# Tren XVII. (Pańska ręka mię dotknęła...)

Jan Kochanowski

# Jan Kochanowski. Treny. Tren XVII. (Pańska ręka mię dotknęła…)[1]

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pańska ręka mię dotknęła,
Wszytkę mi radość odjęła.
Ledwie w sobie czuję duszę[2]
I tę podobno dać muszę[3].

Lubo[4] wstając, gore jaśnie[5],
Lubo padnąc, słońce gaśnie[6],
Mnie jednako serce boli,
A nigdy sie nie utoli[7].

Oczu nigdy nie osuszę
I tak wiecznie płakać muszę.
Muszę płakać; o mój Boże,
Kto sie przed Tobą skryć może?

Prózno[8] morzem nie pływamy,
Prózno w bitwach nie bywamy:
Ugodzi nieszczeście wszędzie,
Choć podobieństwa[9] nie będzie.

Wiódłem[10] swój żywot tak skromnie,
Że ledwie kto wiedział o mnie,
A zazdrość i złe przygody
Nie miały mi w co dać szkody[11].

Lecz Pan, który gdzie tknąć[12] widzi,
A z przestrogi[13] ludzkiej szydzi,
Zadał mi raz[14] tym znaczniejszy[15],
Czymem już był bezpieczniejszy[16].

A rozum, który w swobodzie[17]
Umiał mówić o przygodzie,
Dziś ledwe sam wie o sobie:
Tak mię podparł w mej chorobie.

Czasem by sie chciał poprawić,
A mnie ciężkiej troski zbawić,
Ale gdy siędzie na wadze,
Żalu ruszyć nie ma władze[18].

Prózne to ludzkie wywody,
Żeby szkodą nie zwać szkody;
A kto sie w nieszcześciu śmieje,
Ja bych tak rzekł, że szaleje.

Kto zaś na płacz lekkość wkłada[19],
Słyszę dobrze, co powiada,
Lecz sie tym żal nie hamuje[20],
Owszem, więtszy przystępuje.

Bo mając zranioną duszę,
Rad i nierad płakać muszę;
Co snaść nie cześć, to ku szkodzie
I zelżywość[21] serce bodzie.

Lekarstwo to, prze Bóg żywy[22],
Ciężkie na umysł troskliwy[23];
Kto przyjaciel zdrowia mego,
Wynajdzi[24] co wolniejszego[25].

A ja zatym łzy niech leję,
Bom stracił wszytkę nadzieję,
By mnie rozum miał ratować,
Bóg sam mocen[26] to hamować.

W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

Ledwie (…) czuję duszę — ledwie żyję. [przypis redakcyjny]

i tę [duszę] oddać muszę — muszę oddać życie, umrzeć. [przypis redakcyjny]

Lubo (…) lubo — Czy (…) czy. [przypis redakcyjny]

gore jasnie — jasno goreje, płonie, świeci. [przypis redakcyjny]

padnąc (…) gaśnie — gaśnie zapadając (za horyzont), zachodząc. [przypis redakcyjny]

utolić (tu forma 3 os. lp cz. przysz.: utoli) — utulić, ukoić. [przypis redakcyjny]

prózno — na próżno. [przypis redakcyjny]

podobieństwo* — możliwość, prawdopodobieństwo. [przypis redakcyjny]

wiódłem — wiodłem. [przypis redakcyjny]

nie miały mi w co dać szkody — nie miały powodu, by mi uczynić szkodę. [przypis redakcyjny]

tknąć — doświadczyć. [przypis redakcyjny]

przestrogi* — ostrożności. [przypis redakcyjny]

raz — cios (por. razić, otrzymywać razy). [przypis redakcyjny]

znaczniejszy — większy, dotkliwszy. [przypis redakcyjny]

Czymem już był bezpieczniejszy — im bardziej czułem się bezpieczny. [przypis redakcyjny]

w swobodzie — gdy był wolny (swobodny) od trosk i cierpień. [przypis redakcyjny]

gdy siędzie na wadze (…) ma władze — gdy żal i rozum umieścimy na szalach wagi, rozum nie przeważy. [przypis redakcyjny]

na płacz lekkość wkłada — lekceważy płacz. [przypis redakcyjny]

sie (…) żal nie hamuje — żal nie zmniejsza się. [przypis redakcyjny]

nie cześć, zelżywość — despekt, dyshonor. [przypis redakcyjny]

prze Bóg żywy — przez Boga żywego, na Boga żywego. [przypis redakcyjny]

troskliwy* — strapiony, zatroskany, ten, który ma wiele trosk. [przypis redakcyjny]

wynajdzi (starop.; daw. forma W. lp) — wynajdź. [przypis redakcyjny]

wolniejszy — łagodniejszy, lepszy. [przypis redakcyjny]

mocen — ma moc, siłę. [przypis redakcyjny]