# Pieśń XVIII (Czołem za cześć, łaskawy mój panie sąsiedzie...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi pierwsze. Pieśń XVIII[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Czołem za cześć[2], łaskawy mój panie sąsiedzie.
Boże nie daj u ciebie bywać na biesiedzie,
Każesz mi pić przezdzięki[3] twe przemierzłe[4] piwo,
Że do dna nie wypijam, patrzysz na mię krzywo.

Wszytkoć wadzi: być[5] na nos biedna mucha padła,
Miecesz[6] głową i mniemasz, że cię do krwie zjadła;
Od stołu żenie każesz, fukasz na pachołki,
Wyciskałeś talerze, wyciskasz i stołki[7].

Patrzaj, diable, że sie tu i gościom dostanie:
Gniewaj sie, jako raczysz, jeno nie bij, panie,
Bo ja w tym piwie twoim rozkoszy nie czuję;
Zdrowie rad mam od ciebie[8], kufla nie przyjmuję.

Jeslić o sławę idzie, kto więcej pić może,
Dajęć przodek[9] w tym męstwie; sam pójdę na łoże.
Już ty bądź tym rycerzem, co piwo usieczesz[10];
Tego nie wiem, jesli[11] przed chłopem nie ucieczesz.

Jesli też tak rozumiesz, żebyś mię czestował[12],
Męczysz mię, nie czestujesz; tociem podziękował.
Chcesz mię uczcić? Dajże mi dobrą wolą[13] w domu,
A niechaj po niewoli[14] nie pełnię nikomu.

Prózno mi skwarnę[15] dawasz. Ja nie będę gonił[16],
Bych też nabarziej piwa wczorajszego zronił[17].
Wiem, żeby mię psi przedsię[18] twoi pilnowali,
Bych sie układł, wnet by mi gębę ulizali.

Alem prosto niemyśliw[19]. Ci sie na to godzą,
Co szperki niedopiekłe[20] i twardy ser głodzą[21],
Co sobie gardła ostrzą na niewinne piwo
Rydzem, śledziem, ogórkiem; nie wiem, co im krzywo[22].

I tak we łbie rozumu po trzeźwiu niewiele,
A ostatek chcą zalać w to miłe wesele.
Niech raczej nic nie będzie, ma li go być mało;
Rado by niebożątko z mozgu oszalało[23].

Więc też wojna bez wici[24]: gospodarz sie wierci.
Porwoniście zabitej na ostatek śmierci[25]!
Do tylam was rozwadzał[26], aż mi sie dostało;
Bijcie sie, póki chcecie, mnie tam na tym mało[27].

Kufle lecą jako grad, a drugi już jęczy:
Wziął konwią, aż mu na łbie zostały obręczy.
Potym do arkabuzów[28]. A więc to biesiada?
Jesliście tak weseli, jakaż u was zwada?

Nazajutrz sie jednają; przedsię go nalewaj[29],
A kto z nieżadnym[30] głosem, przed pany zaśpiewaj:
«Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!»
«W czerwonej czapce chodził»[31] zda mi sie cudniejsza.

Usłyszysz tam pięć bassów, dwanaście dyszkantów[32],
Sześć altów, ośm tenorów, dwanaście wagantów[33],
Potym od melodyjej aż posną na stole,
Ali[34] drudzy wołają: «Na dwór, na dwór wole!»

Bodajże wam smród w gębę, mili pijanice,
A trąd na twarz; bo żona lubi takie lice.
Krzywej nogi na starość, nieobrotnej szyje,
Krom klątwy[35], kto będzie żyw, snadnie sie dopije[36].

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

Czołem za cześć — zwrot oznaczający pożegnanie i podziękowanie (tutaj: za ucztę). [przypis redakcyjny]

przezdzięki (starop.) — wbrew mojej woli, gwałtem. [przypis redakcyjny]

przemierzły — wstrętny, budzący odrazę, obrzydliwy. [przypis redakcyjny]

być — by ci. [przypis redakcyjny]

miecesz — miotasz, potrząsasz. [przypis edytorski]

Wyciskałeś talerze, wyciskasz (…) stołki — rzucałeś talerzami, rzucasz stołkami. [przypis redakcyjny]

Zdrowie rad mam od ciebie — z przyjemnością przyjmuję twój toast za zdrowie. [przypis redakcyjny]

Dajęć przodek — przyznaję ci pierwszeństwo. [przypis redakcyjny]

usiec (tu: 2 os. lp cz. przysz.: usieczesz) — pokonać. [przypis redakcyjny]

jesli — tu: czy. [przypis redakcyjny]

czestować — okazywać cześć. [przypis redakcyjny]

dobra wola (tu: daw. B. lp. dobrą wolą) — swoboda. [przypis redakcyjny]

po niewoli — wbrew swojej woli. [przypis redakcyjny]

skwarna — środek wymiotny podawany ptakom myśliwskim. [przypis redakcyjny]

Ja nie będę gonił — w domyśle: jak ptak myśliwski, któremu podano skwarnę. [przypis redakcyjny]

piwa (…) zronił — zwymiotował piwo. [przypis redakcyjny]

przedsię — przecież. [przypis redakcyjny]

niemyśliw — nie lubiący polowania. [przypis redakcyjny]

szperki niedopiekłe — niedopieczone kawałki wysmażonej słoniny (skwarki). [przypis redakcyjny]

głodzić (tu: 3 os. lm: głodzą) — tu: gryźć. [przypis redakcyjny]

co im krzywo — co im zawiniło. [przypis redakcyjny]

Rado by (…) z mozgu oszalało — na pewno zwariuje. [przypis redakcyjny]

bez wici — bez uprzedzenia. [przypis redakcyjny]

Porwoniście (…) śmierci — niech was śmierć porwie. [przypis redakcyjny]

Do tylam was rozwadzał — Tak długo rodzielałem was, bijących (wadzących) się. [przypis redakcyjny]

mnie tam na tym mało — mnie to nie obchodzi, mało mi na tym zależy. [przypis redakcyjny]

arkabuz — strzelba. [przypis redakcyjny]

go nalewaj — nalewaj piwa (czy też innego trunku). [przypis redakcyjny]

nieżaden (starop.; tu N. lp: nieżadnym) — niebrzydki. [przypis redakcyjny]

Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!; W czerwonej czapce chodził — tytuły pieśni popularnych w czasach Kochanowskiego. [przypis redakcyjny]

dyszkant — głos chłopięcy. [przypis redakcyjny]

wagant (od łac. vago, vagare: błądzić) — głos pośredni między altem i tenorem, „błądzący” po pijacku; opis całego tego chóru jest wyraźnie groteskowy. [przypis redakcyjny]

ali (starop.) — tymczasem. [przypis redakcyjny]

krom klątwy — bez przekleństwa. [przypis redakcyjny]

snadnie sie dopije — łatwo (skutecznie) się upije (a. zapije). [przypis redakcyjny]