# Pieśń X (Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi pierwsze. Pieśń X[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry[3]
I tak wysoko postawił, że z góry
Wszystek świat widzę, a sam, jako trzeba,
Tykam sie nieba?

To li jest ogień on nieugaszony
Złotego słońca, które, nieskończony
Bieg bieżąc, wrotne[4] od początku świata
Prowadzi lata?

To li jest on krąg odmiennej światłości[5],
Wódz gwiazd roźlicznych i sprawca żyzności[6]?
Słyszę głos wdzięczny; prze Bóg, a na jawi,
Czy mię sen bawi[7]?

Tu, widzę, ani ciemne mgły dochodzą,
Ani śnieg, ani zimne grady szkodzą;
Wieczna pogoda, dzień na wszystki strony
Trwa nieskończony.

Godne pałace Twojej wielmożności,
Panie, a jakiej cnota dostojności,
Widzę na oko, bowiem wedle Ciebie
Ma miejsce w niebie.

Kto by cię nie znał, Lechu Słowianinie[8],
Któryś napierwej zasiadł w tej krainie
I opanował męstwem swoim mocne
Brzegi północne?

Kroka[9] patrz, jako siedząc tak wysoko,
Przedsię ku miastu swemu skłania oko;
Wandę wydawa ubiór, bo z postawy
Zda sie mąż prawy.

Tu i fortelny Przemysł[10] jest wniesiony,
I ten, co dostał trefunkiem korony[11],
Doźrzawszy zdrady, gdzie koń prędkonogi
Biegł zawód drogi[12].

Bóg fałszu nie chce; a jako miłuje
Sprawiedliwego, Piast i dziś to czuje,
Bo mieszka w niebie, a jego cne plemię
Rządziło zięmię.

Zemowit[13] stoi wedla ojca prawie,
Z drugimi równo: ty wysszej, Miecławie[14],
Którego sprawą chrześcijański zakon[15]
Podan Polakom.

Tuż po nim widzę mężne Bolesławy[16],
Prze których dzielność i stateczne sprawy
Polska szeroko swych granic pomknęła
I serce wzięła[17].

W tejże jest liczbie on zakonnik święty[18],
Z cięniów klasztornych na królestwo wzięty.
Są dwa Leszczkowie[19]; jest król wzrostem mały,
Ale mąż śmiały[20].

Widzę Jagiełła i dwu Kazimierzu[21]
Dobrych tak w boju, jako i w przymierzu;
Widzę i ciebie, gwiaździe równym prawie,
Cny Władysławie[22].

Tu też jest Olbracht; król serca wielkiego;
Tuż z Aleksandrem Sygmunt[23], za którego
Polska zakwitła, a po długim boju
Wytchła w pokoju.

Szlachetne dusze, które swej dzielności
Macie zapłatę niebieskie radości,
Życzcie ojczyźnie, aby wam rodziła
Podobnych siła.

A ten, co po was[24] dziś państwo sprawuje,
Niechaj fortunnie i zdrów nam panuje;
A zwierzonego nie wzdawa opieku[25],
Aż pełen wieku!

Ks. 1, Pieśń X — początek pieśni jest parafrazą ody Horacego (Carmina II 20) noszącej tytuł Ad Maecenatem (Do Mecenasa); parafraza całości — Ks. 2, Pieśń XXIII; por. też Carmina I 12. [przypis redakcyjny]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

odziać pióry — pokryć piórami. [przypis redakcyjny]

wrotny — wracający. [przypis redakcyjny]

krąg odmiennej światłości — przen. księżyc. [przypis redakcyjny]

sprawca żyzności — Diana, bogini księżyca, była też boginią płodności i urodzaju. [przypis redakcyjny]

prze Bóg, a na jawi, / Czy mię sen bawi? (starop.) — na Boga, czy to jawa, czy też zwodzi mnie sen? [przypis redakcyjny]

Lech Słowianin — nawiązanie do legendarnego władcy Polski umieszczonego tu w niebie. [przypis redakcyjny]

Krok — Krak, Krakus, legendarny założyciel Krakowa. [przypis redakcyjny]

fortelny Przemysł — przebiegły Przemysław (Lestko I), przedhistoryczny polski książę, według legendy pokonał wojska Aleksandra Wielkiego umieszczając na drzewach malowane tarcze, ku którym zwabił żołnierzy wroga. [przypis redakcyjny]

ten, co dostał trefunkiem korony — Lestko II wygrał wyścig jeździecki po koronę, mimo że jego przeciwnik wyłożył trasę biegu żelaznymi kolcami. [przypis redakcyjny]

Biegł zawód drogi — biegł w zawody o cenną (drogą) rzecz. [przypis redakcyjny]

Zemowit — Siemowit, syn Piasta, legendarnego założyciela dynastii. [przypis redakcyjny]

Miecław — chodzi o Mieszka I. [przypis redakcyjny]

zakon (daw.) — prawo. [przypis redakcyjny]

mężne Bolesławy — chodzi o Bolesława Chrobrego i Krzywoustego, może również Śmiałego. [przypis redakcyjny]

serce wzięła — nabrała serca, odwagi. [przypis redakcyjny]

zakonnik święty — Kazimierz I Odnowiciel, zwany też Mnichem. [przypis redakcyjny]

dwa Leszczkowie — dwóch Leszków: Leszek Biały i Leszek Czarny. [przypis redakcyjny]

król wzrostem mały — Władysław Łokietek. [przypis redakcyjny]

dwu Kazimierzu (daw. forma B.)— dwóch Kazimierzy: Kazimierza Wielkiego i Kazimierza Jagiellończyka. [przypis redakcyjny]

Władysław — chodzi o Władysława Warneńczyka. [przypis redakcyjny]

Sygmunt — Zygmunt (Zygmunt I Stary). [przypis redakcyjny]

ten, co po was — następca tronu, Zygmunt II August. [przypis redakcyjny]

Niechaj (…) zwierzonego nie wzdawa opieku — niech nie oddaje powierzonej mu odpowiedzialności. [przypis redakcyjny]