# Judasz

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

> TEMAT:

> XXVI, 6. A gdy Jezus był w Bethanii, w domu Symona trędowatego,

> 7. Przystąpiła do niego niewiasta, mając alabastr olejku drogiego, i wylała na głowę Jego, gdy u stołu siedział.

> 14. Tedy odszedł jeden ze dwanaście, którego zwano Judaszem Iszkariotem, do przedniejszych kapłanów,

> 15. I rzekł im: Co mi chcecie dać, a ja Go wam wydam?

> 16. A od onąd szukał pogody, aby Go wydał.

Evang. sec. Mat.


OSOBY:

Judasz, lat około 40

Sella, lat 16, córka Judasza

Ada, lat 17, córka Judasza

Mawiael, lat 16, syn Judasza

Szalona — Nawrócona, lat 20

Jakób Zebedeuszów

Jan Zebedeuszów

Piotr

Andrzej

Mateusz

Symeon, znajomy Judasza

Ebal, lichwiarz

Lamech, sługa gminny

Nun i Kul, słudzy domowi

Sąsiedzi i sąsiadkiJudasza

Przekupnie i przekupki

Młodzieńcy: Rzymianin, Egipcjanin, Assyryjczyk


FIGURY WIZYJNE:

Nieznany

Kaifasz

Annasz

Rada

Matka Judasza

Tłum dzieci, kobiet i mężczyzn


### AKT PIERWSZY

Przed domem Judasza. Pod drzewem ławka, stół. Pod zachód słońca. Okolica pusta i posępna. Widok na jałowe wzgórza.

#### SCENA I

Judasz, niezamożnie, ale i nieubogo ubrany. Płaszcz na ramionach. Czarne włosy i broda. Wyraz twarzy posępny, odstręczający. Symeon, dobrotliwy staruszek z kijem podróżnym. — Siedzą pod drzewem.

JUDASZ


Dług mam zapłacić Ebalowi,
trzy srebrne — termin dziś już trzeci.


SYMEON


Nie masz?


JUDASZ


Skąd? Wszystko zjedzą dzieci
i —


macha ręką z niechętną rezygnacją.

SYMEON


Cóż więc poczniesz?


JUDASZ


Że odmówi
czwartej odwłoki, z góry wiem.


SYMEON


Hm…


JUDASZ


Szkołę jeszcze mi gotowi
zamknąć, że długów nie wypłacam.
Na uczyciela nie wypada — —
zły pogłos…


SYMEON


Hm… No, a sąsiedzi?


JUDASZ


Z sąsiedztwem tylko wieczna zwada.
Jak zwykle… Com pożyczył, zwracam,
nie dziś, to jutro. I nie zjem,
a płacę, com gdzie winien komu.
Dziś darmo głowa mi się biedzi,
przyjdzie się gorzko najeść sromu,
a może nawet ruszyć z domu…


SYMEON


Zaś by cię wygnać z domu miał?!
Lichwiarz przeklęty!


JUDASZ


Żebym dał
choć co — lecz groszam nie dał dotąd…
Com za naukę dzieci wziął —


macha ręką z niechętną rezygnacją.

SYMEON


Hm…


JUDASZ

wskazując na gardło


Już mam tego potąd! potąd!
Niech Szatan!…


SYMEON


Nie trza, abyś klął!


JUDASZ


Więc co?! Mam może błogosławić?!
Już mnie tak nędza życie dławi,
że rad bym czartu je zastawić,
jeśli mnie od tej nędzy zbawi!


SYMEON


Biedny nie jesteś —


JUDASZ


Biedy nie ma — —
ja jedną łyżką, inni trzema.


SYMEON


Nie trza zazdrościć, bracie, komu.


JUDASZ


Lecz mnie strach sromu — strach mi sromu…
Już dość przez dzieci — jeszcze i to —
niespłatny dłużnik — zbędę szkoły —
a wtedy jeno zagiąć poły
i w żebry —


SYMEON


Hm…


JUDASZ


Niech grom zatrzaśnie!
Bodaj mnie żywcem w ziemię wryto,
niźli doczekać tego właśnie
na ludzki śmiech, urągowisko!
Po całym życia znoju, trudzie…


SYMEON


Zaś by tak mieli źli być ludzie?
Pomogą raczej —


JUDASZ


Starcze, drwisz,
czyli udajesz niedorostka
z cielęcem okiem, z gęsią szyją?!
Kiełźnij się tylko nogą z mostka,
pchną, byś miał wodę głowy wzwyż!
Ludzki świat to jest gnój, śmietnisko!
Ludzie pomogą — bo dobiją!


SYMEON


Gorzkie są słowa te —


JUDASZ


Prawdziwe.
Tak mówi, kto zna sprawy świata.


SYMEON


Słuchajże… widzisz… bo to lata,
tych zębów nie ma, tamte krzywe,
człek więcej żyje już nabiałem,
otóż więc chciałem, u Anera,
wiesz, krowę ma, syryjka szczera,
cisula, łaty tak — łaciata —

posuwa rękę niby wzdłuż grzbietu

mleko, jak złoto — otóż chciałem
kupić, bo to wiesz, człowiek stary —


JUDASZ

niecierpliwie


Aha; więc co? co?


SYMEON


Otóż chciałem
kupić — bo to mi nie do wiary
robi —


JUDASZ

j. w.


Aha —


SYMEON


Za darmo nie da,
jakiś tam grosik uciułałem —


JUDASZ

j. w.


Więc co?! Więc co?!


SYMEON


Poczkajże, bracie;
więc wziąłem z domu —


JUDASZ

kończąc niecierpliwie


Pieniądze.


SYMEON


Tak.
A gdy ci, bracie, dzisiaj brak,
i kiedy cię przycisła bieda,
otóż — schowane mam w tej szmacie —

wydobywając z za pazuchy

poczkajże — zaraz… gdyś w kłopocie,
weź —


wydobywa z zawinięcia pieniądze.

JUDASZ

zdumiony


Ty byś — tyle mi pożyczył?!


SYMEON

rozdzielając pieniądze


Otóżem właśnie miedź odliczył —


JUDASZ


Trzy srebrne!… Tyle, ilem dłużen!


SYMEON


Tylko kiedy byś zwrócić mógł?


JUDASZ


O Symeonie! Niech ci Bóg
nagrodzi! Niech pomnoży w krocie!
Dzień twój niech będzie troski próżen!


SYMEON

zadowolony


Lecz kiedyż mógłbyś?


JUDASZ


W dwa miesiące —
jak ziemię widzisz i to słońce,
co teraz za górami schodzi.


SYMEON


Pamiętaj, — bo to ludzie młodzi
często najmniej to pamiętają,
kiedy, co winni, oddać mają.


JUDASZ

niecierpliwie


Niech Bóg nagrodzi po sto razy!
Idziesz już?


SYMEON


Pójdę dać zadatek.
Kwiatek nie krowa! A co płatek
to inny! No, bywaj mi zdrowy —
a gdzież to dzieci?

Judasz macha ręką z niechętną rezygnacją.

Nie w posłuchu?


JUDASZ


Serce na piętach — a świat w brzuchu —
klątwa — na sercu mojem głazy —


SYMEON


Co —


JUDASZ

j. w.


Czuję, widzę —


SYMEON

chcąc umknąć


Ja już pójdę —


JUDASZ


Ręka dosięgnie mnie Jehowy —
grzeszyłem — wiem, że Mu nie ujdę —


SYMEON

kiwając głową przystaje


Czwartegoś nie czcił przykazania —


JUDASZ


Ściga mnie krzywda matki, ojca —
ty wiesz —
jam bił —
dzisiaj ta dwójca
swej pomsty czeka i karania…


SYMEON


Jam ci to nieraz gadał, bracie….
Jak jastrząb krwi, tak życie chciwe
zemsty i w zemście nie leniwe…


JUDASZ


Już mści się…


SYMEON


Możeć lepiej by szło,
gdybyś zaś żonę pojął wtórą —
sam jeden siedzisz z dziećmi w chacie,
samemu w życiu jest ponuro.


JUDASZ


Samemu w życiu jest żałoba,
samemu w życiu jest tęsknica,
samemu oko świeci łzą
samemu więdną lica…


SYMEON


Pojmij —


JUDASZ


Nie mogę…


SYMEON


Przeczże?


JUDASZ

wskazując na piersi z rozpaczą


Tu
jest żar, co pali…

po chwili

O ramiona!
O duszo moja utęskniona!…
O miłowanie utracone!…
O tęskna nocy!… Tęskny dniu!…
O dolo moja nieszczęśliwa!…


SYMEON


Mówię ci, pojmij wtórą żonę —


JUDASZ


Jać mam.


SYMEON

zdumiony


Gdzie?!


JUDASZ


Śmiercią się nazywa.


SYMEON


Tyś, bracie, spragnion miłowania —


JUDASZ

posępnie


Jam godzien ukamionowania.


SYMEON


Wyrzutyć dręczą —


JUDASZ

po chwili głośno do siebie


O miłości,
stracona, wiecznie pożądana!

po chwili

Jam cię pogrzebał… Żal rwie kości!
Nie zmartwychwstaniesz…


SYMEON


zabierając się
Chwalmy Pana
i poszukujmy szczęśliwości,
bo na to na świat jest posłana
i tego duch pożąda nasz.


JUDASZ


Lecz pojrzyj na mnie — na mą twarz!
Ona jest klątwą piętnowana!
Gdym w Jeruzalem w paschę był —
a byłem jeszcze młodym chłopcem —
gdziem się pokazał — zaraz szmer:
złodziej… Jakąem wściekłość krył —
a i ból jaki!… W oku obcem
myśl taką budzić — na pierwszy zer…
W końcum się chował, jak bity pies…
Złodziej… Wiesz, żem wsze uczciw był…
Złodziej!… tym szeptem w twarz mi pluto!…


SYMEON


Na złość ci jeno robił bies…


JUDASZ

nie zwracając uwagi


Obliczem z ludzi mnie wyzuto —
napiętnowano — i kto? Bóg…

wstrząśnięty

I słuchaj — miewam straszny sen —
straszny sen — czasem mi się zdaje,
że ile w świecie ścieżek, dróg,
chodników: zewsząd, przez wsze kraje,
pielgrzymi idą, idzie tłum
przez wieki, wieków wieki — hen —
wszyscy drży na całem ciele — zimny mnie zlewa pot —
wszyscy… urywanie
przeciwko mnie…
z rękoma
wyciągniętemi…
w górą — wzwyż
podniesionemi —

z wysiłkiem

z klątwą…

po chwili

Szum
okropny w uszach… w sercu młot —
zjawa okropna — półwidoma,
kryjoma pół — i jakiś krzyż —
krzyż jakiś we mgle — w górze — gdzieś
nad mną — jak orzeł —


SYMEON

dając pieniądze, przerażony


Bracie — weź —
muszę już…


wychodzi szybko.

Po wyjściu SymeonaJudasz, który bezmyślnie bierze pieniądze, bezmyślnie je zawija w węzełek i zatyka za opasek, tak, że wiszą przewieszone i widoczne. Judasz stoi pod wrażeniem własnych słów chwilę. Lamech ukazuje się i schodzi ze wzgórza ku niemu.

#### SCENA II

Judasz, Lamech.

LAMECH

tęgi, z pałką w ręku, z dali


Hej tam! Judasz!


JUDASZ


Co? Lamech?


LAMECH


Ja.
Zwierzchność gminna mnie przysyła.


JUDASZ


Czego chcesz?


LAMECH


Córka twa
Ada —


JUDASZ

poruszony


Ada? Co?


LAMECH


Dała zgorszenie.


JUDASZ


Ada się czego dopuściła!?
Kłamiesz! Łżesz!!


LAMECH

spokojnie


Judasz, nie mów, że nie,
skoro ci prawda nie jest znana —

urzędowo naśladując sędziów, ordynarnie, z powagą, sucho

Ada w uczynku jest schwytana,
a że schwytana na uczynku,
już jej tem samem dowiedziono —
czy nie?
Gdy zatem jest schwytana
i skoro dowód jest uczynku
o co została oskarżona:
ma być przez wieś we worze gnana,
stawiona oczom wszech na rynku,
gdzie, że jest jeszcze bardzo młoda,
karą jej będzie zimna woda:
czterdzieści wiader i śmiech ludzi.


JUDASZ

gwałtownie


O hańbo! Wstydzie! O boleści!
O podły płodzie ty niewieści!


LAMECH


Tak twoja córka się paskudzi;
twój syn Mawiael zaś u Sali
krawca skradł sukna postaw —


JUDASZ


Boże!!
Łżesz! Kłamiesz!


LAMECH

niewzruszenie


który tam schowali
kupiwszy —


JUDASZ


Gorze mi!


LAMECH


w komorze,
i ma być za to karan chłostą,
pletni czterdzieści ze spocznięciem,
ile że jeszcze jest chłopięciem.


