# Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Ucieszna moja śpiewaczko, Safo[2] słowieńska[3],
Na którą nie tylko moja cząstka[4] ziemieńska[5],
Ale i lutnia[6] dziedzicznym prawem spaść miała;
Tęś nadzieję już po sobie okazowała,
Nowe piosnki sobie tworząc, nie zamykając
Ustek[7] nigdy, ale cały dzień prześpiewając[8],
Jako więc lichy[9] słowiczek w krzaku zielonym
Całą noc prześpiewa gardłkiem[10] swym ucieszonym[11].
Prędkoś mi nazbyt umilkła, nagle cię sroga
Śmierć spłoszyła, moja wdzięczna[12] szczebiotko[13] droga.
Nie nasyciłaś mych uszu swymi piosnkami
I tę trochę teraz płacę sowicie[14] łzami.
A tyś ani umierając śpiewać przestała[15],
Lecz matkę ucałowawszy, takeś żegnała:
«Już ja tobie, moja matko, służyć nie będę
Ani za twym wdzięcznym stołem miejsca zasiędę;
Przyjdzie mi klucze położyć, samej precz jechać,
Domu rodziców swych miłych wiecznie[16] zaniechać[17]».
To, i czego żal ojcowski nie da serdeczny
Przypominać więcej, był jej głos ostateczny[18].
A matce, słysząc[19] żegnanie tak żałościwe,
Dobre[20] serce, że od żalu zostało żywe.

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

Safo (a. Safona) (VII–VI w. p.n.e) — najsłynniejsza starożytna poetka gr. mieszkająca na wyspie Lesbos. [przypis redakcyjny]

słowieńska (forma starop.) — słowiańska. [przypis redakcyjny]

cząstka — tu: część, która się komuś należy w wyniku dziedziczenia. [przypis redakcyjny]

ziemieński (forma starop.) — ziemiański, szlachecki; cząstka ziemieńska: dziedziczna część posiadłości szlacheckiej, ziemskiej. [przypis redakcyjny]

lutnia — instrument muzyczny strunowy w kształcie gruszki o dnie wypukłym, popularny zwłaszcza w XV-XVII w.; tu: symbol sztuki poetyckiej. [przypis redakcyjny]

ustka — zdr. od: usta, rzadko spotykane, dziś: usteczka. [przypis redakcyjny]

prześpiewając — przyśpiewując. [przypis redakcyjny]

lichy* (starop.) — mały. [przypis redakcyjny]

gardłko — zdr. od: gardło; dziś: gardełko. [przypis redakcyjny]

ucieszony* (starop.) — przynoszący radość, przynoszący pociechę, uciechę. [przypis redakcyjny]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

szczebiotka — warto zauważyć, że wyraz szczebiotać w odniesieniu do ludzi miał zwykle nacechowanie negatywne, a pozytywne w odniesieniu do śpiewu ptaków i mowy dziecinnej. [przypis redakcyjny]

sowicie — obficie, bogato, dużo. [przypis redakcyjny]

ani umierając śpiewać przestała — składnia z „ani” i orzeczeniem niezaprzeczonym (podobna jak w jęz. ang.) była dosyć popularna w XVI w.; dziś w jęz. pol. zasada podwójnego przeczenia. [przypis redakcyjny]

wiecznie — na wieki. [przypis redakcyjny]

zaniechać* (starop.) — opuścić; Już ja tobie, moja matko (…) zaniechać: fragment ten wiernie odpowiada charakterowi ówczesnych polskich pieśni weselnych (pożegnanie domu rodzinnego przez pannę młodą). W folklorze polskim pieśń pożegnalna panny młodej była leksykalnie bliska (są tu liczne analogie) pieśniom żałobnym. Istnieje teoria, że mamy tutaj do czynienia z aluzją do pożegnania Antygony z mieszkańcami Teb w tragedii Sofoklesa. [przypis redakcyjny]

ostateczny* — tu: ostatni. [przypis redakcyjny]

słysząc (starop. forma imiesł.) — słyszącej. [przypis redakcyjny]

dobre* — tu: zdrowe. [przypis redakcyjny]