# Z «Nowenny»

Jan Lemański

# Jan Lemański. Z Nowenny[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

### Antyfona[3]

#### I

Precz pęta z nóg i rąk!
W godowy stańmy krąg!
Zadzwonił szczęścia gong!

Hej na rozstajny trakt!
Zawrzyjmy z czartem pakt!
A bogi w kąt — do akt!

Człek rodzi się, by zmarł.
Hej w tan! Szukajmy par!
Niech kipi życia war!

Dość umartwienia, dość!
Hejże w rozkoszy włość!
Rzucona losu kość!

Trącił o struny smyk.
Cień wątpliwości znikł.
Hej, marsz w taneczny szyk!

Dziewoję ujmuj w pas!
Do taktu: raz, dwa, raz,
Gra wiolin[4], wtórzy bas.

#### V

Ogródek. Gra wiolonczela.
Zdrój wódek. Szampan gdzieś strzela.
Używa ludek wesela.

Z wiela kojczyków-przegródek
Wydziela dżum się zaródek.
W oskrzela wsiąka dym, smródek.

Lecz w tłumie życie wre jubel[5].
Szumię, jazgoczę jak wróbel.
Do stu mnie diabłów ton nobel[6]?

Pod skobel zawrzeć się? W trumnie?
Gdy rubel toczy się ku mnie?
Dubelt[7] się żyje, mój kumie[8].

Ma się przy ciele bliziutko
Madmuazelę[9] ładniutką.
To cel nad cele, jagódko.

Smutkom, piołunom w udziele[10]
Tyś dał wszyściutko, aniele:
Ja — piję z wódką to ziele[11].

### Ideał

#### XI

Żeby na kuchni się znała,
I na me zdrowie chuchała…
Daj taką żonkę mi, Ałła[12]!

Higienicznych docieczeń
Żeby grunt znała i leczeń,
I smaczną piekla mi pieczeń!

Niech ma smak pieprzów i cykat.
O, Ałła! Daj ten unikat
Szczęścia i nad nim kacykat[13]!

Niech żona czci me ukazy,
Niech jej usteczka i zrazy
Wzbudzają we mnie ekstazy!

Niech umie smażyć mi ptysie
I niech ładniutkie ma pysie…
Taką daj, o Ozyrysie[14]!

W mężobojności i strachu
Niech żyje, nie śniąc o gachu…
Daj taką żonkę, Allachu!

### Żurfiks[15]

#### XIX

Dom państwa Iksów (fix — w piątki).
Bal. (Bale — szczęścia przylądki:
Tak chcą światowe obrządki).

Chaîne[16]! (Komenda). Drżą zakątki.
Rają mamy — szczęścia prządki:
Oceniają się majątki.

Panicz. Z paniczem panienka,
Szczęśliwa i mokrzuteńka.
Z kanapy zerka mateńka.

Stop! Drałuje młodzież w kątki
ćpać[17] zakąsek barwne grządki,
Sączyć z butel, doić sądki[18].

Mazur! Mazur! — hasło dźwięka.
Ognia, wiara! Hej, ogieńka!
Panicz przed panienką klęka.

Cichy dom (pokój, kuchenka).
Płacze Halka samiuteńka.
Panicz uwiódł. Serce pęka.

#### XX

Woń żubrówki, odór mięty,
Żubr wstawiony, Tur ucięty.
Oj, dziś-dziś-dziś, tan się wije!

Kto nie pije, tego w kije!
Dziś się żyje, jutro gnije.
Oj, skry-skry-skry krzeszą pięty!

Razem, razem w Kołomyję[19]!
Oj, hoc-hoc-hoc, żywo, żywo!
Szumi, szumi życia piwo.

Tłum ciał. Trenów oplączywo.
Rojny jazgot. Nóg tętenty.
Tancerz damie dyszy w szyję.

Pożądania czarne męty
Śćmiły[20] ócz[21] jej diamenty.
Nim źrenice nam zakryje

Sztywnej, niemej śmierci szkliwo,
Parzmy, wiążmy się w ogniwo
Z tanecznicą urodziwą.

#### XXIV

Mazur! Mazur! Tej pokusie
Nie ostoją się Jagusie,
I Helusie wdzięczą mu się.