JUDASZ


To wszystko kłamstwa! Niecne słowa!
Łżą! Breszą! Skarze ich Jehowa!!


LAMECH


Zwierzchności gminy jest ma mowa,
a ty się nie drzyj ponad miarę,
bo wół nie gada ze starostą.
Bądź zdrów.


JUDASZ


Stój!


LAMECH


Czego?


JUDASZ


Nie pozwolę!
Ja jeden prawo karcić mam!
Ja ojciec!


LAMECH

obojętnie


Dano taką karę,
bo twoje dzieci są zakałem,
wstydem i hańbą w mieście całem.


JUDASZ


Ty łotrze!!


LAMECH

j. w., poruszając pałę.


Pilnuj się ty sam,
bo mówią: czyli winien w szkole
nauczać taki dzieci cudze,
co własne chował
znowu naśladując
na bezecne
i które niecny płodzą czyn.


JUDASZ


Lamech!!


LAMECH

kpiąc głupkowato


Kłaniaj się twemu słudze —
i niech ci słońce w północ świeci.


Wychodzi.

#### SCENA III

Judasz, Sella, Ada, Mawiael.

JUDASZ


O słowa, słowa, słowa niecne!
O niecne, niecne, niecne dzieci!
O córka moja!… O mój syn!…

Mawiael w koźlej skórze wchodzi. Judasz rzuca się ku niemu.

Coś ty uczynił?!


MAWIAEL

JUDASZ


U krawca!

Chwyta go za włosy. Sella, tęga, złowroga, wchodzi.

U krawca!!


SELLA

zatrzymuje Judasza w miejscu.


Ojciec — czy oprawca?!


Ada bezczelna, głupia, wchodzi.

ADA


Tacie się śniło, że psy łowi,
o czem śnił, poznać dał synowi.


JUDASZ

tupiąc.


Bezczelna! Z ojca hycla robisz?!


ADA


Cóż tata tak nogami drobisz?


JUDASZ


Ty suko!


ADA

niezmieszana


Albo?


JUDASZ


Zasądzona!


ADA


Aha! To tata już wie o tem?
Owa! Nie z przodku, nie z ostatka.


JUDASZ


Bezecna!


ADA

obojętnie


Wiem, że coś tam będzie,
głośno pomstują coś w urzędzie.
Bo ja to chciałam poza płotem,
a on, że szparę w ścianie zatka…
Już mnie nie złapią po raz drugi —


JUDASZ


Gdzieś była?


ADA


Albo? U Arona.


JUDASZ


Żmija jest każdy włos twój długi!
Jaszczurek gniazdo usta twoje!


ADA


Rób ojciec swoje, a ja swoje.


JUDASZ


Szmato plugawa!


ADA


Daj pieniądze —
czy ja to tak, jak inne chodzę?


JUDASZ


Dość masz! na ciebie!


ADA

głupio, bezmyślnie


Ja chcę lepiej.


JUDASZ


Dość masz!


ADA


Za co się oporządzę?
Mam taką być, jak groch przy drodze?
Ja chcę być ładnie.


MAWIAEL


Daj pieniądze!
Nie będę kradał, gdy mieć będę!
Skąpiście jak czart!


SELLA

pogardliwie


Nie jedz! Nie pij!


ADA


Może przy drodze prosić siędę?


JUDASZ


Czemu roboty nie szukacie?


MAWIAEL

unosząc nieszczególny płaszcz ojca


A wasz płaszcz jaki? Wszak ją macie!


ADA


Jam młoda —


JUDASZ


Nie na cudze łoże!


ADA

bezczelnie


Gdzież się we własnem z kim położę?

pokazując na dom

Tu?


JUDASZ

porywa kamień z ziemi


Ty!!


SELLA

uderza go w piersi dłonią.


Biłbyś!? Co?!


JUDASZ

z widoczną obawą Selli


Ty ochrono!
Ty opiekunko!… Ty byś ojca
własnego śćmiła krwią czerwoną —
zbójczyni —


SELLA


Któż tu chciał być zbójca?


JUDASZ


Dobrze, że matka już nie żyje!


SELLA


Zatem jej ojciec już nie bije.


JUDASZ


Milcz!


SELLA

zuchwale

JUDASZ

odwracając głowę


Gdy musiałem!


SELLA


Wściekłyś był!


JUDASZ

przyciszonym głosem


Wężu!


SELLA


Dzieckiem małem
byłam, lecz pomnę… Wieczna zwada,
wieczny krzyk, hałas, wyklinanie!


JUDASZ

z rozpaczą


Bom musiał!


SELLA


Charkot o sąsiada,
stryjów, znajomych, o Uzala
szewca, o kupca Chusa — z dala,
czy z bliska kto nastąpił jeno,
Izraelici, czy poganie,
to o każdego podejrzenie,
gwałt, wrzaski, klątwy — i rzemienie!
Pamiętam dobrze!


JUDASZ


Ty hyeno!
Przestań!


SELLA


Nieprawdę mówię może?


Tymczasem pojawili się sąsiedzi zwabieni hałasem.

ADA


Więc gdzież mam to postawić łoże?


Mawiael parska śmiechem.

JUDASZ

do Ady


Ty nierządnico!

do Selli

A co z matką,
Bóg niech —


SELLA

przerywając


Bóg dał jej skórę gładką,
a twoja zazdrość — garbowaną.


JUDASZ


Kochałem ją!


SELLA


Zabiłeś!… Rano —
pomnisz?


JUDASZ


Nie żrej mnie!…


SELLA


Pomnisz? Rano?
Rzuciłeś z łoża rozespaną —
nie wstała więcej —
wyłeś potem —


JUDASZ


Zamilcz —


SELLA

lekceważąco


I kto? Taki człeczyna —
z pierza, ni z mięsa — czyś to dał
sługi, pałace, wozy, konie?
Inna po uszy w zbytku tonie,
ty się dzień cały zlewasz potem
a nie masz w domu stągwi wina!
Cóżeś dał, żeś tak żądać śmiał?!
Cóż miała biedna kobiecina?!
A córkęś z lepszych, niż sam, miał!


JUDASZ


Jam —


SELLA

wpadając w słowo


Pracowałeś

z rosnącą wzgardą

jakeś umiał.
Żuk rył się w łajnie, orzeł szumiał.


JUDASZ

dotknięty


A! Ty niegodna —


MAWIAEL

przerywając


Mówię tacie —


JUDASZ


Ty masz wziąć chłostę!


MAWIAEL


Niech mnie prędzej
złapią! A ty mi daj pieniędzy,
inaczej będę kradł, co da się!
Choćby spod własnej twej pościeli.


Podsuwa się.

JUDASZ


Psie!


MAWIAEL


Choćby to, co sam masz w pasie!


chwyta i wyrywa pieniądze.

JUDASZ


A!

rzuca się ku niemu, Mawiael uderza go pieniędzmi w węzełku w czoło i ucieka; Judasz zatacza się w tył.

A! A! A!


SĄSIADKA

drwiąc


Gońże prędzej!


Ada, Sella wychodzą.

JUDASZ

nieprzytomnie


Wyście widzieli?


SĄSIADKA inna


My widzieli.


SĄSIAD


Jakto sąsiedzi, po sąsiedzku.


SĄSIADKA

pierwsza, wskazując guz, drwiąc


Nie trzeba wody, to po dziecku…


Sąsiedzi odchodzą.

JUDASZ

pada na stół i zasłania twarz rękami


A! A! A!


#### SCENA IV

Judasz, Jakób Zebedeuszów.

Jakób wchodzi w płaszczu, młody.

JAKÓB


Pokój domowi temu.


JUDASZ

dźwigając głowę napółprzytomnie


Pokój —
Kto zacz i czego chce?


JAKÓB


Spocznienia.


JUDASZ


Jest.


JAKÓB


Co jest z tobą?


JUDASZ


Nic.


JAKÓB


Z kamienia
nie poznasz śladu przeszłej nogi,
ale nie z lica człowieczego.


JUDASZ


Dobrześ rzekł; poznasz nóg stąpanie
po ludzkiem licu.


JAKÓB


Żal uspokój
i ciszę weź do serca twego.
W wierzącym mieszka spokój błogi.


JUDASZ


W wierzącym? Wierzę w złość i zbrodnię,
w grzechy i w grzechów pokaranie!…


JAKÓB

dotykając mu czoła


Głowa ci gorze — niech ochłodnie.
Uderzyłć kto?


JUDASZ


Syn.


JAKÓB


A?!


JUDASZ

w rozdrażnieniu coraz większem


Ja biłem —


JAKÓB


Gdy winien —


JUDASZ


Jam bił me rodzice —


JAKÓB


A!?


JUDASZ


Mnie z kolei —


JAKÓB


Nie mów!


JUDASZ


Drżysz?
W pokrzywyś wszedł, chciałeś w winnicę
W soczystem chciałeś, jesteś w zgniłem!
Myślałeś ogród, a to gnój!…


JAKÓB


Ukój się bracie, bracie mój!…


JUDASZ


Czyś ty rodzice swe katował
i sam od dzieci swych był bit,
że zwiesz mnie bratem?…


JAKÓB

kładzie mu rękę na ramieniu


Bracie, cyt!
Dotykam ręką — dźwignę wzwyż —


JUDASZ


Jam dług miał spłacić — ukradł syn,
com na dług jeden zaś pożyczył
i com tu, o, za pasem schował —
w dwie strony teraz dwie mam win —

unosząc się

w dwie strony teraz czynić rzecz!
Precz! Bom jest wściekły! Mówię: precz!

jakby w szale

Precz! Bym cię pasem nie oćwiczyl!!
Precz!


JAKÓB

nie cofając się


Bracie!


JUDASZ


Bratem jest mi Szatan!
Z nim jednym jestem jednej krwi!
Pozdrowion bądź, jeżeliś on!


JAKÓB


Bracie, Jehowa —


JUDASZ


Z ludzi drwi!
Na niebie siedzi utajony,
w ukryciu swój postawił tron,
aby tem snadniej patrzeć mógł —
a grzech żre ludzi, jak Lewiatan,
a śmiech jest Boga grom czerwony,
a żyje, kiedy żywych zmógł!
Szyderstwo jeno Jahwy duszą!
Na szyd swój stworzył człeczy ród!
Z Szatanem jest płomieniem zbratan!
Szatan — Jehowa! Jahwe — Szatan!
Za szyję jego ręce duszą!
Jak topór, żywo rąbie z nóg!
Dymy ofiarne — piekła smród!


pieni się.

JAKÓB


Tyś opętany od Demona!


JUDASZ


On szczęsny, gdy kto w bólach kona!
Promienny, gdy w boleściach serca
człowiek się w krwawej glinie kurczy!
O ojce moi! O ma żona!
Wyrzutów, bólu straszny jad!
O Jahwe, Jahwe, o szyderca!
Człowieczy syn jest syn jaszczurczy!
Jam zbrodniarz — zbrodni pod nóż padł!…


słania się i opada w tył, plecami o drzewo się opierając.

JAKÓB


Zmilcz!


JUDASZ

szalony, pokazuje na gardło


Wszystkie lata ot, tu grzęzną —
cały mojego życia wiek!…
Pójdę — tam w lesie gałąź jest —
wynajdę gałąź tam uwięzną,
tęgą — zawisnę —


wyczerpany, dźwiga się, chce iść.

JAKÓB


Brałeś chrzest?!


JUDASZ

jakby nie słysząc


I raz w spoczynku obym legł!…


JAKÓB


Pytam się: brałeś chrzest od Jana?!


JUDASZ

osłabły wybuchem


Była mi woda na grzbiet lana.
Wszyscy szli, tom też poszedł razem.
Prorok nauczał niedaleko.
Myślałem: może spłynie z rzeką
chwast zła i grzechu rodu mego,
lecz nie mknie z wodą, co jest głazem
i nie zostałem zbawion złego…
Lecz ktoś jest? Przecz mię pytasz? Jakie
prawo twe pytać? Nie znam cię!


JAKÓB

uroczyście


I jam cię nie znał, ale znał
Ten, co stworzenie zna wszelakie —
gdy zechce: w owoc zmienia kał.


JUDASZ

uderzony mimo rozdrażnienia słowami Jakóba, z pewnem zdziwieniem, nieco frazesowo


Mojżesz uczynił z laski węża —
aza się drugi Mojżesz zrodził?


JAKÓB

kończąc uprzednie


I ten mnie właśnie w drogę słał.

z akcentem

a snadź, abym po nic nie chodził.


JUDASZ


By w owoc zmienić kał?


JAKÓB


By serce
człowiecze znaleźć w poniewierce.


JUDASZ

wyczerpany, wpadając w dialektykę.


Jesteś zbieraczem serc?


JAKÓB


On z góry,
kto słał mię, rzeszom mówił:
„I odpuść nam nasze winy
jako i my odpuszczamy
naszym winowajcom”.


JUDASZ


Który?


