jełmużny jich,
Więc wiesioł[85] był,
Iż ji[86] tym Bog nawiedził.
Tu są jechali[87] od niego,
A nie poznał żadni[88] jego,
A oćcu są powiedzieli:
«Nigdziejsmy go nie widzieli».
A gdy to ociec usłyszał ta słowa,
Tedy jego żałość była nowa.
Tu jął płakać, narzekać,
Mać nie mogła płaczu przestać.

A więc świętemu Aleksemu,
Temu księdzu[89] wielebnemu,
Nieluba[90] mu fała[91] była,
Co się mu ondzie[92] wodziła[93].
Tu się wezbrał jeko mogę,
Wsiadł na morze w kogę[94],
Brał[95] się do ziemie, do jednej,
Do miasta Tarsa[96] w Syryjej.
Tam był czuł[97] świętego Pawła,
Tu była[98] jego myśl padła.

Więc się wietr obrocił,
Ten ci ji[99] zasię[100] nawrócił.
A gdy do Rzyma przyjął[101], Bogu dziękował,
Iż ji do swej ziemie przygnał.
A rzekąc[102]: «Już tu chcę cirzpieć[103]
Mękę i wsztki[104] złe file[105] jimieć[106]
U mego oćca na dworze,
Gdym nie przebył za morze».
Potkał[107] na żorawiu[108] przed grodem
Oćca swego i jął go prosić:
«W jimię Syna Bożego
I dla syna twego, Aleksego,
A racz mi swą jełmużnę dać,
Bych mógł ty odrobiny brać,
Co będą z twego stoła padać».
Jego ociec to usłyszał,
Iż jemu synowo[109] jimię wspomionął[110]:
Tu silno rzewno zapłakał,
Więc ji Boga dla[111] chował[112].
A gdy usłyszał taką mowę,
Zawinął sobie płaszczem głowę;
Tu się był weń zamęt[113] wkradł,
Mało eże[114] z mostu nie spadł
Podał[115] mu szafarza[116] swego,
Ten mu czynił wiele złego.
Tu pod wschodem[117] leżał,
Każdy nań pomyje lał.

A leżał tu sześćnaćcie lat,
Wsztko cirpiał prze Bog rad;
Siodmegonaćcie lata za morzem był[118],
Co sobie nic nie czynił.
A więc gdy już umrzeć miał,
Sam sobie list napisał
I ścisnął ji[119] twardo w ręce,
Popisawszy swoje wsztki męki
I wsztki skutki[120], co je płodził,
Jako się na świat narodził.

A gdy Bogu duszę dał,
Tu się wielki dziw zstał[121]:
Samy[122] zwony[123] zwoniły[124],
Wsztki, co w Rzymie były.
Więc się po nim pytano,
Po wsztkich domiech[125] szukano;
Nie mogli go nigdziej najć[126],
A wżdy[127] nie chcieli przestać.
Jedno młode dziecię było,
To jim[128] więc wzjawiło[129],
A rzekąc[130]: «Aza[131] wy nie wiecie o tym,
Kto to umarł? Jać[132] wam powiem.
U Eufamijanać leży,
O jimże[133] ta fała[134] bieży;
Pod wschodem[135] ji[136] najdziecie,
Acz go jedno[137] szukać chcecie».

