# Pieśń IV (W twardej kamiennej wieży i za troistemi...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi wtóre. Pieśń IV[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

W twardej kamiennej wieży i za troistemi
Drzwiami siedząc Danae nieprzełomionemi,
Pod strażą nieuspionych spartańskich złajników[3],
Mogła wiecznie nie uznać[4] nocnych wszeteczników,

By była z Akryzego Wenus nie szydziła,
Stróża zamknionej panny; bo ta obaczyła[5],
Że Jowisz, w upominku złotym utajony,
Miał mieć bezpieczny przystęp i gmach otworzony[6].

Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie[7],
A przez twardą opokę gwałtowniej przepadnie[8]
Niżli raz piorunowy: upadł nieszczęśliwy
Dom proroka greckiego[9], prze zysk niecnotliwy

Z gruntu wykorzeniony; przebił bramy twarde
Zacnych miast Macedończyk[10] i podkopał[11] harde
Tyranny datkiem; datkom hetmani hołdują,
Którzy daleko świetnym nawom rozkazują.

Wielkich pieniędzy wielka troska naszladuje[12];
A im człowiek w pokładzie[13] swoim więcej czuje,
Tym jeszcze więcej pragnie; słusznie moje oko
I nigdy przedtym, i dziś nie zmierza wysoko.

Im sobie człowiek więcej pomierny[14] ujmuje,
Tym mu więcej od Boga z łaski przystępuje[15];
Nic nie mając, z tymi, co nic nie chcą, przestaję,
A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję[16].

Pan znaczniejszy, gdy państwem[17] wzgardzę, niżbych wszytki
Żóławskie[18] urodzaje i gdańskie pożytki
W jednym szpichlerzu zamknął, a sam, siedząc w cieniu[19],
Nie mógł sie chleba najeść, nędznik w dobrym mieniu[20].

Zdrój przeźroczystej wody, lasu średnia miara
I zasiewku mojego niepochybna wiara[21]
Rządźcy płodnej Afryki, szerokowładnemu,
Nie da sie znać, że w szczęściu przerównana jemu.

Acz mi miodu podolskie pasieki nie dają
Ani w mym lochu wina seremskie[22] stawają,
Ani bogate stada owiec niezliczonych
Strzygą[23] odrosłą trawę po górach zielonych;

Przedsię nazbyt ubóstwa nie znać w domu moim,
A by mi więcej trzeba, ufam w Bogu swoim;
Ale gdy niepotrzebne chciwości odprawię[24],
Lepiej daleko płatu sobie tym poprawię[25],

Niżbych bogate pola węgierskie z porządnym[26]
Państwem węneckim złączył. Ludziom wielożądnym
Wiela i nie dostawa; niech przyjmuje z dzięką,
Komu ścisłą[27], co dosyć, Bóg udzielił ręką.

Ks. 1, Pieśń IV — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 16) noszącej tytuł Ad C. Maecenatem (Do C. Mecenasa). [przypis redakcyjny]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

nieuspionych (…) złajników — sfory nie dających się uśpić psów; por. złaja (starop.): sfora. [przypis redakcyjny]

wiecznie nie uznać — nigdy nie poznać. [przypis redakcyjny]

obaczyć — tu: przewidzieć. [przypis redakcyjny]

W twardej kamiennej wieży (…) gmach otworzony — Danae została zamknięta w wieży przez swego ojca Akrisjosa („Akryzego”), pragnącego uchronić jej cnotę; Jowisz dostał się jednak do niej w postaci złotego deszczu, w wyniku czego została matką Perseusza. [przypis redakcyjny]

Złoto śrzodkiem janczarów zbrojnych pójdzie snadnie — złoto zwojuje nawet zbrojnych żołnierzy. [przypis redakcyjny]

przepadnie — tu: przeniknie. [przypis redakcyjny]

prorok grecki — tu: chodzi o Amfiaraosa, króla Argos, który wybrał się na wyprawę przeciw Tebom, choć jako prorok wiedział, że znajdzie tam śmierć; schowanego w kryjówce zdradziła żona przekupiona złotym naszyjnikiem. [przypis redakcyjny]

Macedończyk — wg popularnej anegdoty Filip Macedoński mawiał, że nie ma muru tak wysokiego, by nie przeskoczył go osioł objuczony złotem. [przypis redakcyjny]

podkopać — tu: doprowadzić do upadku. [przypis redakcyjny]

Wielkich pieniędzy (…) naszladuje — idzie za wielkimi pieniędzmi. [przypis redakcyjny]

pokład (daw.) — skarbiec. [przypis redakcyjny]

pomierny (daw.) — skromny. [przypis redakcyjny]

przystępować* (daw.) — przybywać. [przypis redakcyjny]

A buntów dobrowolnie bogatych sie kaję — wystrzegam się związków z bogatymi. [przypis redakcyjny]

państwo — tu: status wielkiego pana. [przypis redakcyjny]

żóławski (daw.; dziś popr.: żuławski) — pochodzący z urodzajnych Żuław koło Gdańska. [przypis redakcyjny]

siedząc w cieniu — żyjąc na uboczu. [przypis redakcyjny]

nędznik w dobrym mieniu — biedak wśród bogactwa. [przypis redakcyjny]

zasiewku (…) niepochybna wiara — pewna wiara w to, co wyrośnie po zasianiu. [przypis redakcyjny]

seremskie — ze Sremu na Węgrzech. [przypis redakcyjny]

strzyc — tu: skubać. [przypis redakcyjny]

odprawić — tu: odpędzić. [przypis redakcyjny]

płatu (…) poprawię — zwiększę dochody; por. współcz.: płacić, płatność. [przypis redakcyjny]

porządny (daw.) — sprawnie rządzony. [przypis redakcyjny]

ścisły (daw.) — oszczędny. [przypis redakcyjny]