JAKÓB


Ten, który rzeszom mówił z góry:
„Błogosławieni, którzy płaczą; albowiem
będą pocieszeni. Błogosławieni
pokój czyniący, albowiem
nazwani będą synami Bożymi”.


JUDASZ

do siebie, wyczerpany


O co za straszne ciężkie dni…
O co za straszny ciężki dzień…


JAKÓB

w przejęciu nauką


Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci:
czyja się dusza pada, psowa,
czyja się dusza zsuwa w cień,
czyjej się duszy chwycił grzyb,
wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,
do Galilei niechaj spieszy,
bo w Galilei wielkie dni
i wielka moc słyszącej rzeszy….


JUDASZ

nie rozumiejąc


Nie tłomaczona mi twa mowa.


JAKÓB


Aby ci była tłomaczona,
zaodziej płaszcz twój na ramiona,
pójdź ze mną!


JUDASZ


Dokąd?


JAKÓB


Ruń zielona.
Niebieskie zioła i różane.
Od słońca wody wysrebrzane.
Od słońca obłok złotem jasny.
Kielichy kwiatów i pąkowie.
Wszędy chleb, wszędy napój własny.
Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie.


JUDASZ


Aza mi prawisz zaś o raju?


JAKÓB


Aza nie jesteś z cierpień kraju?


JUDASZ


Aza jest raj od Boga dany?


JAKÓB


Aza nie we krwi twoje rany?


JUDASZ


Aza lekarstwo obiecujesz?


JAKÓB


Aza swej studni sam nie trujesz?


JUDASZ


Azaś wysłannnik do mnie Boży?


JAKÓB


Aza się żywot twój nie sroży
przeciw cię?


JUDASZ


Mów: raj.


JAKÓB


Jest na ziemi.


JUDASZ


Gdzie?


JAKÓB


Pójdź.


JUDASZ


Jest cisza?


JAKÓB


Jest. Podziemi.


JUDASZ


Jest sen?


JAKÓB


Jest. Nieba.


JUDASZ


Jest wesele?


JAKÓB


Jest. Dzieci.


JUDASZ


Wróg jest?


JAKÓB


Jest. Przy ciele.


JUDASZ


Dusza?


JAKÓB


Błyszczenie.


JUDASZ


Jakoż z domu —


JAKÓB


Dom jest złoczyństwa i jest sromu.


JUDASZ


Domy odlecieć —


JAKÓB


Jak orłowie —


JUDASZ


Twarz odwracając —


JAKÓB


W niebo twarz!


JUDASZ


Kędy raj wróżbisz?


JAKÓB


Imię znasz?


JUDASZ


Imię?


JAKÓB


Który skarb zamknął w słowie,
który naucza ludu rzesze.


JUDASZ


Jan?


JAKÓB


Większy.


JUDASZ


Mów!


JAKÓB


Wokoło lud.
On, siedząc jasny, jako cud,
kędy nad wodą, gdzie przy strzesze,
na wzgórzu, w cieniu fig, w winnicy,
czasem w miasteczku gdzie w ulicy,
w rzeźwy poranek, w późny chłód
Królestwo Boże opowiada.


JUDASZ


Królestwo Boże?


JAKÓB


Słucha lud.
Słowo po słowie tak upada,
jak między wróblów ziarno prosa,
jak otrząs wiśni gdy się czyni,
jak spadła na pustyni —
i otwierają się niebiosa
gdzie Boga widzą oczy ludzi!…


JUDASZ

nieufnie, matowo


A cóż ze snu takiego budzi?


JAKÓB


Błogość serdeczna, jako woda
kryniczna rano —


JUDASZ


Imię jego?


JAKÓB


Święte.


JUDASZ


Tyś co?


JAKÓB


Uczeń posłany —

słychać bębnienie

Co to? tam bębnią?

Widać zbliżającą się Adę w worze, Lamecha i grupę ludzi.

Orszak idzie —


JUDASZ

słoniąc oczy


O hańbo! Bólu! O mój wstydzie!


JAKÓB


Dziewczynę wiodą — dziewka młoda —


JUDASZ


Ha!

chce biec ku Adzie — zatrzymuje się

Pójdź!!


JAKÓB


Gdzie?


JUDASZ


Tam!
Do raju!

nagle rzucając się ku tłumowi

Łotry! Ja nie dam!
Dziecko me! Łotry!

Lamech i inni odtrącają go

rzuca się ponownie

Psy! Pogany!!!


Lamech chwyta go z tyłu za ręce i przytrzymuje — tłum z wrzaskiem przechodzi — wchodzi Ebal.

#### SCENA V

Judasz, Jakób, Lamech, Ebal.

JUDASZ

do Lamecha


Puść!!


LAMECH

spokojnie


Stój, aniele pozłacany.


JUDASZ


Córka ma! Córka! Ja nie dam
hańbić!


EBAL

wsuwa się. Ryży. Przygarbiony


Przepraszam.


JUDASZ

do niego


Precz! Zabiję!


EBAL

poruzumiewa się oczami z Lamechem, uspokojony, tłomacząc Jakóbowi


Przepraszam. Ja tu po trzy srebrne —


JUDASZ


Precz!


EBAL


Czemu? Ja zawołam straży!

do Jakóba.

Winien —


JAKÓB


Wiem


EBAL


Grozić się tu waży!

podnosząc głos

Niech naprzód odda co jest czyje!


JAKÓB


On odda.

do Lamecha

Puść go.


LAMECH


Nie.


JUDASZ

do Ebala


Weź dom!
I wszystkie sprzęty! I mój srom,
jeżeli ci się przyda na co!
Weź! Za trzy srebrne ci zapłacą!

do Lamecha

Ty precz!

wyrwawszy się

bo czaszkę ci rozbiję!

odtrącając Lamecha

Pachołku podły!

Ebal przestraszony cofa się, Lamech odskakuje.

O me córy!
O syn mój! Hańba!… piekieł dym!
Oczy wyżera — pierś zadusza —
wszystko dym. Kędy są niebiosa?
Kędy jest raj i ten co w nim?
Kędy jest głos mówiący z góry:

do Jakóba

Odpuść nam winy, jako i my?
Kędy kał grzechu zrzuca dusza?
Kędy jest słowo, jako rosa?
Kędy jest wszystko nie jak dymy?

do Ebala

Weź dom! Za srebrne wsadź do trzosa!

do Lamecha, który stoi nie wiedząc co zrobić

Bądź zdrów!

chwyta Jakóba za rękę

Ja idę z nim!


Wybiega, ciągnąc Jakóba.

### AKT DRUGI

Przed zachodem słońca pod miasteczkiem. Na lewo niewielka chata podleśna z oknem zamkniętem, za nią zarośla, dalej las. Pośrodku i na prawo plac podmiejski targowy wolny. W głębi za nim las.

#### SCENA I

Uczniowie w liczbie jedenastu i Judasz. Wszyscy mają płaszcze. Na lewo sceny. Przed nimi mały ogienek z drewek. Jan śpi.

PIOTR


Cudna noc była. Słońce wstanie
niedługo.


MATEUSZ


Nie wiem, czyli budzić Pana?


PIOTR


Nie. Niech śpi. Tak mi miłe jego spanie
jak kwiat woniący.


ANDRZEJ


Mnie się zawdy zdaje
gdy śpi, że wtedy duch Jego powstaje
i w niebo wraca. Uważcie, że z rana,
gdy się obudzi, w oczach Jego błyska
blask, co go ziemia w oczach nie zapala.


MATEUSZ


Jak gwiazda, co się o świcie oddala,
błękitnem światłem świeci w czystej studni.


PIOTR

do jednego z Uczniów, podrzucając mu drewka


Suchutkie drewka… Dorzuć do ogniska…


JUDASZ

do Jakóba


Niedługo się tu zaludni.


JAKÓB

z uśmiechem


Już ci pachnie z targowiska?


JUDASZ


Praca mi się w rękach spala
jakby ogień buchał z ręki!
Zda mi się, że dźwignę górę,
takim silny!


JAKÓB


Bogu dzięki,
żeś odżył tu pośród nas.


JUDASZ

żywo


Niech przeklętym będzie czas!…

na znak ręką Jakóba

Przeinaczę mą naturę,
pośród świętych będę święty!…


JAKÓB


Porówna się ze zwierzęty,
co ryczą z gniewu w pustyni,
kto przeklina.


JUDASZ


Czart to czyni
w człowieku…


zamyśla się.

JAKÓB


Co myślisz?


JUDASZ


At — —
myśl o domu…
Kręci się świat…


JAKÓB


Dom był przekleństwa i sromu.


JUDASZ


Z nienacka nadleci myśl…


JAKÓB


Precz
odegnaj.


JUDASZ


Gdybym mógł miecz
pochwycić i przeciąć węzły
co z dawnym żywotem wiążą…
Tak, jak gdyby nogi grzęzły
i ciało ku ziemi ciążą,
gdy dusza skrzydeł dostała…


JAKÓB


Potrzeba wyjść duszą z ciała,
jak Jan.


JUDASZ


Są takie godziny — —
są inne…
Kupię dziś grochu,
daktyli, czosnku po trochu,
kołaczy…
Są takie godziny…
Wczoraj, wiesz, posłał mię Pan —
spotkałem Helkiasza syny:
chcę mówić, co każe Pan —
urwał się głos…
Chwytam słowo,
zaczynam znowu — na nowo,
aby odpuszczali winy,
aby, niosąc wody dzban,
spragnionego napoili
wprzód, zanim by sami pili —
więzgnie słowo… rwie się wpół…
ginie w ustach…


JAKÓB


Ciążyć dom.
Życie dawne. Czas wyzwoli
i staniesz się jako łom
w Pańskiej ręce, abyś kuł
w opoczystem ludzkich dusz
Pańskiemu posłaniu gwoli.


Jan budzi się, siada na ziemi, gdzie spał.

JUDASZ


I Jan się obudził już.
Pośród nas on jako róża
czerwona, lub żagiew ognia.
I wonie i płonie razem.


JAKÓB


Ducha jego Pan rozognia,
wichry myśli Pan rozchmurza,
zaświat mu staje obrazem…


JAN

ujmującej, zdolnej jednak grozy powierzchowności młodzieniec


Świta…


PIOTR

JAN


Kędym był…
Czy to wy?… To Galileja
ta ziem?…


JAKÓB


Śniłeś bracie?


JAN


Śnił…
Oto
śniła mi się chmur zawieja,
skłębione morze chmur…
Widziałem: orzeł z głową złotą
przelatał — w poprzecz — chmur…
Jam stał na szczycie — pode mną, w dół,
otchłań — w mgłach ginął mur
skały, co biegła w dół…
Rozwarta przepaść… Jam czuł
martwy wiew z głębi — mrożący kość…
I czułem skrzydeł orła wiew…
Naprzeciw rozdarły się mgły —
blask żółty począł róść —
jawił się lew — —
pół-lew, pół-wąż,
z lica pół-wąż, pół-mąż…


PIOTR

kiwając głową


Janowe sny…


JAN


Rzucił się w przepaść — w mgły —
szponami orła chwycił —
za pierś —
widziałem bój — —
orlą krwią jęzor sycił —
świat grzmiał… Krwi zdrój
lał się w przepaść… W noc…
Trwał bój…
Jam stał
bez ruchu, zda się w kloc
kamienny zmienion…
Orzeł padł…
Wraz z lwem…
Przepaść zagrzmiała…
W posadach drżał
świat…
Pode mną skała
zawisła.


PIOTR


Janowe sny…


JAN


Ocknąłem się… Pan jeszcze śpi?


PIOTR


Tak.


JUDASZ


Słuchałem drżący —


JAN

spojrzawszy nań mimo woli


Z lica pół-mąż, pół-wąż…


ANDRZEJ


Dzień będzie dzisiaj gorący.


PIOTR

do Jana


Sny nawiedzają cię wciąż —
trawią cię.


JAN


Głowa jest moja
jak wieża pośród chmur zwoja…


JUDASZ

do Jakóba


Sen dziwny… Straszny…

z wymusem

Ach! Jak
błogo tu — w lesie… Tam ptak
na drzewie świergoce nam…
Tam synogarlic para
leci — o tam…

przechodząc z wymusu w szczerość

Szczęście tu mieszka,
wśród nas…
Gdy zbieram do mieszka
grosze, za które was żywię:
myślę: o jak to szczęśliwie!
człowiek się o nic nie stara,
żyje pół w raju żywotem
uniesion słowem Pańskiem
i Pańską obecnością:
tonie we świetle złotem,
w świetle niebiańskiem,
gorze światłością —
Zaiste — szczęście jest z nami!…


PIOTR


Oto przekupnie z warzywami,
dzienny gwar…


Od prawej strony na plac nadchodzą przekupnie obojej płci, z koszami w rękach i toczonymi na wózkach. Rozstawiają je. Napływa ludność kupująca. Tymczasem rozedniało zupełnie.

