# Tren XI. (Fraszka cnota! - powiedział Brutus porażony...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren XI[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

«Fraszka cnota»[2], powiedział Brutus porażony[3].
Fraszka, kto sie przypatrzy, fraszka z każdej strony.
Kogo kiedy pobożność jego ratowała?
Kogo dobroć przypadku złego[4] uchowała?
Nieznajomy[5] wróg[6] jakiś miesza ludzkie rzeczy[7],
Nie mając ani dobrych, ani złych na pieczy[8].
Kędy jego duch więnie[9], żaden nie ulęże[10]:
Praw li, krzyw li[11], bez braku[12] każdego dosięże[13].
A my rozumy swoje przedsię[14] udać chcemy[15],
Hardzi miedzy prostaki[16], że nic nie umiemy[17].
Wspinamy sie do nieba, Boże tajemnice
Upatrując[18], ale wzrok śmiertelnej źrzenice[19]
Tępy na to; sny lekkie[20], sny płoche[21] nas bawią[22],
Które sie nam podobno[23] nigdy nie wyjawią.
Żałości, co mi czynisz? Owa[24] już oboje
Mam stracić — i pociechę, i baczenie[25] swoje?

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

fraszka cnota — cnota jest fraszką, cnota nic nie znaczy. [przypis redakcyjny]

Brutus porażony — pokonany; Brutus, reprezentant cnót rzymskich, zabójca Juliusza Cezara (44 r. p.n.e.), został pokonany przez Oktawiana Augusta pod Filippi (42 r. p.n.e.). Po klęsce popełnił samobójstwo i miał wtedy powiedzieć: „O nędzna cnoto, byłaś tedy tylko słowem, a ja cię czciłem jako coś rzeczywistego, ty zaś byłaś niewolnicą Losu”. [przypis redakcyjny]

przypadku złego — od złego przypadku. [przypis redakcyjny]

nieznajomy* (starop.) — nieznany. [przypis redakcyjny]

wróg* — tu: zła siła, diabelska siła, los, fatum, być może chodzi nawet o szatana. [przypis redakcyjny]

ludzkie rzeczy (daw.) — sprawy ludzkie. [przypis redakcyjny]

na pieczy (starop.) — w opiece (por. współczesne: mieć pieczę nad czymś). [przypis redakcyjny]

więnie (forma starop.) — powieje, zawieje. [przypis redakcyjny]

nie ulęże (forma starop.) — nie ulegnie w znaczeniu: nie schowa się, nie uchroni się. [przypis redakcyjny]

praw li, krzyw li (starop.) — czy to sprawiedliwy, czy to niesprawiedliwy. [przypis redakcyjny]

bez braku* (starop.) — bez wyboru, bez wyjątku. [przypis redakcyjny]

dosięże (forma starop.) — dosięgnie. [przypis redakcyjny]

przedsię (starop.) — mimo to, jednak. [przypis redakcyjny]

udać* — zalecić, przemycić coś, co nie ma prawdziwej wartości; rozumy swoje przedsię udać chcemy: przecież chcemy udawać rozumnych, rozsądnych. [przypis redakcyjny]

hardzi miedzy prostaki — dumni między prostakami. [przypis redakcyjny]

że* — tu: choć. [przypis redakcyjny]

upatrując — podpatrując. [przypis redakcyjny]

źrzenice (starop. forma D. lp rodz. ż.) — źrenicy. [przypis redakcyjny]

lekki* (starop.) — posiadający małą wartość. [przypis redakcyjny]

płochy (starop.) — niestały, posiadający małą wartość. [przypis redakcyjny]

bawić* (daw.) — zaprzątać uwagę, tu: zwodzić. [przypis redakcyjny]

podobno (starop.) — może, prawdopodobnie. [przypis redakcyjny]

owa (starop.) — słowo wyrażające możliwość, że coś się stanie. [przypis redakcyjny]

baczenie (starop.) — rozum, rozsądek. [przypis redakcyjny]