# Pannie Jadwidze Tarłównie kwoli

Mikołaj Sęp Szarzyński

# Mikołaj Sęp Szarzyński. Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoli[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Piorunem strasznym obrzymy[2] pobite[3],
Poważnych królów sprawy znamienite
Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało
Pegazskich zdrojów[4] wody pić dostało[5].

Bacha[6] śpiewajmy, cicho pijącego,
Przy nim Cyprydę[7] i wojny pustego
Spokojne dziecka[8], które zawżdy swoję
Na rozpalonej skale ostrzy zbroję.

Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady
Leśnych Satyrów[9] na śliczne Dryady[10],
Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości,
Która przy trudnej tuż chodzi miłości.

I was, nadobne Nimfy[11], wspomieniemy[12],
A zawsze ciebie naprzód przed inemi,
Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie
Biorą (lecz z krzywdą[13] oba) ku ozdobie.

Długi na kresie co krótkim Strwiąż[14] płynie,
Że cię wychował, prawdziwie tym słynie,
Pewien w tej mierze i oceanowi
Sławy nie stąpić, tysiąc[15] Nimf królowi.

Niedarmo hardy: jawnie to baczymy,
Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi;
Zrównałaś stanem w wstydliwą Dyaną[16],
Zrównałaś twarzą z Wenerą[17] różaną.

Mniejsza od ciebie Pallas[18] w obyczaje,
W kożdej[19] twej sprawie Charis[20] sie znać daje,
I zdumiewa sie Helikon[21] uczony,
Gdy lilianą[22] ręką bijesz w strony.

Ozdobo ziemie[23]! szczęśliwy, szczęśliwy,
Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy;
Komu cię Hymen[24] słowy statecznemi
I pochodniami przyłączy wiecznemi.

Wiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182. [przypis edytorski]

obrzymy — starop. olbrzymy. [przypis redakcyjny]

W wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores). [przypis edytorski]

Pegazkich zdrojów — w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. „Pegazkie zdroje” czy „hipokreńska bania”, z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?). [przypis edytorski]

Autor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej („Poważnych królów sprawy znamienite…”). [przypis edytorski]

Bachus a. Bakchus — rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, „cicho pijący”. Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy. [przypis redakcyjny]

Cypryda — jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze. [przypis redakcyjny]

Amor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste — tu: beztroskie, swawolne, niepoważne. [przypis redakcyjny]

Satyry — przekorne bożki. [przypis redakcyjny]

Dryady — boginki leśne. [przypis redakcyjny]

Nimfy — bóstwa leśne i wodne. [przypis redakcyjny]

wspomieniemy — od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć. [przypis redakcyjny]

z krzywdą — niesłusznie. [przypis redakcyjny]

Strwiąż — rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie…; wpływ składni łacińskiej. [przypis redakcyjny]

dop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. [przypis redakcyjny]

Dyana — u Rzymian bogini łowiectwa. [przypis redakcyjny]

Wenera — u Rzymian bogini miłości. [przypis redakcyjny]

Pallas — Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe. [przypis redakcyjny]

W kożdej — w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego. [przypis redakcyjny]

Charis — u Greków bogini wdzięku niewieściego. [przypis redakcyjny]

Helikon — góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom. [przypis redakcyjny]

lilianą — liljową; neologizm autora. [przypis redakcyjny]

ziemie — dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną. [przypis redakcyjny]

Hymen — bożek małżeństwa, syn Apollona. [przypis redakcyjny]