# Kabaret szalony

Edward Leszczyński

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Noc była. Od Michalika[2] bram
wyleciał zgiełk — ciosów huk.
Pociski krzyków walą w dźwierze[3]
aż pękły: w mroku tam
korowód dziwny, zadrżał bruk —
na przedzie koń, chimera-zwierzę,
z kopyta rwie centaur skrzydlony;
długimi ściga go ramiony[4]
szkielet człowieka.
Na czaszce jego włosy-mech,
kabaretowy potępieniec;
ściga go śmiech: szaleniec!
Centaur ucieka,
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar —
Ha, to kabaret szalony.

Zakręt ulicy. Centaur na zadzie
przysiadł, kopytem
znak dał gromadzie.
Pod kopytową batutą maestra[5]
zagrzmiała z zgrzytem
dzika orkiestra.
Hukają konchy[6] z zwiniętej ręki,
bandurki[7] dźwięki
płaczą półgłosem,
wzdychają skrzypki z kochanki włosem;
rżną takt ochoczo
basów postronki[8],
śmiechem chichoczą
kieliszków dzwonki.
Aż w głos zagrzmiała
ciżba[9] rozgrana:
Oj dana, oj dana!
Centaur ucieka,
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar —
Ha, to kabaret szalony.

Błyskiem wśród kroków
tęskniących staccat[10]
i ktoś z ram ulicznych
zdarł bezkrytycznych
krytyków plakat.
I coraz raźniej,
coraz namiętniej
z wichrem w przegony[11]
po bruku tętni
orszak szalony.
Odskok od ziemi
niesie ich górą,
piersi jak miechy
dyszą wichurą.
Skrzydlaty potwór
w poświstach przodem
w okienny otwór
runął z pochodem.
Czar im odemknął
rygle okiennic,
już pochód przemknął
w korytarz ciemnic:
to jagielloński
gmach biblioteczny,
tam ogon koński
zmiótł śmieć zbyteczny
wraz inni czyszczą
stajnię Augiasza[12]
i w palce świszczą —
Hej, nasza, nasza[13]!
Lecz już z poddasza
Centaur ucieka,
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar —
Ha, to kabaret szalony.

na dwór wawelski
orszak diabelski
lotem się wspina,
tam żółcią znaczy
co przeinaczy
jaki Puzyna[14].
W pałacach sztuki
kreśli nauki,
nos wściubski[15] wtyka,
kędy się Styka[16]
z sztuką nie styka,
i tam zostawia
jadów ornament,
papugę, pawia,[17]
co Polskę zbawia
przez roztęczony
ogon wzniesiony.
Lecz głosów zamęt
Kroki przyspiesza,
garnie się rzesza,
Centaur ucieka,
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar —
Ha, to kabaret szalony.

Poprzez muzea
zdobne w trofea
ojczyzny,
z śpiewem, łoskotem,
przewiewa lotem
miejskie stęchlizny;
i znów powietrzem
bard blondobrody
z rozfryzowaną
brodą czesaną
śmiga w zawody
z malarzem kpiarzem
o cielsku wrażem[18],
za nim gadulski
diabeł huculski[19],
jako na sabat
jedzie na żerdzi,
pyskiem się sierdzi[20],
a pędzlem macha
jako językiem
chwacko[21] a z krzykiem.
Z nimi gromada,
a wszyscy z wrzawą,
dziką zabawą
w lewo to w prawo
skokną, odskokną.
Ten i ów wpada
przez szyby w okno,
panienkom w łóżka
szepce do uszka,
że życie czeka
na ich serduszka —
i dalej leci,
bo księżyc świeci,
Centaur ucieka,
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar —
Ha, to kabaret szalony.

Godzina bije.
Hejnał przedranny.
Wokoło wieży
Maryi Panny
powietrznym kręgiem
wokół korony
trzykroć się wije
orszak szalony,
aż podobłocznie
w zachód księżyczny
szybować pocznie
tłum fantastyczny.
Tam malarz-widmo
pod chmury wydmą
długie nożyce
wyjął znienacka,
z chmur księżycowych
wystrzyga cacka
i w mgłach tęczowych
rzuca w powietrze
i mkną w przestrzenie
blade, wciąż bledsze,
aż wiatru tchnienie
w nicość je zetrze.
W tłumie się rusza
widmo kontusza[22].
Krzyknął: drużyno!
«Stań tu waszmość za koleją!»[23] —
Księżyca strugi
w gęby się leją,
księżyca wino
marom smakuje.
Świt już się snuje —
Centaur ucieka
droga daleka,
więc za nim w cwał,
jak który stał,
orszakiem mar,
nim pryśnie czar,
nad polską ziemię
nad polskie plemię,
Ha, to kabaret szalony.

Kabaret szalony — wiersz ten napisany był jako ilustracja do obrazu K. Sichulskiego, zawieszonego w sali kawiarni Michalika. Obraz przedstawiał szaloną jazdę uczestników Zielonego Balonika na księżyc, gdzie wita ich mistrz Twardowski w kontuszu i przy szabli. Wiersz zawiera żartobliwe aluzje do uczestników pogoni oraz do krakowskich wydarzeń w zakresie kulturalno-artystycznym. [przypis redakcyjny]

Michalik — Cukiernia Lwowska Jana Michalika przy ul. Floriańskiej w Krakowie (w pobliżu Akademii Sztuk Pięknych), gdzie powstał Zielony Balonik. [przypis redakcyjny]

dźwierze (daw.) — drzwi, wrota. [przypis edytorski]

ramiony — dziś popr. forma N. lm: ramionami. [przypis edytorski]

maestro (wł.) — mistrz; tu: dyrygent. [przypis redakcyjny]

koncha — muszla. [przypis edytorski]

bandurka — bandura, ukraiński ludowy instrument strunowy. [przypis edytorski]

postronek — sznur. [przypis edytorski]

ciżba (daw.) — tłum. [przypis edytorski]

staccato (wł.) — termin muzyczny: określenie perlistego rozrywania tonów. [przypis redakcyjny]

w przegony (daw.) — w zawody; ścigać się. [przypis edytorski]

stajnia Augiasza (mit. gr.) — zamieszkała przez 3000 wołów i nie czyszczona od 30 lat. Oczyszczenie jej było jedną z dwunastu legendarnych prac Herkulesa. [przypis redakcyjny]

nasza, nasza! — skrócone z polskiej prześpiewki: danaż nasza! [przypis redakcyjny]

Puzyna — kardynał i biskup krakowski (1894–1911). Aluzja do sporów artystycznych o katedrę wawelską. Wyrazem tych sporów były felietony L. Pugeta w Czasie. [przypis redakcyjny]

wściubski (daw.) — wścibski. [przypis edytorski]

Jan Styka — malarz bardziej popularny niż ceniony przez artystów. [przypis redakcyjny]

papugę, pawia — aluzja do rodzącej się wówczas sztuki ornamentacyjnej, reprezentowanej przez wystrzyganki Karola Frycza. [przypis redakcyjny]

wrażem (daw.) — dziś: wrażym; wraży: wrogi, nieprzyjazny, obcy. [przypis edytorski]

huculski — pochodzący z Karpat Wschodnich. [przypis edytorski]

sierdzić się — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

chwacko (daw.) — dziarsko, dzielnie. [przypis edytorski]

kontusz — staropolski strój męski, długa suknia zapinana z przodu. [przypis edytorski]

Stań tu waszmość — staropolska pieśń pijacka: „Stań tu waszmość za koleją — i przypatrz się jak tu leją…” [przypis redakcyjny]