# Pieśń XVIII (Ucieszna lutni, w której słodkie strony)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Pieśni, Księgi wtóre. Pieśń XVIII[1][2]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Ucieszna[3] lutni, w której słodkie strony[4]
Bijąc, Amfijon[5] kamień rozproszony
Zwabił na kupę, a z chętnej opoki
Wstał mur szeroki.

Niemowna[6] przedtym ani ulubiona,
Dziś na wszytek świat wielce zalecona[7],
Zaśpiewaj, co by trudnej[8] Bogumiły
Uszy lubiły.

Która jakoby źrzóbek[9] niełapany
Ani pasterzką ręką ugłaskany
Ucieka w pole, a pędęm człowieka
Mija z daleka.

Ty umiesz tygry, umiesz lasy wodzić
I bieg pochopnym[10] strumieniom zagrodzić;
Tobie ustąpił stróż nieokrócony[11]
Piekielnej brony[12],

Cerber[13], chocia mu wściekły łeb nakrywa
Sto srogich wężów, a para smrodliwa
I sprosna piana ciecze miedzy zęby
Z trojakiej[14] gęby.

Biedny Iksyjon, Tytyjus[15] zmiękczony[16],
Rozśmiał sie nie chcąc; i dzban osuszony
Stał chwilę, za czym[17] cieszył twój rym drogi
Dziewki niebogi[18].

Niech Bogumiła srogość jadowitą
Złych panien słyszy i wody niesytą
Banię bezdenną, i pomstę nieskorą,
Którą źli biorą

Na drugim świecie. Bo co, prze żywego
Boga, już mogły uczynić gorszego?
Pomordowały, jędze niecnotliwe,
Męże właściwe[19].

Jedna z nich, wierna łożu małżeńskiemu[20],
Przeciwko ojcu krzywoprzysiężnemu
Zacnie skłamała: panna czci[21] bez końca
Pod kręgiem słońca.

Która: «Wstań — rzekła — wstań, mężu, by wieczny
Sen[22] na cię nie padł, skądeś ty bezpieczny[23];
Schroń sie przed ojcem i przed bezecnemi
Siostrami złemi,

Które jak lwice z głodu nieznośnego
Wpadwszy na stado, każda morzy[24] swego;
Ja, litościwsza, ani cię chcę tykać,
Ani zamykać.

Mnie niechaj ojciec trzyma w pęcie srogim,
Żem lutość miała nad mężem ubogim;
Mnie niechaj zaśle[25] w pogańskie narody
Przez morskie wody.

Idź, gdzie cię nogi i wiatry powiodą,
Za tą życzliwej ćmy[26] nocnej pogodą[27];
Idź zdrów, a skargę na mogiłę smętną
Włóż więc pamiętną[28]».

Ks. 2, Pieśń XVIII — pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 11) noszącej tytuł Ad Mercurium (Do Merkuriusza). [przypis redakcyjny]

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

ucieszny (daw.) — przynoszący radość. [przypis redakcyjny]

strony (daw.) — struny. [przypis redakcyjny]

Amfijon — Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. [przypis redakcyjny]

niemowny (daw.) — niemy. [przypis redakcyjny]

zalecony (daw.) — sławny. [przypis redakcyjny]

trudny — tu: nieprzystępny. [przypis redakcyjny]

źrzóbek — źrebak (obecnie gwarowe: źróbek). [przypis redakcyjny]

pochopny (daw.) — prędki, wartki. [przypis redakcyjny]

nieokrócony (starop.) — nie dający się zjednać. [przypis redakcyjny]

brona (daw.) — brama; zob. też: Ks. 2, Pieśń XIII, w. 43. [przypis redakcyjny]

Tobie ustąpił stróż (…) / Piekielnej brony, / Cerber — aluzja do historii Orfeusza, który wybrał się do Hadesu śladem swej zmarłej żony Eurydyki; zob. też objaśnienia do Pieśni XXI, Ks. 1. [przypis redakcyjny]

trojaki — potrójny. [przypis redakcyjny]

Iksyjon, Tytyjus — Iksjon za znieważenie Junony został wtrącony do Tartaru, gdzie cierpi męki przywiązany do koła ognistego; Totyos, mityczny olbrzym, prześladowca Latony, pokonany przez jej dzieci, Apollina i Dianę odbywa okrutną karę w Hadesie: dwa sępy wyżerają mu wątrobę, która wciąż odrasta. [przypis redakcyjny]

zmiękczony — czujący ulgę, rozbrojony. [przypis redakcyjny]

za czym — następnie. [przypis redakcyjny]

dzban — w którym nosiły wodę Danaidy (Dziewki niebogi) skazane za zabicie mężów (zob. w. 31–32) na wieczne napełnianie beczki bez dna (czyli bani bezdennej z w. 27); w mit. gr. Danaidy czerpały wodę za pomocą sit. [przypis redakcyjny]

właściwy — tu: własny. [przypis redakcyjny]

Jedna (…) wierna łożu małżeńskiemu — tylko jedna z Danaid, Hypermnestra, oszczędziła męża, Lynkeusa. [przypis redakcyjny]

panna czci — panna posiadająca cześć. [przypis redakcyjny]

wieczny sen — śmierć. [przypis redakcyjny]

skądeś ty bezpieczny — stąd, skąd nie spodziewasz się niebezpieczeństwa. [przypis redakcyjny]

morzyć — mordować. [przypis redakcyjny]

zaśle — wyśle. [przypis redakcyjny]

ćma (daw.) — ciemność. [przypis redakcyjny]

pogoda — tu: odpowiednia pora. [przypis redakcyjny]

Włóż (…) pamiętną — umieść na dowód pamięci. [przypis redakcyjny]