Więc tu papież z kardynały[138],
Cesarz z swymi kapłany
Szli są k niemu z chorągwiami,
A zwony wżdy[139] zwoniły samy;
Tu więc była ludzi siła[140],
Silno[141] wielka ciszczba[142] była.
Kogokole[143] para[144] zaleciała
Od tego świętego ciała,
Który le[145] chorobę miał,
Natemieście[146] zdrow ostał.
Tu są[147] krasne cztyrzy[148] świece stały,
Co są[149] więc w sobie święty ogień miały.
Chcieli mu list z ręki wziąć,
Nie mogli go mu wziąć.
Ani cesarz, ani papież,
Ani wsztko kapłaństwo takież[150],
I wsztek lud k temu[151],
Nie mógł rozdrzeć[152] nicht[153] ręki jemu.
Więc wsztcy prosili Boga za[154] to,
Aby jim Bog pomogł na to,
By mu mogli list otjąć[155],
A wżdy[156] mu go nie mogli otjąć,
Eżby[157] ale[158] poznali mało[159],
Co by na tym liście stało[160].
Jedno[161] przyszła żona jego,
A wściągła[162] rękę do niego,
Eż jej w rękę upadł list,
Przeto, iż był jeden do drugiego czyst[163].
A gdy ten list oglądano,
Natemieście uznano,
Iż był syn Eufamijanow[164],
A księdza[165] rzymskiego cesarzow.
A gdy to ociec […]

> (dalszego ciągu w rkps. brak)

Vita sancti Allexii rikmice (łac.) — żywot świętego Aleksego (pisany) rytmem (tj. wierszowany); ostatni wyraz zniekształcony, powinno być prawdopodobnie: rhytmicae. [przypis edytorski]

dziać komu (starop.) — nadawać imię; nazywać. [przypis edytorski]

Męszyjasz (starop.) — Mesjasz. [przypis edytorski]

k mej rzeczy (starop.) — tu: do mej mowy, mojej mowie (tj. „temu, co mam rzec”). [przypis edytorski]

obleczy (starop.) — forma trybu rozkazującego; dziś: oblecz, przyodziej. [przypis edytorski]

raczy (starop.) — forma trybu rozkazującego; dziś: racz. [przypis edytorski]

bych (starop.) — bym, abym. [przypis edytorski]

prawić (starop.) — mówić, opowiadać. [przypis edytorski]

coż (starop.) — tu: który. [przypis edytorski]

cztę (starop.) — czytam; forma 1 os.lp od czas. cześć: czytać. [przypis edytorski]

rado (starop.) — forma r.n.; dziś: rade; rado służyło: służyło chętnie. [przypis edytorski]

procz (starop.) — oprócz. [przypis edytorski]

panosza (starop.) — drobny szlachcic; dworzanin, giermek. [przypis edytorski]

są mu (…) służyli (starop. forma) — forma złożona czasu przeszłego. [przypis edytorski]

k stołu (starop.) — do stołu, dla stołu; tu: przy stole; zawżdy k jego stołu byli: zawsze siadywali u jego stołu. [przypis edytorski]

chował je na wielebności i na krasie (starop.) — utrzymywał ich wspaniale i pięknie. [przypis edytorski]

ji (starop. forma) — go. [przypis edytorski]

dziano jemu (starop.) — nazywano go. [przypis edytorski]

żenie (starop. forma) — żonie. [przypis edytorski]

ubostwo (starop.) — rzecz. zbiorowy: ludzie ubodzy. [przypis edytorski]

być (…) w czas (starop.) — tu: śpieszyć z pomocą; być pomocnym. [przypis edytorski]

płod (starop.) — tu: dziecko, potomek. [przypis edytorski]

ci (starop.) — partykuła wzmacniająca. [przypis edytorski]

jąć (starop.) — zacząć. [przypis edytorski]

plemię (starop.) — dziecko, potomek. [przypis edytorski]

w lepsze się przygodzić (starop.) — być zdatnym do (czegoś) lepszego. [przypis edytorski]

zdziano mu (starop.) — nadano mu imię. [przypis edytorski]

był oćca barzo lepszy (starop.) — był dużo lepszy od ojca. [przypis edytorski]

był star (starop.) — miał lat; był w wieku. [przypis edytorski]

dwadzieścia k temu cztyrzy lata (starop.) — dwadzieścia i do tego cztery lata; dwadzieścia cztery lata. [przypis edytorski]

zajegoć (starop.) — zaraz; pojim zajegoć żonę: weź (sobie) niezwłocznie żonę. [przypis edytorski]

jedno (starop.) — tylko. [przypis edytorski]

