# Niewieście i po śmierci nie wierz

Wacław Potocki

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Niewieście i po śmierci wierzyć, mówią, szkoda.
Czego pewny trefunek[2] okazyją poda,
Kiedy z macierzyńskiego upadszy słup grobu
Co dwu pasierbów miała, zabił oraz obu.
Był i w Polszcze[3], po śmierci że nie wierzyć żenie[4],
Przykład. Na pospolite jechał mąż ruszenie.
A ta namówiwszy się z swoją sługą starą,
Zachorzawszy, umiera pod trupa maszkarą[5].
Wór piasku i posoki[6] związawszy w zapaskę[7],
Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę[8].
Szle[9] smutną wierna sługa nowinę do męża,
Że nie mogli w kościele dłużej cierpieć księża,
że do grobu dla smrodu[10] przyszło spuścić panią;
Wolno mu będzie sprawić egzekwije[11] za nią,
Która do nieznajomych, gdzieś w dalekiej Żmudzi
Co najostrożniej może, jedzie z gachem[12], ludzi[13].
I tam wieś kupią, a mąż tylko się nie wiesza[14];
Rozum się mu od żalu w smutnej głowie miesza.
Toż powróciwszy z wojny, egzekwije szumne
Sprawi, próżną nad grobem postawiwszy trumnę.
Oraz wotum[15], w którym był, w tymże czyni kirze
Przed ołtarzem, w małżeńskie nie wchodzić przymierze.
Górze się z górą trudno; choć będzie dalekiem
Jeden drugiego, może człowiek się zejść z człekiem.
Szlachcic znajomy, mając krewnego na Żmudzi,
W tamten kraj, spodziewając się spadku, zatrudzi —
Wielom to okazyją do nawiedzin bywa.
Czego mu sercem życzy, językiem pokrywa.
Cieszy się wrzeczy[16], że go w dobrym zastał zdrowiu,
Choćby wolał[17] na marach, w grobie pogotowiu[18].
Niewiem, jakim trefunkiem owo mu się zdarzy
Poznać dawno znajomą panią sobie z twarzy,
Która już, co na świecie rzeczą było nową,
Żoną umarłszy, żyła zaś po śmierci wdową.
Wszelakich się podobieństw ile może chwyta,
Ani w czesie[19] omyli, kiedy o nią pyta.
Więc wróciwszy do domu, mężowi opowie,
Żeby się znowu kłaniał[20] zmartwychwstałej wdowie.
Ten do trumny, w trumnie nic, tylko piasek suchy,
W fasce mały tylko już znak wołowej juchy[21].
Odiskał[22] ci ją, czego i sama nie zbrania,
Pokazawszy wizerunk[23] światu zmartwychwstania.
Nie takąć wstała, jakąć śmierci szła do gardła,
Bo choć nie trupem, ale dudkami prześmiardła[24];
Dwadzieścia w żywym grobie lat leżąc z okładem,
Babą wróci; jednakże i on już był dziadem.

Niewieście i po śmierci nie wierz — opowiadanie zmyślone, ale nie przez Potockiego. Szyk słów bardzo dowolny. [przypis redakcyjny]

trefunek — traf. [przypis redakcyjny]

w Polszcze (daw.) — dziś popr.: w Polsce. [przypis edytorski]

żenie — dziś popr.: żonie. [przypis edytorski]

maszkara (starop.) — maska. [przypis edytorski]

posoka — krew bydlęca. [przypis edytorski]

zapaska — fartuszek. [przypis edytorski]

Wór piasku i posoki związawszy w zapaskę, Żeby trupem śmierdziała, w trumnę stawia faskę. — występuje tutaj dowolny szyk słów. Poprawnie: stawia w trumnę wór piasku i faskę posoki, związawszy (je) w zapaskę. [przypis redakcyjny]

szle — dziś popr.: śle. [przypis edytorski]

dla smrodu (starop.) — z powodu smrodu. [przypis edytorski]

egzekwije — dziś popr.: egzekwie. Część ceremonii pogrzebowej, modlitwa nad trumną zmarłego. [przypis edytorski]

gach (daw.) — kochanek. [przypis redakcyjny]

do nieznajomych ludzi — podzielone całymi zdaniami. [przypis redakcyjny]

wiesza — nie wiesza się z rozpaczy. [przypis redakcyjny]

wotum (daw.) — ślub. [przypis redakcyjny]

wrzeczy (starop.) — niby. [przypis redakcyjny]

wolał — wolał zastać go. [przypis redakcyjny]

pogotowie (starop.; tu forma Msc, lp: w pogotowiu) — tym lepiej, tym bardziej. [przypis redakcyjny]

w czesie — dziś popr.: w czasie. [przypis redakcyjny]

kłaniać się (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: kłaniał się) — oświadczyć się. [przypis redakcyjny]

jucha (starop.; tu forma D, lp, r.ż.: juchy) — polewka, sos. [przypis edytorski]

odiskać (starop.; tu forma 3 os., lp, r.m.: odiskał) — odszukał. [przypis redakcyjny]

wizerunk — dziś popr.: wizerunek. [przypis edytorski]

dudkami prześmiardła (starop.) — zestarzała się. [przypis redakcyjny]