JAKÓB

do Judasza


Pójdź na zakup.


PIOTR


Wszystkiego, co trzeba, nakup,
nie wiem gdzie Pan nas zwróci.

wskazując

Widzę tam pewnej dobroci
dynie.


Judasz bierze koszyki i zbliża się do przekupniów. Uczniowie powstają.

PIOTR


Pan śpi. Jest czas.
Pójdźmy na chwilę w ten las —
pomodlić się.


Odchodzą.

#### SCENA II

Targ ogólny.

JUDASZ

do najbliższego przekupnia


Dzień dobry!


PRZEKUPIEŃ


Dzień dobry ci.


JUDASZ


Masz świeże jarzyny?


PRZEKUPIEŃ


Pi!
Cóż myślisz, że mi zostały
od wczoraj?!

wskazując towar

Mam ogród cały!


JUDASZ


Wiele za czosnek chcesz?


PRZEKUPIEŃ


Pięć groszy.


JUDASZ


Dwa.


PRZEKUPIEŃ


O wa!

do drugiego

Dwa!


drugi kiwa głową.

JUDASZ


No wiele?

przekupień macha lekceważąco ręką

Trzy?
No?


PRZEKUPIEŃ


Powiedziałem.


JUDASZ


Pięć?! Za to nic?! Za tę wiązę!
Za pięć groszy fig gałązkę!


PRZEKUPIEŃ


To nie kup! Kto ci każe!


JUDASZ


Trzy!


PRZEKUPIEŃ


Nie!


JUDASZ


Cztery, dałem.


PRZEKUPIEŃ


Nie!


DZIEWCZYNA Z LUDU


Idą kuglarze!
O!


Nadchodzi kilku kuglarzy ludowych. Jeden gra na flecie.

INNY Z LUDU

pokazując błazna


Jak śmiesznie podryga ciałem!


JUDASZ


Cztery!


PRZEKUPIEŃ


Nie!


JUDASZ


Niech cię Szatani!


PRZEKUPIEŃ


Niech ciebie!


PRZEKUPKA


Cygani,
jeszcze klnie!


JUDASZ


Ja cyganię?! Ja?!


INNY PRZEKUPIEŃ

śmiejąc się


Kręcisz, jak biczem po wodzie!
Dość na cię spojrzeć!


JUDASZ

gwałtownie


Ty!! A!!

miarkując się

Drzeć się nie chcę dać!


DZIEWCZYNA


Cicho! Cicho! Będą grać!


KTOŚ Z TŁUMU


Sztuki będą pokazywać!


JUDASZ


U tej marchwi śmierdzi nać!
Nie chcę!


PRZEKUPIEŃ


Bodajś w takim smrodzie
całe życie…


#### SCENA III

Ciż sami. Szalona, trzej młodzieńcy. Szalona młoda, piękna, ubrana strojnie i wykwintnie. Młodzieniec jeden Rzymianin, drugi Assyryjczyk, trzeci Egipcjanin. Bogato i wytwornie ubrani.

PRZEKUPKA

do sąsiadki


Patrz — idzie ta drań — wstyd! rano!


DRUGA


Idzie spać!


SZALONA


Świeże daktyle,
figi — a! jest i muzyka!
Dobrze, będą nam przygrywać!…


PRZEKUPKA


Wieleś miała w nocy?


SZALONA

śmiejąc się


Pięciu!


PRZEKUPKA


Ja myślałam, że dziesięciu!


SZALONA

śmiejąc się


I to się trafiało już —
Potrafię i drugie tyle — —


II PRZEKUPKA

do pierwszej


Nie mów z nią! z tą…


SZALONA


Świeże róże, świeże figi — —
świeże słońce — świeży dzień!


Judasz spostrzega Szaloną — zapomina się

PRZEKUPIEŃ


No! Bierzesz daktyle — nie?


SZALONA


Świeże róże! Świeży dzień!


PRZEKUPIEŃ


Zgłupiał!

ciągnie Judasza za rękaw, ten mimo woli wstrząsa ręką

Będziesz kupował na migi?
Zgłupiał naraz…


JUDASZ


Nie szarp mnie.


PRZEKUPIEŃ


Bierzesz daktyl?


JUDASZ

nieprzytomnie


Wiele?


PRZEKUPIEŃ


Groszy sześć.
Ośm dał — zgłupiał…

do sąsiada

O czosnek się targował,
a przy daktylach darował —
zgłupiał…


SZALONA


Wieńce pleść!
Wiecie co? Będziem sprzedawać!
Więcej kwiatów, lilij, róż!
Kwiatów! Kwiatów! Kwiatów dawać!
Chcę utonąć w kwiatach cała,
jak kuropatwa wśród zbóż,
i świecić ciałem przez kwiaty,
w kwiatach świecić kwiatem ciała
jak gwiazda w morzu spłoniona,
jak dyjament przez szkarłaty,
jak przez kobiet sto tysięcy
błyszczy się Pani Szalona!
Kto chce wieńcy! wieńcy! wieńcy!


I PRZEKUPKA


Od Szatanów opętana —


II PRZEKUPKA


Suka!


III PRZEKUPKA


Gzi się! Jak się gzi!


I PRZEKUPIEŃ

chwytając pieniądz rzucony przez Szaloną


Srebrniaka rzuciła mi —


SZALONA


Hollaho! Hallo! Hollaho!
Dajcie wina na śniadanie!
Daktyli, fig — będziem jeść!
Płynu z pomarańczy w dzbanie!
Kwiatów! Kwiatów! Wiele stanie!
Wiele stanie: kwiatów znieść!
Przez noc całą miłowanie!
Przez dzień cały róże pleść!


II PRZEKUPIEŃ


Suka…


III PRZEKUPIEŃ


Jak się gzi —


SZALONA


Hej tam!
Grać! A żywo!

dookoła rzucając kwiaty

Róże dam!

śmiejąc się do Rzymianina

Tym za darmo — a ty płać!…


I PRZEKUPKA


Ja jej pójdę w gębę dać!
Gorszy!


II PRZEKUPKA


Płaci jak królowa.


III PRZEKUPKA


Lekko zarabia i chowa…


I PRZEKUPKA


Zgnije kiedyś…


SZALONA

do jakiegoś przechodnia


A ty chcesz?
Ah! Przeraził się, jak zwierz!
Hahahaha! Zląkł się!… Cóż?
Mnie przeląkłeś się, czy róż?
Każdy bierze —

rzuca kwiaty, wszyscy chwytają

a ty co?!…
Ach! Popląsać chęć mnie bierze!


PRZEKUPKI


Siedm szatanów! Siedm szatanów!


SZALONA


Chce mi się szaleństwa, tanów!

okręca się

Lalaho!
Lalaho! Lalaho! Z drogi!!
Assyryi i Syryi bogi!
Mithry, Isthary, Baale,
Izydy, Jowisze — z drogi!
Promienna, Bezcenna w szale!
Depce człowieka i bogi!
Krasa, kwiatami owiana!
Światło, kochanka Szatana!!…
Lalaho! Lalaho!!

chwyta przekupnia, okręca nim, rzuca

Precz!

chwyta innego

Precz!

wiruje sama sypiąc kwiaty z rozwianemi złotemi włosami. Spostrzega Judasza, który stoi osłupiały, zatrzymuje się.

A!!

do młodzieńców

Wilk, człowiek wąż, sowa, lew,
czy wszystko w człowieku wraz?!
Ktoś jest?

Judasz milczy

Ktoś jest? Mów!

do otoczenia

Niemowa?


I PRZEKUPIEŃ


Dobrze się o czosnek kłócił.


SZALONA


Jak cię zwą? Gdzie taki siew
wzrósł? Chyba nie pośród nas
w Galilei? Piekłoś rzucił,
czyli dążysz tam, jak sowa
widny i milczący człeku?


JUDASZ

drżąc od wrażenia


Jestem z Keriothu, dzień
drogi od Hebron miasta…


SZALONA


Mów! Zali jest ziemi niewiasta
co na mnie rzuci swój cień?
Zali w Keriocie lub Hebronie
widziałeś taką biel łona
i zaliś widział na łonie,
że lilia z zazdrości kona?
Zaliś nad temi miastami
widział błękity w purpurze,
gdy oczy wzniosę ku górze
i niebo przyćmię oczami,
aby ze wstydu gorzało?
Zali widziałeś tam ciało
pełne tak cudnych tajemnic,
że groby Assyryi ciemnic
szepcą do siebie nieśmiało,
że one większych nie mają?
Zali widziałeś gdzie włosy
gęste, jak piaski pustynne,
wśród których na każdym włosie
jednego człowieka losy
jak łzy na rzęsach zwisają?
I usta takie niewinne
jak jad wężowy na rosie?
Widziałeś? Mów!


JUDASZ


Nie!


SZALONA


I cóż na mnie patrzysz tak?
Czym ja żmija, a tyś ptak?

do młodzieńców

Patrzcie, co za dziwny stwór!
To potwór! To z piekieł czart!
Mów człowieku! coś ty wart?
Czemeś?


JUDASZ


Jestem…


SZALONA


Jesteś kto?
Satyr? Zali przybył z gór
i gajów laurowych Idy
z fletem lasów greckich bóg,
koźlej brody, koźlich nóg
wiodąc dziką rzeszę swą?

uderza go dłonią w pierś

I tyś Satyr? Haha! Hola!
Dzika chwyta mnie swawola —
na Astarte! pierś Izydy!
biodro Wenus! Devów sto!
Gdyś ty Satyr, łowca ciał:
jam Nimfa! Bachantek szał!
Goń mnie! Ha!

chwyta Judasza za rękę jak szalona i ciągnie za sobą w las.

Na Afrodytę!
Goń, aż pot się będzie lał!
Jam Nimfa! Ha!…


wybiega w las, ciągnąc za sobą Judasza.

Zasłona spada.

Zasłona się podnosi.

#### SCENA IV

Plac pusty. Uczniowie oprócz Judasza.

PIOTR


Już południe.
Gdzie Judasz? Ot jego kosz.
Kupił za niemały grosz.

do Andrzeja

Bracie — czy gadałeś z Panem,
przyszedłszy wprzód?


ANDRZEJ


Są zakryte
myśli Pańskie. Nie rzekł nic,
choć mnie ujrzał; zszedł pod studnię,
obmył milcząc twarz i szyję
i ogarnął włosy z lic,
poczem powrócił do chaty
milczący.


PIOTR


Nie zgadną czyje
myśli, co ducha przenika
Bożego Syna.


JAN


Skrzydlaty
duch leci, jak gołębica
nad polami, z oczu znika
jak gołąb w obłoku.


PIOTR


Trudno
pojąć, co z Judą?… Bezludno
wszędy, targ dawno skończony —


JAN


Duch leci jak błyskawica
nad morzami… jako woda
w fałach rzeki.

Judasz ukazuje się z lasu.

Judasz idzie!
Gdzieś był bracie?… Jak strudzony!…
Spotkałać jaka przygoda?


JUDASZ

do siebie


O klątwa!… Hańbo!… O wstydzie!…


PIOTR


Kędyś bywał?


JUDASZ


Z tamtej strony
szukałem…


PIOTR


My zamodleni
szli, aż w lesie na polanie,
gdyśmy siedli, gorejące
uśpiło nas wszystkich słońce.
Pierwszy Andrzej wstał.


JUDASZ


Jam szukał,
zabiegłem het — głośnom hukał
po lesie —


JAKÓB

uchylając drzwi chaty


Posiądźmy w sieni.
Słońce prażyć nie przestanie.


Uczniowie wchodzą do sieni.

#### SCENA V

Judasz, Nieznany.

JUDASZ


O klątwa!… O hańbo!… O wstydzie!…


Nieznany pojawia się nagle. Wysoki, owity w płaszcz czarny tkany w złote gwiazdy. Twarz mroczna. Na głowie wieniec czarnych róż.

NIEZNANY


Zali tak?


Staje się nagle ciemno.

JUDASZ

przerażony


Ktoś jest?!


NIEZNANY


Przechodzień.


JUDASZ


Nie zbliżaj się!


NIEZNANY


Czemu?


JUDASZ


Zbrodzień!


NIEZNANY


A ty?


JUDASZ


Ty wiesz?!…


NIEZNANY


Co?


JUDASZ


Nic…


NIEZNANY


Czemu?
pytasz zatem?


JUDASZ


Widziałeś?


NIEZNANY


Co?


JUDASZ


Tak: co?…


NIEZNANY


Grzech?


JUDASZ


Grzech?


NIEZNANY


Ktoś ty?


JUDASZ


Jam Judasz, z Keriothu…


NIEZNANY


Poseł
Mistrza…


JUDASZ


Ty wiesz?…


NIEZNANY


Wrogi złemu —


JUDASZ

chce krzyczeć, lecz głos nie wychodzi mu z ust


Ktoś jest?! Ktoś ty?! Ktoś ty!? Kto?!…
Ktoś jest?!