ślubić komu (starop.) — ślubować komu, przysięgać komu; dawać komu słowo. [przypis edytorski]

wszeko (starop.) — wszak, wszelako; przecież. [przypis edytorski]

słusza (starop.) — przystoi, wypada; wszeko słusza starszemu tu: jak przystoi (odpowiadać) osobie starszej. [przypis edytorski]

wszekom ja twoje dziecię (starop.) — przecież jestem twoim dzieckiem. [przypis edytorski]

dałbych (starop. forma) — dałbym. [przypis edytorski]

prze cię (starop.) — za ciebie; dałbych swoj żywot prze cię: swoje życie oddałbym za ciebie. [przypis edytorski]

cokole (starop.) — cokolwiek. [przypis edytorski]

po twej woli (starop.) — zgodnie z twoją wolą. [przypis edytorski]

dziewka (starop.) — dziewczyna, tu: córka. [przypis edytorski]

ji s nią oddał (starop.) — połączył go z nią (ślubem). [przypis edytorski]

A w ten czas (…) Archodonijusz niżli — Niewykluczone, że kolejność wierszy 52–53 oraz 54–55 powinna być odwrócona [tj. „To ten był cesarz pirwy, / Archodonijusz niżli / A w ten czas papieża miano, / Innocencyjusz mu dziano”; red. WL]. [przypis redakcyjny]

zasię (starop.) — tu: z powrotem. [przypis edytorski]

dziewstwo (starop.) — dziewictwo. [przypis edytorski]

ji (starop.) — go; wroć mi ji: zwróć mi go (tj. pierścień). [przypis edytorski]

będziewa oba (starop.) — będziemy oboje. [przypis edytorski]

bierzę od ciebie (starop.) — odchodzę od ciebie; bierzyć: brać się, zbierać się wyruszać (w drogę). [przypis edytorski]

służy (starop. forma) — daw. forma trybu rozkazującego lp; dziś: służ. [przypis edytorski]

karmi (starop. forma) — daw. forma trybu rozkazującego lp; dziś: karm. [przypis edytorski]

nijednej (starop.) — żadnej. [przypis edytorski]

jinako (starop.) — inaczej. [przypis edytorski]

jinako po mnie nie wzwiesz (starop.) — nic innego o mnie nie usłyszysz. [przypis edytorski]

dojąd (starop.) — dokąd; póki. [przypis edytorski]

jeko (starop.) — jak; tu: gdy, skoro. [przypis edytorski]

zajutra (starop.) — nazajutrz. [przypis edytorski]

się precz brał (starop.) — zebrał się do drogi; ruszał w drogę. [przypis edytorski]

jedno (starop.) — tylko. [przypis edytorski]

plemię (starop.) — tu: potomek; dziecko. [przypis edytorski]

rucho (starop.) — szaty, odzienie. [przypis edytorski]

księstwo (starop.) — tu: książęce pochodzenie. [przypis edytorski]

podle (starop.) — pod, u (progu). [przypis edytorski]

falić (starop.) — chwalić. [przypis edytorski]

falę, proszę (starop.) — forma imiesłowowa: chwaląc, prosząc. [przypis edytorski]

niegdy (starop.) — czasem. [przypis edytorski]

eż (starop.) — aż. [przypis edytorski]

zstać się (starop.) — stać się; przydarzyć się (czas. dokonany). [przypis edytorski]

wstał z obraza Matki Bożej obraz — postać Matki Bożej zeszła z obrazu. [przypis edytorski]

jen (starop.) — który. [przypis edytorski]

opiekać się (starop.) — opiekować się. [przypis edytorski]

rzekł jest (starop.) — forma złożonego czasu przeszłego dokonanego. [przypis edytorski]

puści (starop.) — puść. [przypis edytorski]

otemkni (starop.) — odemknij; otwórz. [przypis edytorski]

ać (starop.) — tu: niech. [przypis edytorski]