Córy, córki i córusie;
Chłopy, chłopcy i chłopusie
Tańczą, mokrzy, jak w śmigusie.

Żywot krótki (brevis vita[22])
Wiwat mazur i kobieta!
Zgrzyta smyk o struny, zgrzyta.

Wiuczy smyk, jak nóż po brusie[23];
Trze o struny końskie włósie[24];
Jęczą skrzypki, mój Jezusie.

Dźwięczy nuta rodowita:
Ładna tamta, ładna i ta…
Hasa człek, aż świt zaświta.

Mazur! Mazur! — przy dnia świetle.
Grajcie skrzypki i basetle[25]!…
Niech się spalę, niech się zetlę!

#### XXV

Byt jest krótki. Wierz tej tezie!
Zamiast w głupiej tkwić ascezie[26],
Żyj, używaj, ile wlezie![27]

Żyć — to kochać. Stwierdź to czynem!
Porzuć księgi! Łap dziewczynę,
I wyciskaj, jak cytrynę!

Kto raz umarł, ten nie wskrzesa[28].
Kpij pan z Arystotelesa
I z Platona! Żyj, do biesa!

Nie znieprawiaj dni goryczą!
Nie peroruj moralniczo!
Nie kłam cnót, gdy żądze ryczą!

Młodyś? — Użyj! Dziad? — Klep pacierz!
Zdrowie masz, to nim się naciesz!
Żyj, bo raz rodziła macierz!

Gdy cię proszą Zety, Iksy,
Chodź na jour'y, bale, fix'y.
Nim cię piekieł porwą Styxy[29].

### Krytyka

#### LXXVI

Jeden tworzy, drugi krzyka[30].
Na to głównie jest krytyka,
Że nie czyniąc, w czyny wnika.

Ogólnik do ogólnika,
Pisarzy się style styka:
Tak powstaje stylistyka.

Dzieła męskie i kobiece
Ma się w swojej bibliotece,
Na policach[31], w biurku, w tece.

Jak takt każe i taktyka,
Etyka i gramatyka —
Chwali się, lub zło wytyka.

Autor — papierośnicę,
Autorka — wdzięczne lice
Okazują tej krytyce.

A krytyk pisze stronice,
I rozwija wciąż granice…
W dochodowej swej rubryce.

#### LXXXII

Autor cóż jest? — gladiator,
A ja krytyk? — gry taksator.
Autorze, wychodź na tor.

Tyś amor[32], a ja — amator;
Tyś opus[33], ja — operator;
Ty jesteś zdrój, a ja — zator.

Twoja dola trudna, kręta,
A moja prosto wytknięta:
Otamowywać talenta.

Tyś niwa[34], jam — niwelator;
Tyś bóg form, jam informator;
Tyś wizja, jam — wizytator.

Autorzy, niebożęta[35] —
Nieraz to chodzi bez centa:
A ja — składam na procenta.

Czym być? Gdzie większa ponęta?
Kto ma w życiu więcej święta?
Chyba kwestia rozstrzygnięta.

### O-stateczność

#### LXXXVI

Szczęście w firanek ażurze,
Szczęście w mebli politurze,
Szczęście w lampy abażurze.

Domek, niby małży koncha[36],
W domku-konsze małża-żonka
Przylepiona do mał-żonka.

Oto szczęścia abecadło:
Kuchnia, gdzie się warzy jadło,
I jadalka, gdzie je stadło[37].

Z jadalki, po lewej ręce,
Sypialenka; w sypialence
Pogrzebane sny dziewczęce.

Wspomnień-szkiców pełna ściana,
Żonka, jeszcze jako panna,
Była w sztuce zakochana.

Dziś, w małżeńskim sakramencie,
Owijaczków przewinięcie
Ślad zaciera po talencie.

### Na amen

Jak te dźwięki, z murów cieśni,
Lećcie, mary moje, pieśni
Najprzestrzenniej, najbezkreśniej!

Mary wspomnień! Grzechów zwoje!
Żądz akordy! Win zestroje!
Lećcie hymnem, pieśni moje!

