# Pieśń XIII (Panu dzięki oddawajmy...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi wtóre. Pieśń XIII[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Panu dzięki oddawajmy,
Jego łaskę wspominajmy,
Który hardym miesza rzeczy,
A skromne ma na swej pieczy.

On hardy, nieunoszony[3],
On tyran północnej strony[4],
Któremu, jako sam mniema,
Świat tak wielki równia nie ma,

Car moskiewski plac mężnemu
Puścił[5] królowi polskiemu[6];
Nie oparł sie aż o lody
Niepławnej[7] północnej wody.

Granic i zamków budownych[8]
Odbieżał, i miast warownych;
Płatna to, kiedy o duszę[9],
I sam go obmówić[10] muszę.

Obróć swój koń prędkonogi,
Nieścigniony care[11] drogi.
Chcesz być groźnym, a uciekasz;
Jesliś płochy[12], hardzie nie każ[13].

Teraz był czas porokować[14],
Komu szłyk naprzód zdejmować[15];
Teraz sie było dowiadać,
Kto ma naprzód z konia spadać.

Bóg pomóż, królu jedyny
Szerokiej polskiej krainy;
Umiesz ty hardym dogodzić
Ani sie im dasz rozwodzić[16].

Zdjąłeś maszkarę[17] butnemu
Tyranowi moskiewskiemu;
Okazałeś, że nie kąsa,
Chocia to[18] porożem[19] wstrząsa.

W zamcech nadzieję pokładał,
Ale i tych prędko stradał.
Nie przyszło mu do odsieczy;
Głowy ostrzec[20] barziej k rzeczy[21].

Znowu tedy, skąd był wyszedł,
W ręce polskie Połock przyszedł,
Za powodem szczęśliwego
Stefana, króla polskiego.

Nie pomogły kule częste,
Zręby[22] mocne, baszty gęste:
Puściły żelazne brony[23].
A ty, królu niezmożony,

Nie tylko zamki budowne
I twierdze bierzesz warowne,
Ale co chwalniejsza[24] w tobie,
Jesteś silen i sam sobie[25].

Nie puściłeś wódz gniewowi,
Łaskęś nieprzyjacielowi
Uczynił; masz i dzielnością,
Masz już nadeń[26] i ludzkością.

Zdrów bądź, królu niezwalczony.
Ciebie moje wdzięczne strony[27]
Nie zmilczą miedzy sławnemi
Bohatery walecznemi.

Ks. 2, Pieśń XIII — pierwodruk pieśni pt. O wzięciu Połocka w zbiorze Pieśni trzy (1580). Napisana po rozejmie polsko-rosyjskim w Jamie Zapolskim 15 stycznia 1582. [przypis redakcyjny]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

nieunoszony — nieobłaskawiony, niepokorny. [przypis redakcyjny]

tyran północnej strony — Iwan Groźny. [przypis redakcyjny]

plac (…) / Puścił — ustąpił miejsca. [przypis redakcyjny]

królowi polskiemu — chodzi o Stefana Batorego. [przypis redakcyjny]

niepławny — nie nadający się do żeglugi. [przypis redakcyjny]

budowny (starop.) — okazały, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

Płatna to, kiedy o duszę — opłaci się, warto (to zrobić), gdy chodzi o duszę (tj. o życie). [przypis redakcyjny]

obmówić* (starop.) — usprawiedliwić. [przypis redakcyjny]

care — carze (forma rzadka, może celowy rusycyzm); nieraz uważano to za pomyłkę druku. [przypis redakcyjny]

płochy — płochliwy, bojaźliwy. [przypis redakcyjny]

hardzie nie każ — nie zachowuj się (a. nie wypowiadaj się, por. kazać: mówić) hardo (tj. wyniośle, butnie). [przypis redakcyjny]

porokować — podyskutować, porozmawiać (tak w wyd. Pieśni trzech; w pierwodruku Pieśni: prorokować). [przypis redakcyjny]

szłyk — wysoka futrzana czapka, szpiczasto zakończona; znaczenie wersu: kto powinien się pierwszy kłaniać (aluzja do niezdecydowania w rokowaniach pokojowych). [przypis redakcyjny]

rozwodzić — tu: rozprzestrzeniać się, panoszyć. [przypis redakcyjny]

maszkara (daw.) — maska. [przypis redakcyjny]

chocia to (starop.) — mimo że. [przypis redakcyjny]

poroże — rogi. [przypis redakcyjny]

głowy ostrzec — uchronić głowę. [przypis redakcyjny]

k rzeczy (starop.) — odpowiednio (do rzeczy), słusznie. [przypis redakcyjny]

zręby — szańce. [przypis redakcyjny]

brona (daw.) — brama. [przypis redakcyjny]

co chwalniejsza — co bardziej godne pochwały. [przypis redakcyjny]

Jesteś silen i sam sobie — i sam nad sobą panujesz. [przypis redakcyjny]

masz (…) nadeń — przewyższasz go. [przypis redakcyjny]

strony — struny. [przypis redakcyjny]