NIEZNANY


Krzyk nie zwabi cichy…
Płyniesz — ale łódź bez wioseł…


JUDASZ


Ha!…

chce uciekać ku chacie, lecz kroku zrobić nie może

Jezu!…


NIEZNANY


Jeszcze się nie spełniło…


JUDASZ

zmiażdżony w duszy przemocą Nieznanego


Co?…


NIEZNANY


Co się spełni…


JUDASZ

błagalnie


Jam lichy,
nędzny robak — puść mię —


NIEZNANY


Nie!…


Rozjaśnia się.

JUDASZ

woła głośno


Klątwa na mnie!!


Obcy znika.

#### SCENA VI

Judasz, Uczniowie wychodzą z chaty.

PIOTR


Co się stało?


JUDASZ


To wy?!…

opanowując się

Wilk!


PIOTR

zdumiony


Wilk? Tu?


JUDASZ


Przelatał…


JAN


Lecz wołałeś: „klątwa na mię”?


JUDASZ

patrząc na Jana złowrogo


Kląłem nań, na wilka…


JAN

do Jakóba.


Kłamie.


PIOTR


Tu? Wilk? A to chodzi śmiało!
W pobliż ludzi — w biały dzień!…


ANDRZEJ


Spłatał
gdzie może sztuczkę jakową
i tu zbiegł ścigany psami —


JAN

do Jakóba


Słyszałem wyraźnie słowo —
tu nie był zwierz —


JAKÓB

do Jana


Więc kto?


ANDRZEJ

do Judasza


Mami
czasem w oczach upał zbytni —


JUDASZ

chwyta kosz, siląc się na humor


Hej! Tu czosnek! Tu chleb żytni!
Zielonego grochu strąki —
figi — kołacz z słodkiej mąki —


częstuje, siląc się panować nad sobą.

ANDRZEJ


Panu się przerwać nie godzi?


JAN


Kto ducha kradnie, jest złodziej
gorszy, niż kto skarb ukradnie,
bo skarb przywrócić jest snadnie,
lecz duch skradziony nie wraca.


JUDASZ


Mówisz?


JAN


Mówię: próżna praca,
kto jest rozrzutnikiem ducha.


JUDASZ


Odrasta i trawa sucha.


JAN


Lecz nie wzrośnie wypalona.


JUDASZ


Gdyby była z nowa siana —


JAN


Z nowa byłaby wyrwana,
jeśli miejsce jest przeklęte.


JUDASZ


Święty czyni miejsce święte.


JAN


Święty przeklina, co czarta.


JUDASZ


Dusza w pokucie uparta.


JAN


Dusza grzesząca zgubiona.


PIOTR


Nie jest grzech bez przebaczenia.


JAN


Demona jest, co Demona!


PIOTR


Z ręki Boskiej piekło wstało.


JUDASZ


I grzech wstał z Boskiego tchnienia,
gdy wszystko z Boga powstało.


JAN


Piekło powstało z Szatana!


JUDASZ


Lecz Szatana stworzył Bóg!


JAN

w uniesieniu


By go w otchłań strącić mógł!
Aby walka była Złego
z Dobrem i Dobra zwycięztwo!
Aby była moc i męstwo!
Aby był bój i Hosanna!
Aby był tryumf i chwała!
By ziemia w posadach drżała
i po piorunowej nocy
by wstała zorza poranna!


JUDASZ

z udaną i zarazem prawdziwą złą pokorą


Mówisz, jak mówią prorocy —


JAN

mierząc go wzrokiem


Mówisz, jak mówią wątpiący!


JAKÓB

do Jana


Bracie!


JUDASZ

oburzony


Jam w wierze gorący
jak wy! Wierzę w Boga! Więcej
nie wierzył nikt!!


PIOTR

surowo do Jana i Judasza


Dość.


JAKÓB


Młodzieńcy
jakowiś…


#### SCENA VII

Ciż sami. Trzech młodzieńców z otoczenia Szalonej. — Judasz zakrywa twarz.

MŁODZIENIEC I


Powiedzcie, proszę,
nie widzieliście kobiety?


PIOTR


Jakiej?


MŁODZIENIEC II


Szalonej.


MŁODZIENIEC I


Uciekła
w las —


PIOTR


Szalona?


MŁODZIENIEC III


Diable łoszę!


MŁODZIENIEC I


I człeka z sobą powlekła.


Judasz kryje twarz jeszcze lepiej.

PIOTR


Młoda?


#### SCENA VIII

Ciż sami. Szalona wychodzi z lasu. Judasz spostrzegłszy ją powstaje szybko i cofa się za ścianę chaty.

SZALONA

do młodzieńców


Haha! Szukacie?
Otom jest! W godowej szacie!
Nimfa z satyrem po ślubie!
Otom jest! Skrzydła cherubie
obimały pierś włochatą —
szalony, szalony sen — —
Mithrze dwa pawie dam za to
białe i hen, z morskich den,
dwa sznury pereł bezcenne —


JAN

powstając


Pójdź precz, nierządna! W Gehennę!!


SZALONA

zdumiona


Ten kto?
Jak patrzy — źrenice
u niego: to błyskawice —
gorzą — jak oczy orła — ha!
myślisz, że ci się zlęknę?!
Ty orła masz oczy — jak piękne!!
Patrz w twarz!! Czy oko me drga?!
Czy drży przed tobą?! Potęgi!
Oto się mierzy świat z światem!
Grom z tęczą!
Tniesz mieczem twych źrenic? Ja kwiatem!
Tniesz czołem? Ja łonem! Na wstęgi
twych spojrzeń płomienie palące
ja rzucam mych blasków tysiące —
pochłonę!!…

postępuje naprzód

Czy słyszysz, jak dźwięczą
spojrzenia ócz naszych krzyż w krzyż?!
Ustąpisz!!… Krok ku mnie się zbliż!
Ustąpisz!!…
Na pomoc, Szatanie!
Ja muszę pokonać! Szatanie!
Szatanie! Szatanie! Szatanie!


Uczniowie cofają się przerażeni. Młodzieńcy stoją bezradni. Jan ze skrzyżowanemi rękoma na piersiach patrzy płomieniami w oczy Szalonej. Uchyla się okno chaty i wysuwa się z niej biała ręka, skierowana ku Szalonej.

SZALONA

ujrzawszy rękę cofa się i pada w tył z krzykiem.


A!!…


Zasłona spada.

### AKT TRZECI

Ogród cienisty. W głębi dom namalowany na zasłonie, która się może podnieść. Kwiaty, drzewa. Pod grubym pniem ławka. Pora pod zachód słońca.

#### SCENA I

Nun i Hul siedzą na trawie jedząc bób.

NUN

starszy, lepiej odziany


Jakoś nie widać tych gościów, co u nasz mają być dzisiaj.


HUL

młodszy, parobek ze wsi, mówi po chłopsku


A któs to ma być?


NUN


A cóż cię to nasza pani nie objaśniła, kiedy cię pożyczała od pana Jorobaama na dzisiaj?


HUL


Nie.


NUN


He! Żebyś ty wiedział!… W czałej okolicy tylko u nasz takie goście bywają! Aż oczy bolą!


HUL


A któs to taki?


NUN


Pan Syn Boży i uczniowie jego.


HUL

rozdziawia gębę nie rozumiejąc


Eee…


NUN


Ma się wiedzieć!


HUL

gapiowato


Jakże on wyglądo? Wielgi?


NUN


Głupiś. Nie twoja głowa w tem. Nasze państwo ma wyszokie sztosonki. Panna mieszkała długie czaszy w Jerozolimie. Tam dopiero! Bywali tam panowie rzymscy, greccy, perszcy, aszyryjszcy, szyryjszcy, egipszcy — aż oczy bolały! To ci nieraz powiem brachu, moja pani, niby nasza pani, nieraz mnie tam poszyłała z lisztem — bo niby się turbowała bardzo o naszą pannę, ale to już przeszło — bo nasza panna — wiesz, niby tego ten, oho! — aż oczy bolały! To byli bogaci panowie! A nasza panna to ci z nimi po perszku, szyryjsku, po rzymsku — to ci tak trzepała, jak ja tu do ciebie mówię! Hoho! Nie w kij dmuchał! Edukaczja! Ale to się wszystko zmieniło. Panna teraz jak święta. O czemże to ja chciałem mówić? Ehe! Pytałeś mi się, czy Pan Syn Boży wielki? A ja ci powiedziałem, żeś głupi. Słuśniem ci powiedział.


HUL


Moze, ale bez co?


NUN


„Bez co?” „Bez co?” Mówi się: cemu? „Bez to”, żeś się pytał. Pan Syn Boży taki jest, jak ty i ja. Ani więksy, ani mniejszy. Ino, że patrzeć nań — aż oczy bolą!


HUL


Bbe — — cemu?


NUN


Uwidzisz.

zamyśla się

Hm… Żeby to do nasz szam pan prekurator Pilatusz Poncziusz — albo szam pan arczykapłan Kaifas przyszedł — ciekawość, ktoby na pierwszem miejszczu siedział? Czy Pan Syn Boży, czy pan prekurator Pilatusz na ten przykład, albo na ten przykład pan arczykapłan, czy Pan Syn Boży?


HUL


Tak się pise: Syn Bozy?


NUN


Głupiś. Tak Go nazywa moje pańsztwo. Ale — hm — kto by na pierwszem miejszczu siedział? Zawsze to, choć osoba niezwyczajna, ale co prekurator, to prekurator, a jeszcze rzymski! Albo i arczykapłan… Musieliby się państwo dobrze namyśleć… A ty co myślis?


HUL


Co myślę? Niby względem tego, kto by na pierwsem miejscu za stołem siedział? Ja myślę, ze ten, co by se na niem pierwsy siad.


NUN


Głupiś. Ale kogo by posadzić trzeba? W tem rzecz.


HUL


W tem rzec? Niby Pana Syna Bożego, cy pana prekuratora, abo pana arcykapłana? He, cłeku, Pan Bóg daleko, a prekurator i arcykapłan blisko.


NUN


Mądrześ powiedział, dobrześ powiedział, słuśnieś wykalkulował. Pan Syn Boży jak Syn Boży, a co urząd to urząd i o honór stoi. Lada Rzymianin, abo i nasz Saduceus, jak się mu nie ustąpisz, to cię w pysk dziabnie, aż oczy bolą… Co urząd to urząd…


Słychać głos kobiecy wołający: Nun! Hul!

NUN


Żara! Żara!

do Hula

Chybaj! Aleśmy się też nagadali, aż oczy bolały…


Wychodzą.

#### SCENA II

Judasz wchodzi powoli z lewej strony i siada na ławce, schylając głowę w zamyśleniu. W chwilę za nim pojawia się z tej samej strony Nieznany i staje obok Judasza z założonemi na piersiach rękami. Judasz spostrzegłszy go przeraża się.

JUDASZ


Jesteś znów!?


NIEZNANY


Widzisz.


JUDASZ


Jak tu wszedłeś?


NIEZNANY


Bramą.


JUDASZ


Zawarta.


NIEZNANY


Nie — otwarta owszem oścież.


JUDASZ

oglądając się, rwąc myśl


Zawarta! Widzę!…


NIEZNANY


Uczta będzie. Proścież.


JUDASZ


Kogo?


NIEZNANY


Kto prawo ma to samo
wejść, co ty.


JUDASZ


Prawo to samo?
Któż ma je?


NIEZNANY


Cień twój…


JUDASZ

głowa zwisa mu bezradnie


Cień mój… Iście…
Co cię tu wiodło?


NIEZNANY


Smród.


JUDASZ

opanowując się siłą


He — he! Straszysz…


wzdryga się strachem.

NIEZNANY


Liście.


JUDASZ


Tak… liście…

znów siłą się opanowując

He — he… straszysz…


NIEZNANY


„Gdziekolwiek było
ciało, tam się i orłowie zgromadzą”…


JUDASZ

posuwa się buntowniczo


Nie jesteś władzą!
Nie jesteś siłą!…

z rozpaczą

Ty jesteś niczem!…


NIEZNANY


Wszystkiem.


JUDASZ


Nie dla mnie!


NIEZNANY


Właśnie dla ciebie.


JUDASZ

broniąc się z rozpaczą


Nie jestem twoim! Nie jestem listkiem!
Nie jesteś wichrem! Z drzewa nie urwiesz mnie!


NIEZNANY


Zawieszę ciebie mocno — na kształt wiech —


JUDASZ

kuląc się


Gdzie?…


NIEZNANY


By cień twój był na niebie.


JUDASZ


Na niebie? Mój cień?


NIEZNANY


Wszerz!


Ściemnia się.

JUDASZ


Jak tęcza?…


NIEZNANY


Jako cień.


JUDASZ


Ty wiesz?…


NIEZNANY


Ty wiesz.


JUDASZ

z rozpaczą słaniając się ku ziemi


Nie!!


NIEZNANY


Popełnisz!