barzo (starop.) — bardzo. [przypis edytorski]

nie jedno (starop.) — nie jeden raz. [przypis edytorski]

fała (starop.) — chwała; wieliką mu fałę dali: oddali mu cześć, otoczyli go wielką czcią. [przypis edytorski]

trzymać kogo za co (starop.) — uważać kogo za co. [przypis edytorski]

prze Bog (starop.) — w imię Boga; w imię boże. [przypis edytorski]

steskszy sobie (starop.) — forma imiesłowowa: stęskniwszy się. [przypis edytorski]

po wszym ziemiam (starop.) — po wszech ziemiach; po wszystkich krajach. [przypis edytorski]

ksiądz (starop.) — książę. [przypis edytorski]

nadjeli ji (starop.) — znaleźli go, spotkali go. [przypis edytorski]

w Jelidocni — w Laodycei; św. Aleksy miał przebywać w Edessie w Syrii (obecnie: w Turcji). [przypis edytorski]

wiesioł był (starop.) — był wesoły. [przypis edytorski]

ji (starop.) — go. [przypis edytorski]

są jechali (starop.) — pojechali; złożona forma czasu przeszłego. [przypis edytorski]

żadni (starop.) — żaden. [przypis edytorski]

ksiądz (starop.) — tu: książę. [przypis edytorski]

nieluby (starop.) — niemiły. [przypis edytorski]

fała (starop.) — chwała. [przypis edytorski]

ondzie (starop.) — w onym miejscu; tam. [przypis edytorski]

wodzić się (starop.) — wieść się, powodzić się; fała (…) co się mu ondzie wodziła: chwała, która go tam spotykała. [przypis edytorski]

koga (starop.) — statek. [przypis edytorski]

brać się do (starop.) — tu: wybierać się do (jednej ziemie: pewnego kraju). [przypis edytorski]

Tars — Tars (dziś: Tarsus w Turcji), miejsce urodzenia, a następnie chrześcijańskiego kultu św. Pawła Apostoła. [przypis edytorski]

był czuł (starop.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: czuł wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

była (…) padła (starop.) — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: padła wcześniej, uprzednio. [przypis edytorski]

ji (starop.) — go. [przypis edytorski]

zasię (starop.) — tu: z powrotem; nazad. [przypis edytorski]

przyjąć (starop.) — tu: przybyć. [przypis edytorski]

rzekąc (starop.) — forma imiesłowowa; dziś: mówiąc. [przypis edytorski]

cirzpieć (starop.) — cierpieć. [przypis edytorski]

wsztki — w rkps. tu i w ośmiu jeszcze innych miejscach występuje forma „wsztki”, co nasuwa przypuszczenie, że pisarz tak ją wymawiał. [przypis redakcyjny]

file (starop.) — chwile. [przypis edytorski]

jimieć (starop.) — mieć, posiadać. [przypis edytorski]

potkać (starop.) — spotkać. [przypis edytorski]

na żorawiu przed grodem (starop.) — na moście zwodzonym pod miastem. [przypis edytorski]

synowo jimię (starop.) — imię syna. [przypis edytorski]

wspomionął (starop.) — wspomniał. [przypis edytorski]

Boga dla (starop.) — dla Boga; z powodu Boga, ze względu na przykazania pobożności. [przypis edytorski]

Więc ji Boga dla chował — Niewykluczone, że wiersz ten powinien następować po w. 178 [tj. po „Mało eże z mostu nie spadł”]. [przypis redakcyjny]

zamęt (starop.) — smutek, troska. [przypis edytorski]

eże (starop.) — tu: że. [przypis edytorski]

podał mu szafarza swego (starop.) — tu: oddał go w opiekę swego szafarza, rządcy. [przypis edytorski]

szafarz (daw.) — osoba odpowiedzialna za gospodarstwo domowe, w szczególności spiżarnię, na daw. dworze magnackim. [przypis edytorski]

wschod (starop.) — schody. [przypis edytorski]