Z wszechtrującej, wszechcodziennej
Życia-m wysnuł je Gehenny[38] —
Pieśni gorzkie tej Nowenny.

Z życiowegom je dna-łoża
Czerpał — z cnót i win bezdroża —
Jak perłowe muszle z morza.

Jak perłowych muszel zwoje,
Konch po sześć, w nich strof po troje,
Grajcie szumem, pieśni moje.

Pieśni moje, coraz krętsze,
Coraz zbożniej w głąb zamkniętsze,
Jak perłowej muszli wnętrze!

nowenna (z łac. novem: dziewięć) — w liturgii katolickiej: nabożeństwo poprzedzające ważne święta, rozłożone na dziewięć dni (rzadziej tygodni lub miesięcy). [przypis edytorski]

Z Nowenny — poniższy tekst jest wyborem z dzieła Nowenna, czyli Dziewięćdziesiąt dziewięć dytyrambów o szczęściu. [przypis edytorski]

antyfona — w liturgii katolickiej: krótki, najczęściej jednozdaniowy, tekst modlitewny, przeplatający hymny, psalmy lub litanie, albo stanowiący oddzielną modlitwę. [przypis edytorski]

wiolin (muz.) — wyższa część muzycznej skali dźwiękowej instrumentu. [przypis edytorski]

jubel — hałaśliwa, huczna zabawa. [przypis edytorski]

ton nobel — ton szlachetny. [przypis redakcyjny]

dubelt (daw.) — podwójnie. [przypis edytorski]

kum — kolega, sąsiad. [przypis edytorski]

madmuazelę (z fr.) — panienkę. [przypis redakcyjny]

udziele — dziś popr.: udziale. [przypis edytorski]

z wódką to ziele — absynt, zabójczy napój robiony na piołunie, ulubiony przez francuską cyganerię; dziś wyrób jego zabroniony. [przypis redakcyjny]

Ałła, Allach — nazwa Boga u mahometan. [przypis redakcyjny]

kacykat — od kacyk: wódz plemienny; urzędnik samowolnie wykorzystujący swoje stanowisko, sprawujący władzę nie licząc się z przepisami. [przypis edytorski]

Ozyrys — bóstwo egipskie. [przypis redakcyjny]

żurfiks (z fr. jour fixe) — stały dzień cotygodniowych lub comiesięcznych przyjęć. [przypis redakcyjny]

chaîne (fr.) — łańcuch; tu: figura w kadrylu. [przypis redakcyjny]

ćpać (daw. pot.) — żarłocznie jeść. [przypis edytorski]

sądek — zdr. od dawnego sąd: naczynie (np. na płyny). [przypis redakcyjny]

w Kołomyje — do kołomyjki (tańca). [przypis redakcyjny]

śćmić (daw.) — pociemnieć, zasnuć mgłą. [przypis edytorski]

ócz — dziś popr.: oczu. [przypis edytorski]

brevis vita (łac.) — krótkie życie. [przypis redakcyjny]

brus — kamień do ostrzenia. [przypis redakcyjny]

włósie — dziś popr.: włosie. [przypis edytorski]

basetla — ludowy instrument strunowy; kontrabas; wiolonczela. [przypis edytorski]

asceza — surowość obyczajów, wyrzeczenie się. [przypis redakcyjny]

Żyj, używaj, ile wlezie… — wszystkie te rady i zachwyty trzeba brać oczywiście w sensie ironicznym. [przypis redakcyjny]

wskrzesa — dziś popr.: wskrzesza. [przypis edytorski]

Styks — w gr. mit. rzeka okrążająca siedmiokrotnie świat podziemny Hadesu. [przypis redakcyjny]

krzyka — od krzyczy, por.: krzykacz. [przypis edytorski]

police — półki. [przypis redakcyjny]

amor (łac.) — miłość [przypis redakcyjny]

opus — dzieło. [przypis redakcyjny]

niwa — pole uprawne; dziedzina działalności. [przypis edytorski]

niebożę — biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. [przypis edytorski]

koncha — muszla. [przypis edytorski]

stadło — małżeństwo, para małżeńska. [przypis edytorski]

Gehenna — tu: piekło, potępieńcze męki. [przypis edytorski]