JUDASZ

buntowniczo


Nie!!


NIEZNANY


Popełnisz —


JUDASZ

błagalnie


Nie!!


NIEZNANY


Popełnisz grzech!…


znika.

Rozjaśnia się. Judasz zatacza się bez sił z zamkniętemi pod grozą oczyma.

#### SCENA III

Judasz. Nawrócona.

NAWRÓCONA

w białej sukni, błękitnym płaszczu. Wchodząc od prawej strony spostrzega Judasza.


Co to?


JUDASZ

otwiera oczy i upada na kolana przed Nawróconą


A!!


NAWRÓCONA


Co czynisz?!


JUDASZ


Święta!


NAWRÓCONA


Świętym jest Pan. Przecz padłeś na kolana?
Słyszałam głos…


JUDASZ

z rozpaczną rezygnacją szepce


Szatana…


NAWRÓCONA

z ufną pogodą


Już nie ma wstępu…


JUDASZ

podnosząc się


Posłuchaj mnie.

ujmuje Nawróconą za rękę, siada i lekko przymusza ją do usiąścia obok.

Pamiętasz?…


NAWRÓCONA


Moment, gdym ocknęła się
z martwych?


JUDASZ


Nie. Serce pamięta —


NAWRÓCONA


Serce pamięta wzrok
co na mnie padł jak ton
Dawida harfy w żal ducha…


JUDASZ


On!…


NAWRÓCONA

z miłością nieziemską uwielbiającą


On — winnicy sok,
który napełnia kielich próżny.


JUDASZ


On!…

nieśmiało

Ty — nie dasz i jałmużny?


NAWRÓCONA


Ubogie miłować każe —


JUDASZ


On?


NAWRÓCONA


On.


JUDASZ


A kto ma uszy,
niech słyszy —


NAWRÓCONA


Mów


JUDASZ


O miłowaniu.


NAWRÓCONA


Pana naszego.


JUDASZ

do siebie


O piekło!


NAWRÓCONA


Mów.


JUDASZ


O darze —


NAWRÓCONA


Słowo jak balsam wciekło
w głąb duszy —
w trwaniu…


JUDASZ

szukając sposobu


Cierpiałem srodze…


NAWRÓCONA


Pocieszy.


JUDASZ


Życie się wlekło
jak gad.


NAWRÓCONA

z nieograniczoną ufnością


Ulęże przy nodze.


JUDASZ


Nieszczęsny byłem —


NAWRÓCONA

z nieograniczoną wiarą


Ukoi.


JUDASZ

szukając innego sposobu


Jam grzech…


NAWRÓCONA


W Nim przebaczenie.


JUDASZ

szukając innego sposobu


Żona zdradzała mnie… Dzieci złe…
Dom lichwiarz wziął… Wróg stoi
wokół…


NAWRÓCONA


W Nim przecie
żona i dzieci i dom i przyjaźń.


JUDASZ

szukając innego sposobu


Posłuchaj mnie…

zastanawia się, wreszcie

Patrz na mą twarz:
jam wstręt — jam — — obrzydzenie — —


NAWRÓCONA


Przed duchem niebo masz…


JUDASZ

szybko, namiętnie


Cierpiałem… Nienawiść ojca,
ból matki, braci wstyd,
pospólstwa żart —
kryłem się, jak zabójca — pytałem sam: com wart?
echo mówiło: ciemności…


NAWRÓCONA


W ciemnościach Światło gości…


JUDASZ


I żyłem tak — i jeden dzień
nie był radosny — jeden świt —
ot:
robak deptany, śmieć za płot
rzucony — pleń,
który się czołga, a ptaki żrą —
i żyłem tak, dławiony krwią…
bom prawo miał!
I żyłem tak — —
a wszak
byłem człowiekiem, prawom miał
jak drudzy żyć!
Pośród róż!
Szczęście znać!
Szczęście ciał!
Szczęście dusz!
Prawom miał
jak drudzy żyć!
Jeść i pić
z szczęścia mis —
rozkosz pić,
kochanym być,
jak drudzy!… Prawom też miał!
I dzień mój zwisł
i spadł — —
uwiądł kwiat,
życia kwiat — —

gwałtownie

bom był od urodzenia przeklęty!…
przeklęty!… przeklęty!…
Bo przeklął Bóg!…

Nawrócona chce mówić. Judasz nie dopuszcza jej do słowa, usuwa się do jej kolan i mówi szybko chwytając oddech

I przyszedł dzień — i przyszedł czas:
jam szczęśliw był… jam szczęście czuł…
wśród cichych głusz… wśród błędnych dróg,
wśród ciemnych drzew, wśród wonnych ziół,
jam szczęśliw był… i wyrósł las
co szczęście krył…
I nadszedł czas
i był ten czas,
żem szczęśliw był…

powstaje, z potęgą

I muszę być!!


NAWRÓCONA

spokojnie


W Nim żyć.


JUDASZ

po chwili


Nie — nie w Nim — nie — nie w Nim —

z rosnącą namiętnością

Słowa — dym!

chwyta Nawróconą za rękę, jak nieprzytomny

Jam krew — krwi chcę!
Wiem, w kim mi żyć — nie w Nim —
słowa — dym!
Pędzą dnie,
nie wrócą — pójdź!


NAWRÓCONA

odtrącając go


Precz!


JUDASZ


Nie!
Jam krew — krwi chcę!
Pójdź!!


NAWRÓCONA


Precz!


JUDASZ


Nie!
Jam silny!… Przecz
odtrącasz? W rękuś drżała!…
Las widział nas — —
Pójdź!!


NAWRÓCONA

obejmując ramieniem drzewo


Precz! Tyś jest zakała,
trąd —


JUDASZ

szarpiąc ją ochrypły z żądzy


Pójdź!…


NAWRÓCONA


Opętańcze!
Precz!!


JUDASZ

nieprzytomny z uniesienia


Sen w piersi niańczę — —
cienisty las — —

piorunująco

Co ty?! nieszczędna za dukata!
Ty jesteś szmata!!

chce ją unieść w rękach, Nawrócona wydaje krzyk. Judasz pada po raz trzeci na kolana z widoczną nową błyskawicą myśli w głowie.

Przebacz mi!…

po chwili, gdy Nawrócona dyszy nie mogąc przyjść do siebie.

Ja wydam…


NAWRÓCONA

przerażona


Coś rzekł?!


JUDASZ


Wydam Go…

Nawrócona chce się zerwać, biec, Judasz przytrzymuje ją, powstając.

W twojem jest ręku Jego los.

Nawrócona jakoby zobaczyła otwartą przepaść u stóp.

Pójdź…

Widzisz cios
nad Jego sercem?…
Widzisz kły
Saduceuszów?…
Pazurów sto.
w Jego pierś — Faryzeusze!… Patrz!…
Pójdź…
Bacz:
w twem ręku On…

do siebie

Piekielny jad…

głośno

Twa siostra, brat —
uczniowie, Matka Jego… lud…

do siebie

Stanie się cud…

głośno

I cały świat — —
On — pasterz trzód —

do siebie

Omdlewa kwiat…

głośno

W twem ręku Jego los —
wydam —
Patrz: rany —
cały we krwi skąpany,
ciało odpada od kości,
język schnie, kona głos,
a każdy, każdy włos
śliną oplwany,
błotem zbryzgany
krwawem —
po kamieniach
wloką Go głową — skronią bije —
słyszysz?! On wyje —
wyje w cierpieniach —
kona —
przez ciebie — —
wydam…
Jeden dzień! Dziś!…
Inaczej: kto sprawcą? Tyś!!


NAWRÓCONA

w najwyższem przejęciu błagalnie


O słuchaj!… Tyś z Nim chodził razem,
w Jego owczarni jako pies —
drzwi Mu maiłeś wonnym ślazem
i miętą w chacie, kędy spał —
ty okna Mu stroiłeś w bez
i wiśni kwiat — tyś karmił Go —
tyś kochał Go — o Niego dbał —
ty byś Go wrogom wydać miał?
Ty — — wydać Go?!…


JUDASZ


Ja okna Mu stroiłem ślazem
i miętą w chacie, kędy spał — —
ja z Nim chodziłem, jak pies, razem,
karmiłem Go, o Niegom dbał — —

z ponurą odwagą

jeśli On czaszka: jam jest głazem!
jeśli On głazem; jam jest grom!
Albo ty ze mną pójdziesz razem,
lub runie dom!


NAWRÓCONA

błagalnie


O wysłuchaj!…


JUDASZ


Pójdź! W twem ręku Jego los —

namiętnie

za ten twój włos —
za ten twój kark —
za białość bark —
za łona srom —


NAWRÓCONA

z rozpaczą


Zabij mnie!…

rzuca mu się do nóg

Ja u nóg twych — —
włosami — patrz —
Nie wydaj Go!!


JUDASZ


Daremny płacz — — W twojem jest ręku Jego los…


NAWRÓCONA

z rozpaczą


Ha! Na stos
ofiarny — w płomień… w serce nóż…
Oto kara
za złota trzos,
za fale róż,
za wina żar — oto kara
za żądzy war,
rozkoszy głębokie fale —
oto się palę
jak suchy szczep w rozpaczy,
w bezdennej męce —
oto ofiara — jeśli poświęcę — —
On i ja —
grzech — i On —
o piekło!… piekło!… zgon!…


JUDASZ


Wola twa — —
pójdź — — przebaczy — —


NAWRÓCONA

nagle zrywając się z ziemi


Ja wiem, czego On chce!
Nie!! Nie!!

do Judasza

Słaby! Ty będziesz u Jego stóp
jak wiór!… Tyś grób!
Życie — On!!


wybiega na prawo.

JUDASZ

z podniesionemi rękami


Ha!!… O rozpaczy!!…


#### SCENA IV

Judasz i Jakób.

Jakób Zebedeuszów wchodzi od lewej strony.

JAKÓB


Szukamy cię,
wieczerzać zasiadł Pan —
co ci jest?


JUDASZ


Nic! krew do głowy —


JAKÓB


Weź zimnej wody dzban,
wypij —


wychodzą na prawo.

Zasłona podnosi się.

W głębi na podwyższeniu, wewnątrz domu widać ucztę. Za stołem siedzi Pan, Uczniowie, Judasz i inni, mężczyźni i kobiety. Od prawej strony wchodzi Nawrócona z alabastrowem naczyniem z wonnym olejkiem, uklęka u stóp Pana, namaszcza mu stopy i wyciera je włosami, poczem powstaje i rzuca naczynie opodal od siebie, tak, że pryska z dźwiękiem.

Zasłona spada.

Mrok.

#### SCENA V

JUDASZ


O rozpaczy! rozpaczy! rozpaczy!


NIEZNANY


Przyzywasz mnie?


JUDASZ


Ha! To ty! Płód kainowy!
Prowadź mnie!


NIEZNANY


Dokąd?


JUDASZ


Tam!!…
O! O! O!…
O ja nieszczęsny! Ja przeklęty!
O miłujący tak!… O wzięty
na tortur krzyż!… Kamionowany!…
O miłujący!… O oplwany!…
O serce!… Serce!… Żywot mój!…
O boleść bez dna!…
Jego krew…
Stój!!
Co czynisz?!…
Jeden dzień!…
Jeden raz… Szczęścia siew — jedno ziarno — ziarenko małe — —
Niech piekło schłonie
mnie i ich!…
Jedno ziarenko na życie całe…
Wstąpić w sień — —
tam — o — na tronie
Szatan —
książę złych — — —
Ha! Niebo wszerz
przerznie mój cień
jak tęcza!…
Nas dwu — On — ja!!
Skujemy świat — —
obręczą — —
On słońcem — jam tęcza —
pioruny dźwięczą
i tysiąc lat
w jednem westchnieniu przedźwięcza…
Jam — wieczność…


NIEZNANY


Nie lękasz się mnie?


JUDASZ


Nie!
Jam wieczność…
A ona — Ewa — —
dwa drzewa —
tu i tam —
w Raju i tu…
Jakóbie! wiodłeś mnie w Raj —
wewiodłeś w Raj…
w kraj snu…
Po dwakroć gubi Ewa…

dotyka pnia nad ławką ręką

dwa drzewa…
tu i tam…
Adam i On… wąż — i jam…
Jam wąż… ninie…
On zginie…

do Nieznanego

Pójdź…


Wyciąga ku Nieznanemu dłoń, ujmuje go za rękę, wychodzą.

Zasłona spada.

### AKT CZWARTY

Rano. Dom Judasza od innej strony. Duże drzewa. Od prawej strony mały pagórek. Omszone głazy półkręgiem po lewej stronie sceny.

Judasz siedzi na głazie po środku sceny z głową zwisłą ku ziemi.

GŁOS Z GÓRY


Judaszu! Judaszu!…


JUDASZ

Jak gromem ugodzony


To On!…


GŁOS Z GÓRY


Judaszu! Judaszu!


JUDASZ

przychyla się, zakrywając głowę płaszczem.


