# Tren XIV. (Gdzie te wrota nieszczęsne, któremi przed laty...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren XIV. (Gdzie te wrota nieszczęsne, któremi przed laty…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Gdzie te wrota nieszczesne[2], któremi przed laty
Puszczał sie w ziemię[3] Orfeus[4], szukając swej straty,
Żebych[5] ja też tąż ścieżką swej namilszej córy
Poszedł szukać i on[6] bród mógł przebyć, przez który
Srogi jakiś przewoźnik wozi blade cienie[7]
I w lasy niewesołe cyprysowe[8] żenie[9].
A ty mię nie zostawaj[10], wdzięczna[11] lutni[12] moja,
Ale ze mną pospołu[13] pódź[14] aż do pokoja[15]
Surowego Plutona[16]: owa[17] go [to] łzami,
To temi żałosnemi zmiękczywa[18] pieśniami,
Że mi moję namilszą dziewkę jeszcze wróci,
A ten nieuśmierzony[19] we mnie żal ukróci[20].
Zginąć ci mu nie może; tuć sie wszystkim zostać,
Niech sie tylko niedoszłej[21] jagodzie da dostać[22].
Gdzie by[23] też tak kamienne ten Bóg serce nosił,
Żeby tam smutny człowiek już nic nie uprosił.
Cóż temu rzec?[24] Więc tamże już za jedną drogą[25]
Zostać, a z duszą zaraz[26] zewlec[27] troskę srogą.

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

wrota nieszczesne — były one nieszczęsne, gdyż ci którzy przez nie przechodzili byli nieszczęśliwi, gdyż pozbawieni największego dobra: życia. [przypis redakcyjny]

Puszczał sie w ziemie — wyprawiał się w głąb ziemi, w drogę pod ziemię. [przypis redakcyjny]

Orfeusz — w mit. gr. poeta tracki, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka udał się do podziemi i tak oczarował Plutona, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy. [przypis redakcyjny]

żebych (starop.) — żebym. [przypis redakcyjny]

on* — tu: ten. [przypis redakcyjny]

bród (…) przez który/ Srogi jakiś przewoźnik wozi blade cienie — srogi przewoźnik: Charon. [przypis redakcyjny]

cyprys — drzewo żałobne, poświęcone przez Rzymian Plutonowi, ponieważ raz ścięte nie odrasta; uważa się, że było kiedyś używane do wyrobu trumien; Grecy i Rzymianie kładli do trumien gałązki cyprysu; jest to drzewo cmentarne. [przypis redakcyjny]

żenie (forma starop.) — gna, pędzi. [przypis redakcyjny]

nie zostawaj — nie zostawiaj, nie opuszczaj. [przypis redakcyjny]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

lutni (starop.; W. lp) — lutnio. [przypis redakcyjny]

pospołu (daw.) — razem, wespół (por. rzadko już używany wyraz społem: razem). [przypis redakcyjny]

pódź (forma starop.)— pójdź, chodź. [przypis redakcyjny]

do pokoja (forma starop.) — do pokoju. [przypis redakcyjny]

Pluton — w mit. rz. władca świata podziemnego, syn Saturna, brat Jupitera i mąż Prozerpiny (gr. Persefony). [przypis redakcyjny]

owa (starop.) — słowo wyrażające możliwość, że coś się stanie. [przypis redakcyjny]

zmiękczywa (forma starop., tzw. liczba podwójna) — zmiękczymy (ja i moja lutnia). [przypis redakcyjny]

nieuśmierzony (starop.) — taki, który nie da się uśmierzyć, opanować. [przypis redakcyjny]

ukrócić — zmniejszyć, powstrzymać. [przypis redakcyjny]

niedoszły (starop.) — niedojrzały. [przypis redakcyjny]

dostać* (starop.) — dojrzeć. [przypis redakcyjny]

gdzieby (starop.) — jakżeby, niepodobna by. [przypis redakcyjny]

Cóż temu rzec? (starop.) — co na to powiedzieć; pytanie retoryczne, sugerujące bezradność. [przypis redakcyjny]

za jedną drogą — jednocześnie. [przypis redakcyjny]

zaraz* — jednocześnie, za jednym razem. [przypis redakcyjny]

zewlec (starop.) — zrzucić, zdjąć. [przypis redakcyjny]