# Tren XV. (Erato złotowłosa i ty, wdzięczna lutni...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren XV. (Erato złotowłosa i ty, wdzięczna lutni…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Erato[2] złotowłosa i ty, wdzięczna[3] lutni[4],
Skąd pociechę w swych troskach biorą ludzie smutni,
Uspokójcie na chwilę strapioną myśl[5] moję,
Póki jeszcze kamienny w polu słup nie stoję[6],
Lejąc ledwe[7] nie krwawy płacz przez marmór[8] żywy[9],
Żalu ciężkiego pamięć[10] i znak nieszczęśliwy.
Mylę sie, czyli[11] patrząc na ludzkie przygody
Skromniej człowiek uważa[12] i swe własne szkody?
Nieszczesna matko[13] (jesli przyczytać[14] możemy
Nieszcześciu, co prze[15] głupi rozum swój cierpiemy),
Gdzie teraz twych siedm[16] synów i dziewek tak wiele[17]?
Gdzie pociecha? Gdzie radość i twoje wesele?
Widzę czternaście mogił; a ty nieszcześliwa
I podobno tak długo nad wolą[18] swą żywa Obłapiasz zimne groby, w których (ach niebogo!)
Składłaś[19] dziateczki swoje zagubione[20] srogo.
Takie więc kwiaty leżą kosą podsieczone
Albo deszczem gwałtownym na ziemię złożone.
W którą nadzieję żywiesz?[21] Czego czekasz więcej?
Czemu śmiercią żałości nie zbywasz[22] co pręcej[23]?
A wasze prętkie[24] strzały albo łuk co czyni
Niepochybny[25], o Febe[26] i mściwa bogini[27]?
Albo z gniewu (bo winna), albo więc z lutości[28]
Dokonajcie[29], prze Boga[30], jej biednej starości.
Nowa pomsta[31], nowa kaźń[32] hardą[33] myśl potkała[34]:
Dziatek płacząc, Nijobe[35] sama skamieniała
I stoi na Sypilu[36] marmór nieprzetrwany[37],
Jednak i pod kamieniem żywią[38] skryte rany.
Jej bowiem łzy serdeczne skałę przenikają
I przeźroczystym z góry strumieniem spadają,
Skąd źwierz[39] i ptastwo[40] pije; a ta w wiecznym pęcie[41]
Tkwi[42] w rogu skały wiatrom szalonym[43] na wstręcie[44].
Ten grób nie jest na martwym, ten martwy nie w grobie,
Ale samże jest martwym, samże grobem sobie.

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

Erato — jedna z dziewięciu Muz, Muza poezji miłosnej zazwyczaj przedstawiana z lirą. [przypis redakcyjny]

wdzięczny* (starop.) — miły, przyjemny. [przypis redakcyjny]

lutni (tu daw. forma W. lp) — dziś: lutnio. [przypis redakcyjny]

strapiona myśl — strapiony umysł, duszę. [przypis redakcyjny]

póki jeszcze kamienny w polu słup nie stoję — dopóki jeszcze nie zamieniłem się w kamień; zob. też w. 25 o skamieniałej Niobe. [przypis redakcyjny]

ledwe (starop.) — ledwie, zaledwie. [przypis redakcyjny]

marmór — daw. pisownia wyrazu marmur. [przypis redakcyjny]

marmór żywy — żyjący marmur. [przypis redakcyjny]

pamięć* — tu: znak upamiętniający lub pamiętanie. [przypis redakcyjny]

czyli* (starop.) — czy też. [przypis redakcyjny]

uważać* (starop.) — dostrzegać i oceniać. [przypis redakcyjny]

Nieszczesna matko — apostrofa do Niobe. [przypis redakcyjny]

przyczytać (starop.) — przypisać. [przypis redakcyjny]

prze — przez. [przypis redakcyjny]

siedm — daw. forma wyrazu siedem. [przypis redakcyjny]

tak wiele* (daw.) — tyle samo, drugie tyle. [przypis redakcyjny]

nad wolą* (starop.) — wbrew woli. [przypis redakcyjny]

skłaść (forma starop.) — złożyć. [przypis redakcyjny]

zagubiony — tu: pomordowany, unicestwiony. [przypis redakcyjny]

w którą nadzieję żywiesz? (starop.) — jaką nadzieją żyjesz? [przypis redakcyjny]

nie zbywasz (starop.) — nie pozbywasz (się). [przypis redakcyjny]

pręcej (starop.) — daw. pisownia wyrazu prędzej. [przypis redakcyjny]

prętki (starop.) — daw. pisownia wyrazu prędki. [przypis redakcyjny]

niepochybny (starop.) — nie chybiający, ten który nie chybia (celu). [przypis redakcyjny]

Febe — Febusie; Febus (Apollo) w mit. gr. syn Zeusa i Latony, czasami utożsamiany z bogiem słońca Heliosem; był bogiem muzyki, poezji, łucznictwa, proroctw i sztuki lekarskiej. [przypis redakcyjny]

mściwa bogini —- Diana, staroż. bogini rz. utożsamiana z gr. Artemidą; uważana za boginię księżyca, polowania i lasów. [przypis redakcyjny]

lutość* (starop.) — litość (obecnie rzadko używa się wyrazu luty w znaczeniu srogi; por. nazwę drugiego miesiąca w roku). [przypis redakcyjny]

dokonać* (daw.) — położyć kres. [przypis redakcyjny]

prze Boga — przez Boga, na Boga. [przypis redakcyjny]

pomsta — zemsta (zob. współczesne wyrażenie pomścić kogoś). [przypis redakcyjny]

kaźń (daw.) — męka, kara. [przypis redakcyjny]

hardy — dumny. [przypis redakcyjny]

potkała (forma starop.) — spotkała. [przypis redakcyjny]

Nijobe — forma wyrazu Niobe utworzona dla rytmu. [przypis redakcyjny]

na Sipylu — Sipylus (łac.), Sypilos (gr.): góra w Azji Mniejszej, na którą została przeniesiona przez trąbę powietrzną skamieniała Niobe. [przypis redakcyjny]

nieprzetrwany (starop.) — taki, którego nie można przetrwać, trwający wiecznie. [przypis redakcyjny]

żywią (forma starop.) — żyją. [przypis redakcyjny]

źwierz (starop.) — zwierzę. [przypis redakcyjny]

ptastwo (starop.) — ptactwo, ptaki. [przypis redakcyjny]

w wiecznym pęcie (forma starop.) — w wiecznych pętach, więzach; pęto: więzy. [przypis redakcyjny]

tkwić — tu: sterczeć, być na widoku. [przypis redakcyjny]

szalony — tu: bardzo wielki, przekraczający normę. [przypis redakcyjny]

tkwi na wstręcie (starop.) — stanowi przeszkodę, zawadę. [przypis redakcyjny]