To On… Szuka mnie… Ha!…
Woła…

po chwili

Cyt — cicho…
Ucichło…
A — —
ucichło…
Cisza…
Wieki brzmią!
ten głos…
Wołał mnie…
Jak ciche drzewa…
Złudzenie!
Nie wołał nikt…

uśmiecha się boleśnie

Jam miał
przywidzenie…
Cicho… Trawa śpi — —
zielona trawa — — wonieje — — —
O, co za straszne dni…
Co za dzieje…
Trawa — — zielona — — czysta — —
cicha tak…
Glista
sunie się — o — —
Mrówka się spieszy —
niesie coś — — co?…
Z pieleszy
wyłazi pająk ziemny — co za brzuch
pękaty… Wszędy ruch,
życie…
Tak — trawa cicha — —
cicho wokół — nie wzdycha
nikt — — nie jęczy — — nie łka — —

w najwyższem przerażeniu

A!!
Ta trawa cała krzyczy:

drżąc

Judaszu!… Judaszu!…

po chwili głucho

Stało się…
Któż sobie życzy
być żywcem chowany w grobie?
Są
którzy chcą —
chcieli — — —
W tej dobie

opiera się o pień

oparty o drzewa pień
jest — — człowiek — — —

zakrywa gwałtownie twarz

A!! Dzień Rady!!…
Ów dzień! Ów dzień! Ów dzień!…
Dzień Rady…

Bezradnie obwisa cały ze zwieszonemi rękoma w dół.

Dzień rady…

po chwili

Gdyby wrócił — — —
Znów — —

ze strasznem westchnieniem

O!
Gdyby wrócił…

po chwili zimno

Szatan chciał,
lub On… Włada…

po chwili z rozpaczą

Kto gnał
w tę sieć? Jam człowiek…

po chwili

Czemże jest człowiek
przeciw Boga? i przeciw Czarta? Nic…

dotyka końcem stopy

Oto ten nędzny rydz
rosnący tu
pod krzem: roztoczy skrzydeł dwoje
i wzleci w strop, jak sokół niedosiężny,
gdy zechce On — lub Szatan… Któż jest mężny
przeciw nim?…

drży

Ach!… Przecz się boję?
Jest las — — i nic…

wielkim głosem, zimno

Jam chciał — mą wolą się stało,
chciałem zabić — i jest zabitem Ciało…

po chwili

Te ulice… w Jeruzalem… tam…
idę — — sam — —
sam jeden — — z żelazem w duszy — —
ni jeden się nie ruszy
pod nogą głaz chodnika, ani zadrgnie
kamienny schód — —
idę, a nikt nie pragnie
zatrzymać — — Rady Dom — — wszedłem,
by wydać Go… Paść musiał…

po chwili

Wszedłem:
przed Radę wiodą — — — przecz
nie wstrzymał nikt? Wstecz
nie pchnął?… Tak być musiało — —
chciałem zabić — — i jest zabitem Ciało…

po chwili

O co za natłok krwi — — w głowie — — szum — —
czy chwyta sen gorączki?… Jakiś tłum — —
zjawa — — czy mór — — — orszak głów — —
widzę — — —


Ściemnia się.

#### WIDZENIE

Wchodzi Annasz, Kaifasz, dziesięciu z Rady i urzędnik arcykapłanów. Zasiadają półkolem na głazach, arcykapłani w środku. Urzędnik staje obok Kaifasza z pergaminem w ręku. Judasz powstaje w hallucynacji, czyni kilka kroków i staje przed arcykapłanami. Cała ta scena trzymana być ma matowo.

Rozjaśnia się, lecz niezupełnie.

KAIFASZ


Ktoś jest?


JUDASZ


Judaszem mnie zwą
z Keriothu, dzień od Hebronu —


KAIFASZ


Czego chcesz?


JUDASZ


Zdrady.


KAIFASZ


Jego?


JUDASZ


Zgonu.


KAIFASZ


Mów!


JUDASZ


Przychodzę k'wam,
aby się stały ostateczne rzeczy…
Ja znam — —
Syn Człowieczy,
który jest Synem Bożym, będzie
wydan.
Jam jest narzędzie.
Jam uczeń Jego.


KAIFASZ


Jezusa z Nazarethu?


JUDASZ


Tak.


KAIFASZ


Ktoś jest, jak rak
wyciągający szczypce? A zuchwale.
Przed Radą jesteś!


JUDASZ


Większa jest zbrodnia ma, niż wy.


KAIFASZ


Wiesz: kto my?
W jakiej chwale?
Pokłon nam!


JUDASZ


Wam?
Ja Boga mam
w rękach…

rozstawia palce

tu — — —
Cóż wy?
Jam jest, który wali zrąb
co stawił Bóg — —
ćmy
spadające na trup!…
Wy — popiół będzie z was,
choćbyście trwali świat — —
robactwa kłąb —
Syn Boga jest mój łup.
Przychodzę zabić ciało…
Czas
przyszedł…
Lat
tysiące… Chwałą
napełnion…

nagle

On znał!
Potargał mnie i psom mnie dał!
On przeklął!…
On tknął
palcem czoło — przychodzę zabić ciało —
Bóg żywie — ciało zginie…


KAIFASZ


Zabijasz, co jest ziemi?


JUDASZ


Tyś powiedział.


KAIFASZ


Zemsta cię gna?


JUDASZ


On wiedział.
To życie — kał:
któż je dał
ulepił ręcy swemi
w glinie?…
I przyszedł czas… i przyszedł dzień…
zaświtał blask… zajaśniał dzień…
com czuł…

zakrywa twarz

odsłaniając twarz

Arcykapłani
i wy, przytomni!
Jeden był Słońca Wschód!…
Com czuł — — gdy w lasu cień
podobna łani — — —
u Boga się upomni
krew…


TRZYNASTU


Biada!…


JUDASZ


Dwa cienie przewalą świat — —
orzeł i lew — —
Abel tu padł — —
wstał Kain — —
Krew
znowu rzucona…

po chwili

Ruń zielona.
Niebieskie zioła i różane.
Od słońca wody wysrebrzane.
Od słońca obłok złotem jasny.
Kielichy kwiatów i pąkowie.
Wszędy chleb, wszędy napój własny.
Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie…
Słowo po słowie tak upada,
jak między wróblów ziarno prosa,
jak otrząs wiśni gdy się czyni,
jak manna spadła na pustyni —
i otwierają się niebiosa
gdzie Boga widzą oczy ludzi…
A cóż ze snu takiego budzi?…

po chwili

Ile jest w świecie ścieżek, dróg,
chodników, zewsząd przez wsze kraje
pielgrzymi idą, idzie tłum,
przez wieki, wieków wieki…
Wszyscy przeciwko mnie
z rękoma
wyciągniętemi…
wstaje
krzyż nad mną — — jak orzeł…

krzyczy przeraźliwie

Bóg
na krzyżu!…

pada na twarz, po chwili powstając

Jam
przyszedł wydać. Wiadoma
mnie rzecz. Nie we dnie,
w noc…
On przed wiekami
wiedział… w niebie… Dajcie mi straż. Powiodę!


ANNASZ


Jakąć nagrodę
dać?


JUDASZ


Nagrodę?
Starcze! Tyś proch przede mną! Cóż od ciebie?


ANNASZ


Dajcie srebrników mu trzydzieści!


JUDASZ

wyciągając rękę


Dajcie! Aby był większy stos!
Na hańbę?

chwyta włos na głowie

Starcze, widzisz włos?
Jeszcze ten jeden włos — — —
na nim się mieści
nagroda za mękę Boską…

Ściemnia się. Rada zapada się w cień. Judasz stoi chwilę nieruchomy, potem woła głośno.

O niezwładana trosko,
od której włos nie siwieje,
ale odpryska od głowy!…


EBAL

uchylając okno domu Judasza.


Co to jest? Co się dzieje?
Kto krzyczy?


JUDASZ


Ebal!


EBAL


No, nowy
gospodarz —

poznając Judasza

To ty? A po co?


JUDASZ


Ukradł!


EBAL


A tyś oddał dług?


JUDASZ


Gdzie dzieci?!


EBAL

drwiąco, wysuwając równocześnie koniec kija


Poszły pod stóg.


Judasz jakby się chciał rzucić ku Ebalowi, gdy ukazują się Sella, Ada i Mawiael z tobołkami na plecach. Nie widzą Judasza.

ADA


Dokądże pójdziem?


SELLA


Przed siebie,
po prośbie.


MAWIAEL


Przez ojca tego!
Niech go czart żywcem pogrzebie!


JUDASZ

nie posuwając się


Dzieci!


Dzieci Judasza zatrzymują się. Chwila milczenia.

MAWIAEL


Ojciec?!


ADA


Wygnali nas!


SELLA


Ty?!


EBAL


Precz! Pachołki domu strzegą!
Kijami was odegrzmocą!


JUDASZ


Dzieci!


Ani Judasz, ani dzieci nie robią ku sobie kroku.

MAWIAEL


Odszedłeś!


SELLA


Zapłacić
przychodzisz dług?


EBAL


Są i psy!


MAWIAEL


Musieliśmy dom utracić
przez ciebie!


JUDASZ


A tyś uderzył
ojca w czoło! Gdzie trzy srebrniki?!


SELLA


Przyszedłeś się kłócić z nami?


Ukazują się sąsiedzi wychodzący do rannej pracy koło domu.

SĄSIAD I


Patrz! Judasz! Kto by uwierzył?!


SĄSIAD II


Już kłótnia!


SĄSIADKA I


Dziada z dziadami!


SĄSIADKA II


Patrzcie, jaki Judasz dziki —
jakiś inny, niźli był —


SELLA


Przez ciebie cierpimy nędzę!


JUDASZ


Przez was czartu dałem duszę!


SELLA


Czartaś, boś rodzice bił!


JUDASZ


A ty?!


SĄSIADKA I


Żrą się, jak te jędze!


SĄSIADKA II


Ledwie się spotkali.


SĄSIAD I


Ale!


JUDASZ


Przez was piekło się otwarło!
Przez was się w męczarni duszę!


SELLA


Przez ciebie iść nędzy w gardło!
Przez ciebie się wstydem spalę!


ADA

głupowato powtarza


Przez ciebie!


JUDASZ


Przez was!


MAWIAEL


Przez ciebie!


SĄSIAD I


Patrz, jako się dziady kłócą.


SĄSIADKA I


Patrzeć, rychło li się rzucą
z pięściami na się?


SĄSIADKA II


Zgorszenie!
Ojciec z dziećmi! Drzeć się tak
poprzed ludzi!


SĄSIAD I


Miast o chlebie
myśleć teraz, kiedy brak —


SĄSIADKA II


A żeby tak za kamienie
nie czekając —


SĄSIADKA I


Przegnać licho!
Niech nie gorszy!


SELLA I MAWIAEL


Gdzieś był?! Gdzie?


EBAL

ukazuje się z okna.


Nie będziecie wy raz cicho?!
Psy spuszczę!


Wchodzą Jan i Jakób Zebedeuszowi.

JUDASZ

z rozpaczą załamując ręce


Znaleźli mnie!


Jakby chciał uciec, jednak zostaje w miejscu.

JAKÓB


Patrz, bracie, idąc przed siebie,
zaszliśmy przed zdrajcy dom —

spostrzega Judasza

Tu on?!


GŁOS Z GÓRY


Judaszu! Judaszu!


Daleki grzmot.

GŁOSY POMIESZANE


Grom!
Zagrzmiało!
Czyście słyszeli?
W grzmieniu głos!
Mnie się wydało,
ktoś wołał!


JAN

podniesionym głosem


Ucho słyszało!
Żar błysnął z pośród topieli!


JAKÓB

do Judasza


Bracie!


JUDASZ

zwieszając głowę, złowrogo


Jam nie twój brat…


JAKÓB


Coś uczynił?!…

Wszyscy skupiają się.

Zaprzedałeś krew niewinną!


Rozdziera szatę.

SĄSIEDZI


Biada!


JAKÓB


Wziąłeś trzydzieści srebrników!


JUDASZ


Zwróciłem…


SĄSIEDZI


On zaprzedał krew niewinną!…


JAKÓB


Wstałeś, jako Kain nowy!
Wąż cię swą śliną oślinił,
który w Raju wzbudził grzech!


SĄSIEDZI


Co on takiego uczynił?


JAKÓB


Zaprzedał niewinną krew!


SĄSIEDZI


Biada!…


Grzmot.

JAN


Ludzie! Chylcie głowy!
Żebrzcie, by od waszych strzech
odstąpił gniew Pański, ściany
domów waszych nie pokruszył!
Bo się wzruszył Pański gniew!
Bo rozewrą się niebiosy
i ujrzycie bok krwią zlany
i ujrzycie krwawe włosy,
i ujrzycie z włosów krew!
Żebrzcie, bo się Bóg poruszył

wskazuje Judasza

przeciw temu!! Bóg się jawi!
Drżyjcie! Bo wał wstaje w morzach,
piętrzą się głębie żywiołu,
góra się na górę stawi,
aby zagrzmiały pospołu:
oto, który przedał krew!!!


