# Tren VIII. (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren VIII. (Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim,
Moja droga Orszulo, tym zniknienim[2] swoim.
Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:
Jedną maluczką duszą[3] tak wiele ubyło.
Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,
Wszytkiś w domu kąciki[4] zawżdy pobiegała[5].
Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować[6]
Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować[7],
To tego, to owego wdzięcznie[8] obłapiając[9]
I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.
Teraz wszytko umilkło, szczere[10] pustki w domu,
Nie masz zabawki[11], nie masz rośmiać sie nikomu.
Z każdego kąta[12] żałość człowieka ujmuje[13],
A serce swej pociechy[14] darmo[15] upatruje[16].

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

zniknienim (starop.) — zniknieniem, zniknięciem. [przypis redakcyjny]

dusza* (daw.) — w znaczeniu: „żywe stworzenie”; dawniej duszami nazywano ludzi, np. szlachcic posiadał wieś z określoną ilością dusz, czyli chłopów; jedną (…) duszą (…) ubyło: z jedną duszą ubyło. Jerzy Axer przekonująco dowodził, że jest to niejako odpowiedź na cytat z listu, który otrzymał Cicero od swojego przyjaciela Serwiusza Sulpicjusza. Przyjaciel pytał Cycerona cierpiącego po śmierci córki Tulii: „in unius (Jedną) mulierculae animula (maluczką duszą) [si] iactura facta est (ubyło), tanto opere [commoveris] (tak wiele)?”. Postać i dzieło Cycerona są ważne również w Trenie XVI i XIX. [przypis redakcyjny]

wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu. [przypis redakcyjny]

pobiegała — przebiegała. [przypis redakcyjny]

Nie dopuściłaś (…) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła. [przypis redakcyjny]

głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami. [przypis redakcyjny]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

obłapiać (starop.; tu forma imiesł.: obłapiając) — obejmować. [przypis redakcyjny]

szczery (tu forma lm: szczere) — prawdziwy. [przypis redakcyjny]

zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość (por. „zabawić się”). [przypis redakcyjny]

z każdego kąta — zewsząd. [przypis redakcyjny]

ujmować — chwytać. [przypis redakcyjny]

swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka. [przypis redakcyjny]

darmo — na darmo, daremnie, na próżno. [przypis redakcyjny]

upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, oczekiwać zobaczenia, wypatrywać. [przypis redakcyjny]