# Ballada dziadowska

Bolesław Leśmian

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Postukiwał dziadyga o ziem[1] kulą drewnianą,
Miał ci nogę obciętą aż po samo kolano.

Szedł skądkolwiek gdziekolwiek — byle zażyć wywczasu[2],
Nad brzegami strumienia stanął tyłem do lasu.

Stał i patrzał[3] tym białkiem, co w nim pełno czerwieni,
Oj da-dana, da-dana! — jak się strumień strumieni!

Wychynęła[4] z głębiny rusałczana dziewczyca[5],
Obryzgała mu ślepie, aż przymarszczył pół lica[6].

Nie wiedziała, jak pieścić — nie wiedziała, jak nęcić?
Jakim śmiechem pośmieszyć, jakim smutkiem posmęcić?

Wytrzeszczyła nań[7] oczy — szmaragdowe płoszydła[8] —
I objęła za nogi — pokuśnica[9] obrzydła.

Całowała uczenie, i łechtliwie, i czule,
Oj da-dana, da-dana! — tę drewnianą, tę kulę!

Parskał śmiechem dziadyga w kark poklękłej[10] ułudy,
Aż przysiadał na trawie, jakby tańczył przysiudy[11].

Aż mu trzęsła się broda i dwie wargi u gęby,
Aż się kulą obijał o perłowe jej zęby!

«Czemuż jeno[12] całujesz moją kłodę stroskaną?
Czemuż dziada pomijasz aż po samo kolano?

Za wysokie snadź[13] progi dla czarciego nasienia[14],
Ty, wymoczku rusalny — ty, chorobo strumienia!

Pieszczotami to drewno chcesz pokusić do grzechu?
Oj da-dana, da-dana! — umrę chyba ze śmiechu!» —

Spowiła go ramieniem, okręciła, jak frygą[15]!
«Pójdźże ze mną, dziadoku — dziaduleńku — dziadygo!

Będę ciebie niańczyła na zapiecku[16] z korali,
Będę ciebie tuczyła kromką żwiru spod fali.

Będziesz w moim pałacu miał wywczasy niedzielne,
Będziesz pijał z mej wargi pocałunki śmiertelne!»

Pociągnęła za brodę i za torbę żebraczą
Do tych nurtów pochłonnych[17], co się w słońcu inaczą[18].

Nim się zdążył obejrzeć — już miał falę na grzbiecie —
Nim się zdołał przeżegnać — już nie było go w świecie!

Zakłębiły się nurty — wyrównała się woda,
Znikła torba dziadowska i łysina, i broda!

Jeno kloc ten chodziwy[19] — owa kula drewniana
Wypłynęła zwycięsko — oj da-dana, da-dana!

Wypłynęła — niczyja, nienależna nikomu,
Wyzwolona z kalectwa, wypłukana ze sromu[20]!

Brnęła tędy — owędy szukająca swej drogi,
Niby szczątek okrętu, co się wyzbył załogi!

Grzała gnaty na słońcu ku swobodzie, ku życiu,
Zapląsała radośnie na swym własnym odbiciu!

I we żwawych poskokach[21] podyrdała przez fale,
Oj da-dana, da-dana! — w te zaświaty — oddale!

ziem (daw.) — dziś popr.: ziemia. [przypis edytorski]

wywczas — odpoczynek, urlop. [przypis edytorski]

patrzał — dziś popr. forma 3 os. lp cz.przesz.: patrzył. [przypis edytorski]

wychynąć — tu: ukazać się na powierzchni. [przypis edytorski]

dziewczyca — dziewczyna. [przypis edytorski]

lico (daw.) — twarz. [przypis edytorski]

nań — na niego. [przypis edytorski]

płoszydło (neol.) — coś, co straszy. [przypis edytorski]

pokuśnica — ta, która kusi. [przypis edytorski]

poklękły — klęczący. [przypis edytorski]

przysiud — przysiad, figura taneczna. [przypis edytorski]

jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

snadź (przestarz.) — widocznie. [przypis edytorski]

czarcie nasienie — wyzwisko: zła osoba. [przypis edytorski]

fryga (daw.) — bąk, zabawka dziecięca. [przypis edytorski]

zapiecek — tu: posłanie. [przypis edytorski]

pochłonny — pochłaniający. [przypis edytorski]

inaczyć (daw.) — zmieniać. [przypis edytorski]

chodziwy — wytrzymały w chodzeniu. [przypis edytorski]

srom (daw.) — wstyd, hańba. [przypis edytorski]

poskok (daw.) — podskok. [przypis edytorski]