# Iwan Podkowa

Taras Szewczenko

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

> Иван Підкова

### I

W Zaporożu grzmi armata,
Przed panem Iwanem.
Zaporożec w dawne lata
Potrafił być panem.
Panowali, zdobywali
Swobodę i chwałę;
Ledwie świadczą ich z oddali
Kopce pozostałe.
Oj, wysoko się wznosiły
Na polu kurhany,
Gdzie legł Kozak do mogiły
W kitajkę[1] przybrany.
A mogiła kształtem wzgórza
Aż obłoki bodzie,
Wiatrom żale swe wynurza,
Szepcze o swobodzie.
Pradziadowskiej świadek sławy,
Powiada ją młodzi;
A wnuk słucha jej ciekawy
I piosnkę wywodzi.

Och, szalono w Ukrainie,
Licho daj go czartu!
A w gorzałce, w miodzie, w winie
Nabywano hartu.
Dobre niegdyś było życie
W ukraińskiej stronie.
Może sercu coś ulżycie,
Gdy je wam wydzwonię.

### II

Czarną chmurę wicher niesie
Z Limanu[2] wybrzeży,
Sine morze jak zwierz w lesie
Ryczy, to się jeży.
Gardziel[3] Dniepru już rozlany.
«Chłopcy, hej, do wiosła!
Siądziem w czajki[4], pójdziem w tany,
Byle woda niosła!»
Wypłynęło Zaporoże,
Aż Liman czernieje.
Grajże teraz, sine morze,
Niechaj wiatr zawieje!
Bije fala, płyńcie zdrowi,
Ni ziemi, ni nieba,
Aż drży serce — Kozakowi
Tego tylko trzeba.
Wiosło taktem gra wesołym,
Wykrzykują radzi[5],
Pan ataman[6] płynie czołem,
On wie, gdzie prowadzi.
Chodzi z lulką[7] po swej łodzi,
I rozmyśla bacznie:
Gdzie uderzyć mu przychodzi?
Skąd robotę zacznie?
Skręcił wąsy z gęstą miną,
Czajkom stanąć każe,
Podniósł kołpak[8], wstrząsł[9] czupryną:
«Zguba tobie, wraże[10]!
Hej, mołodcy[11], droga znana,
Ja Synopę[12] minę,
Lecz w Carogród[13] do sułtana
Pójdziemy w gościnę».
«Dobrze, ojcze atamanie,
Zagramy w Bosforze!»
«Dzięki, chłopcy! Niech się stanie!»
I znów kipi morze.
Pan ataman lulkę kurzy,
Na brzegu usiadłszy,
Na niebiosach bada burzy
I na falę patrzy.

kitajka — chustka jedwabna, pierwotnie chińska, skąd nazwa (daw. Kitaj to Chiny); w tradycji kozackiej istniał zwyczaj przykrywania czerwoną kitajką twarzy zmarłego. [przypis edytorski]

liman — zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie. [przypis edytorski]

gardziel (daw.) — r.m., tj. ten gardziel; dziś popr.: r.ż., tj. ta gardziel. [przypis edytorski]

czajka — szybka i zwrotna łódź kozacka. [przypis edytorski]

rad (daw.) — zadowolony. [przypis edytorski]

ataman — kozacki przywódca. [przypis edytorski]

lulka (daw.) — fajka. [przypis edytorski]

kołpak — wysoka czapka bez daszka, z futrzanym otokiem. [przypis edytorski]

wstrząsł — dziś popr.: wstrząsnął. [przypis edytorski]

wraże (daw.) — dziś popr. forma W.: wrogu. [przypis edytorski]

mołodec a. mołojec (z ukr.) — młody, dzielny mężczyzna; Kozak. [przypis edytorski]

Synopa — miasto portowe w płn. Turcji, nad M. Czarnym, ok. 650 km na wsch. od Stambułu. [przypis edytorski]

Carogród — dawna słowiańska nazwa Konstantynopola (ob. Stambuł), stolicy cesarzy bizantyjskich, używana również po zdobyciu tego miasta przez Turków. [przypis edytorski]