JUDASZ

dygocąc


Jam zwrócił…


SĄSIEDZI

nie rozumiejąc, ze zgrozą


On przedał krew…


JAN

do Judasza


Przecz przed Szatanaś położył
Ciało Boga?!


JUDASZ


On mnie stworzył…


SĄSIEDZI


Co uczynił? Jak uczynił?


JAN


Niemy kamień będzie winił!
Nieme drzewa będą sędzie!
Niema trawa krzyczeć będzie:
przeklęty!!


JAKÓB


On za trzydzieści
srebrników zaprzedał Boga!


SĄSIEDZI


Biada!…


JAKÓB


Z nim ciemność i trwoga!


Jan i Jakób wychodzą.

JUDASZ

z rozpaczą


Zwróciłem…


ADA

głupowato


Toś wziął
i zwrócił, a Ebal w domu?


MAWIAEL


A w domu się Ebal mieści,
a on zwrócił?! oddał komu?!


ADA

głupowato


A wiatr taki zimny dął
przez noc całą tam pod stogiem…


SĄSIEDZI

połowa


Biada!… On frymarczył Bogiem!…


SĄSIEDZI

druga połowa


Zgroza!… Za kamienie brać!…


SĄSIADKA I

wskazując za Janem i Jakóbem


Może Aniołowie byli?


SELLA


A tyś wziął i oddał komu?!
Gdy my tak —

zaciska pięście i zbliża się ku Judaszowi. Mawiael i Ada za nią.

Ha, psie parszywy!
Gdy my tu —


JUDASZ

nie cofając się, głucho


Będziecie bili?


SĄSIEDZI


Dosyć! Dosyć! Raz mu dać!
Bił swą żonę! Bił swą mać!
Boga za srebrniki zdał!
Jeszcze ściągnie Boży gniew
na domy nasze i niwy!
Aniołowie go przeklęli!
Kamionować!!


Straszliwe grzmoty z przerażającym błyskiem. Powicher skręca i obala drzewa.

GŁOSY


Biada!… Byśmy nie zginęli!…
Pioruny!… Ulewa drzew!…


Sąsiedzi uciekają do domów. Dzieci Judasza za nimi. Judasz pozostaje nieruchomy. Powicher przelata i ucisza się.

NIEZNANY

pojawiając się.


Żyjesz —


JUDASZ

głucho


Żyję —


NIEZNANY


Czemu? Wiesz?


JUDASZ

j. w.


Bym na niebie wisiał wszerz
jak tęcza —


NIEZNANY


Byś dokończył —


JUDASZ

j. w.


Com rozpoczął —


NIEZNANY


Przed stworzeniem —


JUDASZ


Widział Bóg —


NIEZNANY


W żywocieś się matki począł —


JUDASZ

z bolesną rezygnacją


Abym w ziemi spocząć mógł…

po chwili

O matko…


NIEZNANY


Daremny jęk —


JUDASZ


O matko!…


NIEZNANY


Pustynia krzyczy —


JUDASZ

z rozpaczą


O matko! matko! matko!…

Ściemnia się. Nieznany znika. Rozjaśnia się.

z czułością

Twarz twoja — —
twe włosy — — twe oczy — — twe ręce —
spod śmiertelnego zawoja — —
twe oczy — —
otom twój syn…
widzisz mnie?
Och, twe spojrzenie!…

w uniesieniu

O większa, niż w niebie, słodyczy!

z rozpaczą wyrzutów sumienia

O męka — — o męka w męce…

po chwili

Matko, patrz — oto kamienie,
któremi miał twój syn
kamionowany być…

po chwili

Ty znasz mych win
bezmierny ciężar…

po chwili

Twe łzy,
twe nieprzespane noce,
twoje serdeczne płacze,
twoje rozpacze…
Twoje sieroce
godziny życia… Twe czoło
zdeptane — —

wzdryga się

nogą syna — —
twe łzy — — —
Bóg nie powiedział: przebaczę…

z wybuchem

Ty, matko, poniewierana,
bita — —
ty, któraś kryła twarz połą
szaty, gdy ręka cię syna — —
by twarz zakryta — —
by twarz! — — —
Godzina
straszna — — pamięci…

po chwili

Gdy wszystkie ręce
przeciwko mnie — — gdy krzyż
nad mną, jak orzeł — matko! i ty?!…
przeciw mnie?!…

słania się

głucho

dałaś mi serce, krwawsze niż
tygrysa…
przecz?…

po chwili

Twe łzy,
cóż łzy twe?

w wyczerpaniu ducha

Czym kupił za nie
szczęście i miłowanie?…


Z za domu Judasza wychodzi stara kobieta z sierpem, schyla się i poczyna żąć trawę.

JUDASZ


Co to?!
Matko!…
To ty?! To ty?!…

jakby w obłędzie

Mamo — widzisz motyla?
Jak śliczny — o,
na kwiecie… skrzydła rozchyla,
poleciał…
Mamo, o,
widzisz, jaki on duży — —
jak dłonie dwie — —
jak się ślicznie lśnią
skrzydła — — mknie — —
jak kwiat do gwiazd w podróży…
Co będziesz żęła? Trawę?
Dla krowy?
Szkoda trawy,
biegną w niej takie żwawe
robaczki — o — — —
takie rade…

nagle

Matko — — jak blade
twe lica!… Nie żnij trawy —
pot z niej wystąpił krwawy — —
krew z trawy!!… krople jak groch!!…

chwyta się za głowę

Czy słyszysz mnie?!
Przestań żąć trawę!!
Nie?!

Zbliża się gwałtownie i podnosi rękę jak do uderzenia. Nagle zakręca się i pada u stóp widma, które żnie dalej.

Och! Och! Och!

powstając, po chwili

Proch — —
nic więcej…
Nie ma krwi…
Matko — — przebacz mi — —
ty wiesz — — ty…
ty wiesz — — —
Bóg tak chciał — —
przeklął — —
i życie dał…

po chwili pod nagłą myślą

Spójrz na mnie — — widzisz twarz?
Mą twarz?
Tyś ją dała — —
sierp w ręku masz:
zedrzej!… Rękami
zedrzej — — plami…
Gdym w paschę był
w Jerozolimie młodym chłopcem,
gdziem się pokazał, zaraz szmer:
złodziej… Jakąem wściekłość krył,
a i ból jaki!… W oku obcem
myśl taką budzić — na pierwszy zer…
Złodziej!… tym szeptem w twarz mi pluto!..

zrywając się z dzikim krzykiem

Matko! Obliczem wyzuto
z śród żywych mnie!!

z furią

To ty!!… Tyś dała je!!…

Widmo przestaje żąć, podnosi się i patrzy na Judasza. Moment wahania. Wydaje się, jakby widmo chciało wyciągnąć ku niemu ręce i postąpić ku niemu, jakby czekało, aby on się zbliżył. On jednak stoi nieruchomy. Ściemnia się. Widmo niknie. Rozjaśnia się.

Znikła!… Ha!…

z wysileniem

Uszła — —
przede mną — —
uciekła — — drugi raz — —
raz pierwszy w ciszę podziemną,
pod grobu głaz — —
raz drugi — —
Skończone.
Był cień…
Uszła — — jam — — jam — —

po chwili podnosząc powoli palec ku niebu.

W nieskończoności
znikła — to było widmo — — szloch
i nic…
Tam kiedyś matek dwóch
zadrżą wnętrzności
naprzeciw się — tam — w niewysłowionej boleści — —
dwóch matek — — —
a przecież oddałem trzydzieści
srebrnych, nie wziąłem nic!

Słychać śmiech i w oddali grzmot piorunu.

Judasz z przerażeniem

Czyj śmiech?!


GŁOS NIEZNANEGO


Wygnałeś matkę swoją!…
Odeszła!


JUDASZ

chwytając się za głowę.


O! O! O!…


W hallucynacji Judasza pojawia się gromada dzieci, potem orszak kobiet młodych i starych, potem orszak mężów i starców, na końcu Uczniowie. Jan Ewangelista trzyma ogromny czarny krzyż przed sobą. Wchodzą z różnych stron i prawie otaczają Judasza stojącego pod drzewem. Wszyscy mają prawice wyciągnięte ku Judaszowi, piętnujące.

JUDASZ

w największej trwodze


Panie!!…

po chwili z rękoma do tłumu

Przyszli!!…

po chwili na wsze strony

I czegóż chcecie?
Po co idziecie?
Zwróciłem tych trzydzieści…
Żem wydał Pana,
że krew rozlana — —
lecz patrzcie w głąb boleści…

Mojego serca
straszny szyderca
kawały przed psy miotał!
przetom przezdradził — —
przetom prowadził — —
przetom ten Dom zdruzgotał…

Czego wy chcecie?…
Po co idziecie?…
Krzyż mnie pod ziemię wgniata!…
Okropni sędzie!…
I sąd wasz będzie
do końca, do końca świata!!…


Tłum cofa się i wychodzi.

JUDASZ

sam


Jestem…
Nie jestem proch… O straszliwość…
Pusto… Jasność świetlana
dnia…
Świata żywość
pełna, a pusta tak — — jak szczyty gór — —
Ni Boga, ni Szatana…
O klątwa!!

chwyta sznur, którym jest przepasany

Jedno: sznur
i ja…
I przecz?!

Grzmot.

I znowu gromy?
Cały mi świat
przez wieków grad
na oczach jest widomy —
jam Wieczność…


W jasności wstępuje na pagórek po prawej stronie sceny Nieznany w purpurowym płaszczu z płomiennym trójzębem w ręce.

NIEZNANY


Piekło…


JUDASZ

przeniknięty do szpiku kości


Wieczność kary…


NIEZNANY


Idźcie przeklęci w ogień wieczny,
tam będzie płacz i zgrzytanie zębów…


JUDASZ


Ha!… Piekła żary — —


NIEZNANY


Miecz obosieczny
płomienia w ręku Anioła
u Raju zrębów.


JUDASZ


Piekło — — — u Raju zrębów…

powtarzając

Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci:
czyja się dusza pada, psowa,
czyja się dusza zsuwa w cień,
czyjej się duszy chwycił grzyb,
wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,
do Galilei niechaj spieszy,
bo w Galilei wielkie dni…

wybucha płaczem spazmatycznym.

Och! Och! Och!


NIEZNANY


Słowa, słowa,
słowa — dym…


JUDASZ


Wieczność kary — —
wieczność męki — — —
nikt nie pocieszy — —
nie przebaczy — —


NIEZNANY


Wieczność męki,
wieczność kary,
wieczność rozpaczy.


JUDASZ


I nigdy wyzwolenia?!
I nigdy przebaczenia?!


NIEZNANY


Nikt nie przebaczy.


Grzmot.

JUDASZ

porywając się


Więc nie!!


GŁOS Z GÓRY


Judaszu! Judaszu!


JUDASZ


Nie szukaj mnie!
Jam nie Adam, co drżał!
Przeklęty byłem tu, niech będę tam
potępiony!!…

Przeciągłe grzmoty.

Zczeźnij na miał
ziemio! Ruń gwiazdo i słońce!
Z niebiosów bram
wyjdź ogniu i z piekła krat!!
Klnę rodzące
i niemowlęta!!
Zioła, zwierzęta,
zasiew i plon
i wszystek ludzki świat!
Niech zginie, co stworzył On!!…
Przeklinam!!


NIEZNANY


Spełniło się…


zstępuje za pagórek.

JUDASZ

z podniesionemi obu pięściami ku niebu.


Słyszysz?!

Nagle zatacza się, jakby jakaś moc ugodziła weń.

Co?
Co to?! Z niebiosów?! Ręka?!
Ku mnie?! Nad głową mą?!
Ku mnie — — w czoło — — w pierś — — a!!
Palec wytknięty! Palec — we mnie!
Ach! We mnie!!…
O jak mię nęka!
Wieki już trwa!!
Wieki już tak… Ha, skryć się — — —
Daremnie! Daremnie! Daremnie!
Ziemię na wskroś przebije!!
A!! wyję
jak pies…
O to okropne
ten palec tam — — ten palec nad mą głową…
Jak wąż zdeptany: wić się…
O to okropne! okropne! okropne!
Tak nieruchomo wytknięty — — z mocą,
na której wisi świat…
Włosy się pocą
krwią — — — jak Jemu…
Rwą się
wnętrzności… Nie znikniesz?!…
Puste słowo — —
to Wieczność…
Ha!! Zapadam się — — przepadam — —
widziałem w pąsie
Czarta — — czy siebie samego — —
Płomienie żegą — — —
Z Raju — jak Adam — —
W Piekło — jak Kain…


Zrywa z siebie sznur i zarzuca na gałąź.

Zasłona spada.