# Pieśń XIX (Żal mi cię, niebogo...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi pierwsze. Pieśń XIX[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Żal mi cię, niebogo,
Że nie masz nikogo,
Co by cię przestrzegł; słuchaj ale mało[2],
A potym uczyń, coć sie będzie zdało.

Bodaj sie przepadło
To twoje źwierciadło:
Bo tobą szali, a ty sie nie czujesz[3],
Dawno sie nie swej twarzy przypatrujesz.

Popatrz miedzy szoty
prawdziwszej roboty[4]:
Ujźrzysz tam i płeć[5] chropawą, i zęby
Nieprawie[6] białe, jeno uchyl gęby[7].

Więc i lat tak snadnie[8]
Mamka-ć nie ukradnie[9];
Bo łacno zliczysz pod oczyma karby[10],
Tego nie zetrą i weneckie farby[11].

Aż sie za cię wstydzę,
Gdy cię w tańcu widzę.
Ano wiem, czemuś mi sie nie udała[12]:
Prosto jakobyś młodym przyganiała[13].

Takżeć i te stroje
Jakoby nie twoje;
Tyś sie ubrała prawie wedle świata,
A to za krzywdę biorą twoje lata[14].

Nie przeciw sie[15] Zosi,
Bo tę miłość nosi,
Że musi skakać jako sarna w lesie;
A nie sromota, co komu czas niesie.

Tobie na twe lata
Czas poprzestać świata[16];
Cudniej[17] ci będzie prząść kądziel niż w wieńcu
Siedzieć za stołem, babie przy młodzieńcu.

Ks. 1, Pieśń XIX — pieśń zawiera motywy z licznych utworów Horacego (Carmina I 25, III 15, IV 13; epody 8 i 12). [przypis redakcyjny]

ale mało — choć przez chwilę. [przypis redakcyjny]

tobą szali, a ty sie nie czujesz — oszukuje cię, a ty nie dostrzegasz, jak jest z tobą naprawdę. [przypis redakcyjny]

Popatrz miedzy szoty prawdziwszej roboty — poszukaj między kupcami bardziej prawdomównego wyrobu, tj. lustra („szot” od „Szkot”; Szkoci byli znani w Polsce jako kupcy). [przypis redakcyjny]

płeć — daw. cera. [przypis redakcyjny]

nieprawie (starop.) — nie całkiem. [przypis redakcyjny]

uchyl gęby — otwórz usta („gęba” nie ma w języku szesnastowiecznym znaczenia pejoratywnego). [przypis redakcyjny]

snadnie — łatwo. [przypis redakcyjny]

lat (…) / Mamkać nie ukradnie — zwrot różnie tłumaczony: „nie ujmie ci lat to, że młodą osobę przedstawisz jako swoją mamkę” (L. Ślękowa); „niełatwo mamce mówić, że masz mniej lat” (T. Sinko). [przypis redakcyjny]

karby — zmarszczki. [przypis redakcyjny]

weneckie farby — luksusowe kosmetyki sprowadzane z Wenecji. [przypis redakcyjny]

mi się nie udała — nie spodobała mi się. [przypis redakcyjny]

młodym przyganiać — współzawodniczyć z młodymi. [przypis redakcyjny]

A to za krzywdę biorą twoje lata — będąc już w takim wieku, wyrządzasz sobie (ściślej: swojemu wiekowi) krzywdę. [przypis redakcyjny]

Nie przeciw sie — nie naśladuj, nie chciej dorównać. [przypis redakcyjny]

poprzestać świata — wyrzec się świata. [przypis redakcyjny]

cudniej* — bardziej stosownie (inny odcień znaczeniowy niż dzisiaj). [przypis redakcyjny]