Siodmegonaćcie lata za morzem był — lub: „Siodmegonaćcie lata zamorzon był”. [przypis redakcyjny]

ji (starop.) — go. [przypis edytorski]

skutki (starop.) — tu: dzieła, czyny. [przypis edytorski]

zstać się (starop.) — stać się (czas. dokonany). [przypis edytorski]

samy (starop. forma) — forma lm r.ż.; dziś: same. [przypis edytorski]

zwon (starop.) — dzwon. [przypis edytorski]

zwonić (starop.) — dzwonić. [przypis edytorski]

domiech (starop. forma) — N.lm r.m.; dziś: (po) domach. [przypis edytorski]

najć (starop.) — znaleźć. [przypis edytorski]

wżdy (starop.) — przecież, zawsze; tu: ciągle. [przypis edytorski]

jim (starop.) — im. [przypis edytorski]

wzjawić (starop.) — wyjawić. [przypis edytorski]

rzekąc (starop.) — forma imiesłowowa; dziś: mówiąc. [przypis edytorski]

aza (starop.) — czy, czy też. [przypis edytorski]

jać (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

o jimże (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; inaczej: o nim to (właśnie). [przypis edytorski]

fała (starop.) — chwała; fała bieży: rozchodzi się sława, rozgłos. [przypis edytorski]

pod wschodem (starop.) — pod schodami. [przypis edytorski]

ji (starop. forma) — go. [przypis edytorski]

jedno (starop.) — jedynie, tylko. [przypis edytorski]

kardynały (starop. forma) — N.lm; dziś (z) kardynałami. [przypis edytorski]

wżdy (starop.) — przecież, zawsze; tu: ciągle. [przypis edytorski]

siła (starop.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]

silno wielka (starop.) — bardzo wielka; bardzo duża. [przypis edytorski]

ciszczba (starop.) — ciżba; tłum. [przypis edytorski]

kogokole (starop.) — kogokolwiek. [przypis edytorski]

para (starop.) — opary, zapach. [przypis edytorski]

le (starop.) — li, tylko; ktory le: którykolwiek, który tylko. [przypis edytorski]

natemieście (starop.) — natychmiast. [przypis edytorski]

są (…) stały (starop. forma) — forma złożona czasu przeszłego. [przypis edytorski]

cztyrzy (starop.) — cztery. [przypis edytorski]

są (…) miały (starop. forma) — forma złożona czasu przeszłego. [przypis edytorski]

takież (starop.) — także. [przypis edytorski]

k temu (starop.) — do tego; tu: w dodatku. [przypis edytorski]

rozdrzeć (starop.) — tu: otworzyć. [przypis edytorski]

nicht (starop.) — nikt. [przypis edytorski]

prosić za co (starop.) — prosić o co. [przypis edytorski]

otjąć (starop.) — odebrać. [przypis edytorski]

wżdy (starop.) — przecież; tu: jednak. [przypis edytorski]

eżby (starop.) — iżby, żeby. [przypis edytorski]

ale a. ali (starop.) — tu: oto. [przypis edytorski]

mało (starop.) — trochę; poznać mało: trochę się dowiedzieć. [przypis edytorski]

co by na tym liście stało (starop.) — co jest napisane w tym liście. [przypis edytorski]

jedno (starop.) — jedynie, tylko; tu: dopiero. [przypis edytorski]

wściągła (starop. forma) — 3 os.lp r.ż od czas. wściągać; tu: wyciągnęła. [przypis edytorski]

cześć (starop.) — czytać; był czyst: był czytany; przeto iż był jeden do drugiego czyst tu: ponieważ był pisany przez jedno do drugiego a. ponieważ był przez jedno przeznaczony do czytania dla drugiego (przez męża dla żony). [przypis edytorski]

syn Eufamijanow (starop.) — syn Eufamijanowy, czyli syn Eufamijana. [przypis edytorski]

ksiądz (starop.) — książę. [przypis edytorski]