# Tren IV. (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren IV. (Zgwałciłaś, niepobożna śmierci, oczy moje…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Zgwałciłaś[2], niepobożna[3] śmierci, oczy moje,
Żem widział umierając[4] miłe dziecię swoje.
Widziałem, kiedyś trzęsła owoc niedordzały[5],
A rodzicom nieszczesnym serca sie krajały[6].
Nigdyć by ona była bez wielkiej żałości
Mojej umrzeć nie mogła, nigdy bez ciężkości[7]
I serdecznego bolu, w którymkolwiek lecie[8]
Mnie by smutnego była odbiegła[9] na świecie;
Alem ja już z jej śmierci nigdy żałościwszy,
Nigdy smutniejszy nie mógł być ani teskliwszy[10].
A ona (by był Bóg chciał) dłuższym wiekiem swoim
Siła[11] pociech przymnożyć[12] mogła oczom moim.
A przynamniej[13] tym czasem mogłem był odprawić
Wiek swój[14] i Persefonie[15] ostatniej[16] sie stawić[17],
Nie uczuwszy na sercu tak wielkiej żałości,
Której równia[18] nie widzę w tej tu śmiertelności[19].
Nie dziwuję Nijobie[20], że na martwe ciała
Swoich namilszych dziatek[21] patrząc, skamięniała[22].

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

zgwałcić (daw.) — zadać gwałt, postąpić wbrew prawu i powinności, zbeszcześcić coś, uczynić krzywdę wbrew prawu. [przypis redakcyjny]

niepobożny (starop.) — postępujący źle, nie „po bożemu”, bezbożny. [przypis redakcyjny]

umierając (starop. forma imiesłowu) — umierające. [przypis redakcyjny]

niedordzały (starop.) — niedojrzały. [przypis redakcyjny]

rodzicom (…) serca się krajały — byli bardzo smutni, zrozpaczeni. [przypis redakcyjny]

ciężkość* (starop.) — męka, wielki ból, wielkie zmartwienie. [przypis redakcyjny]

lato (starop.) — wiek, rok życia; w którymkolwiek lecie: w którymkolwiek roku życia, w jakimkolwiek wieku. [przypis redakcyjny]

mnie by odbiegła — opuściłaby mnie, zostawiłaby mnie swojemu losowi. [przypis redakcyjny]

teskliwszy (starop.) — bardziej bolejący. [przypis redakcyjny]

siła* (starop.) — wiele. [przypis redakcyjny]

przymnożyć (starop.) — sprawić, by ktoś miał czegoś więcej. [przypis redakcyjny]

przynamniej (starop.) — przynajmniej. [przypis redakcyjny]

odprawić (…) wiek swój (starop.) — zakończyć swoje życie. [przypis redakcyjny]

Persefona — tu: uosobienie śmierci. [przypis redakcyjny]

ostatniej — tu: ostatecznej; śmierć jest ostatnim kresem człowieka. [przypis redakcyjny]

stawić sie — przyjść dobrowolnie; Persefonie ostatniej sie stawić: stanąć przed Persefoną (śmiercią). [przypis redakcyjny]

rówień (starop.; tu forma D. lp: równia) — coś równego. [przypis redakcyjny]

w tej tu śmiertelności — na tym świecie podległym śmierci. [przypis redakcyjny]

Nijobie — forma wyrazu Niobe przekształconego tak dla rytmu; Nie dziwuję Nijobie: nie dziwię się Niobe; nie mam za złe Niobe. Niobe: w mit. gr. córka Tantala i żona króla tebańskiego Amfiona miała czternaścioro dzieci i wyśmiewała się z Latony, która miała tylko dwoje, Apolla i Artemidę. Latona nakazała swym dzieciom pomścić tę zniewagę i zamordować synów i córki Niobe. Niepocieszona Niobe zapłakała się na śmierć i została zamieniona w kamień, z którego płynęła woda przypominająca jej łzy. [przypis redakcyjny]

dziatki (daw.) — dzieci. [przypis redakcyjny]

skamięniała (starop.) — skamieniała. [przypis redakcyjny]