# Dąb

Bolesław Leśmian

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Zaszumiało, zawrzało, a to właśnie z dąbrowy[1]
Wbiegł na chóry kościelne krzepki upiór dębowy
I poburzył organy rąk swych zmorą nie zmorą,
Jakby naraz go było wespół[2] z gędźbą[3] kilkoro.
Rozwiewała się, trzeszcząc, gałęzista czupryna,
I szerzyła się w oczach niewiadoma kraina,
A on piersi wszem dudom[4] nastawił po rycersku,
A w organy od ściany uderzał po siekiersku!

Grajże, graju[5], graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

Bił prawicą na lewo, a lewicą na prawo,
Pokrzyżował ryk z jękiem, a lamenty ze wrzawą,
Aż z tej dudy — marudy dobył dłonią sękatą
Pieśń od wnętrza zieloną, a po brzegach kwiaciatą.
Wyszli święci z obrazów, bo już mają we zwyku[6],
Że się garną śmierciami do śpiewnego okrzyku.
I Bóg przybył skądinąd, niebywały w tej porze,
Niebywały, lecz cały zasłuchany! O, Boże!

Grajże, graju, graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

Grał ci drzewne obłędy, sen umarłej zieleni,
Rozpacz liści, porwanych wirem zimnych strumieni,
I grał marsze żałobne muchomorów, co kroczą
Jedną nogą donikąd, kiedy zgon swój zaoczą[7].
I grał o tym, jak mszary[8] jeno[9] milczą a milczą,
Jak śmierć leśna śpi na wznak pod jagodą, pod wilczą[10],
I jak rosa bez oczu swymi łzami się nęka,
I jak drzewo pod ziemią w nagły żal się rozklęka!

Grajże, graju, graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

A gdy śpiew mu uderzył durem[11] leśnym do głowy,
Grał wszystkimi jarami[12] wszystkie naraz parowy[13]!
Aż ten ołtarz zlękniony, gdzie wyzłota[14] się święci,
Chciał już runąć na ziemię, lecz potłumił swe chęci.
A on wpodłuż[15] organów, stare miażdżąc im koście[16],
Porozpędzał swe dłonie, jak te nogi po moście,
I rozwiawszy tłum dźwięków po pieśniowym rozłogu[17],
Wygrzmiał z miechów to wszystko, co las myśli o Bogu!

Grajże, graju, graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

Między Bogiem a grajem znikła inszość[18] i przedział,
Skoro Bóg się o sobie snów dębowych dowiedział.
«Odkąd żyję na świecie, a wszak jestem wieczysty,
Nigdym dotąd nie słyszał[19] takiego organisty!»
Grajek znawstwu bożemu na pamiątkę i chwałę
Porozbujał pieśń górą w dwa ruczaje[20] niestałe,
Rozmurawił[21] ją dołem, aż się kościół zielenił,
A cienistym przyśpiewem twarz słuchacza ocienił!

Grajże, graju, graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

I Bóg słuchał wzruszony, słuchał duszą bezkreśną[22],
A w tej duszy mu było i ruczajno, i leśno,
I coś jeszcze miarkował[23], i coś dumał na stronie,
I biegł żywcem do grajka, i wyciągał swe dłonie!
Święci, wiedząc, co czynią, w nagłej cudom podzięce
Poklękali radośnie, wziąwszy siebie za ręce,
Bo od kiedy świat światem, a śmierć jego obrębem,
Po raz pierwszy Bóg, płacząc, obejmował się z dębem!

Grajże, graju, graj,
Dopomóż ci Maj,
Dopomóż ci miech, duda
I wszelaka ułuda!

dąbrowa — las dębowy. [przypis edytorski]

wespół — wspólnie. [przypis edytorski]

gędźba (starop.) — muzyka, gra. [przypis edytorski]

dudy — instrument ludowy składający się z piszczałek, do których powietrze tłoczono za pomocą skórzanego miecha. [przypis edytorski]

graj — muzyk. [przypis edytorski]

zwyk — nawyk. [przypis edytorski]

zaoczyć (rzad.) — zobaczyć. [przypis edytorski]

mszar — bagienna roślinność. [przypis edytorski]

jeno (daw., gw.) — tylko. [przypis edytorski]

pod wilczą — chodzi o wilczą jagodę. [przypis edytorski]

dur — odurzenie. [przypis edytorski]

jar — dolina, wąwóz. [przypis edytorski]

parów — dolina o stromych, porośniętych roślinnością zboczach. [przypis edytorski]

wyzłota — pozłota. [przypis edytorski]

wpodłuż — dziś popr.: wzdłuż. [przypis edytorski]

koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]

rozłóg — otwarta przestrzeń. [przypis edytorski]

inszość (daw.) — inność. [przypis edytorski]

nigdym dotąd nie słyszał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nigdy dotąd nie słyszałem. [przypis edytorski]

ruczaj (poet.) — strumień. [przypis edytorski]

rozmurawić (neol.) — zazielenić. [przypis edytorski]

bezkreśny — dziś popr.: bezkresny. [przypis edytorski]

miarkować (daw.) — dostrzegać, orientować się, rozumieć. [przypis edytorski]