# Za kulisami

Cyprian Kamil Norwid

quidam (łac.) — ktoś. [przypis edytorski]

elipsoida — bryła powstała przez obrót połowy elipsy wokół krótszej osi. [przypis edytorski]

feodalne — dziś popr.: feudalne. [przypis edytorski]

czworogranny (daw.) — czworokątny. [przypis edytorski]

galwanizm — tu: galwanoplastyka, metoda pokrywania powierzchni cienką warstwą metalu dzięki oddziaływaniu prądem. [przypis edytorski]

obejma — dziś popr. forma 3.os.lp. cz.ter.: obejmuje. [przypis edytorski]

lewiatan (bibl.) — potwór morski. [przypis edytorski]

aplauz — tu: klaka, tj. wynajęci oklaskiwacze. [przypis edytorski]

mandragora — roślina o korzeniu, który ma właściwości narkotyczne. [przypis edytorski]

limbus (teol.) — otchłań, miejsce przebywania osób nieochrzczonych, które nie popełniły grzechu. [przypis edytorski]

Dante Alighieri (1265–1321) — poeta wł., polityk, uznawany za ojca języka wł. Najsłynniejszym jego dziełem jest Boska Komedia, zawierająca obrazy Raju, Czyśćca i Piekła, przy czym w kręgach piekielnych poeta umieścił swoich przeciwników politycznych. Kiedy frakcja białych w partii gwelfów, z którą Dante był związany, przegrała walkę polityczną z partią czarnych, musiał on opuścić rodzinną Florencję i resztę życia spędził na wygnaniu; zmarł w Rawennie. [przypis edytorski]

Pythagor — Pitagoras (ok. 572–ok. 497 p.n.e.) filozof, matematyk i mistyk grecki. [przypis edytorski]

do wód — do uzdrowiska. [przypis edytorski]

trafunek (daw.) — przypadek. [przypis edytorski]

niezwykły (daw.) — nieprzyzwyczajony. [przypis edytorski]

referendarz — urzędnik sądowy. [przypis edytorski]

arlekin (wł.) — postać sprytnego i zakochanego sługi z commedia dell'arte z końca XVII wieku. [przypis edytorski]

pierrot — postać z komedii dell'arte: smutny kochanek ze łzami wymalowanymi na pobielonej twarzy. [przypis edytorski]

do tyla (daw.) — w takim stopniu. [przypis edytorski]

na razie (daw.) — nagle. [przypis edytorski]

skorzej (daw.) — prędzej. [przypis edytorski]

domino (włos.) — płaszcz maskaradowy z kapturem; tu: osoba ubrana w taki płaszcz. [przypis edytorski]

kuplet — zwrotka piosenki satyrycznej. [przypis edytorski]

afera — tu z fr.: sprawa. [przypis edytorski]

prawidła (daw.) — zasady. [przypis edytorski]

kastrametacja (łac.) — odmierzanie miejsca na obóz. [przypis edytorski]

Heloiza (ok. 1098–1164) — zakonnica i erudytka, potajemnie poślubiona teologowi Abélardowi (1071–1142). [przypis edytorski]

wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

that is the question (ang.) — oto jest pytanie (fragment szekspirowskiego monologu Hamleta). [przypis edytorski]

zbywać (daw.) — brakować. [przypis edytorski]

Czy podobna (daw.) — czy to możliwe? [przypis edytorski]

cięży — dziś popr.: ciąży. [przypis edytorski]

płochość (daw.) — niestałość. [przypis edytorski]

odwłoka — dziś: zwłoka. [przypis edytorski]

niepoczesny — wyrywający się nie w porę. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]

ośmnasta — dziś popr.: osiemnasta. [przypis edytorski]

mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]

koniunkcja (z łac.) — położenie planet, w którym sprawiają one wrażenie, jakby znajdowały się w jednym punkcie na niebie. [przypis edytorski]

firmament — sklepienie niebieskie. [przypis edytorski]

kapitalnie (daw.) — głównie, przede wszystkim. [przypis edytorski]

vaudeville (fr.) — wodewil, tj. lekki utwór sceniczny, przeplatany śpiewami. [przypis edytorski]

dające na — wychodzące na (kalka wyrażenia francuskiego donner sur). [przypis edytorski]

łokieć — daw. miara długości, tu w znaczeniu miarki. [przypis edytorski]

kibić — talia. [przypis edytorski]

azali (daw.) — czy. [przypis edytorski]

dopokąd — dziś popr.: dopóki. [przypis edytorski]

czamara (daw.) — długie męskie okrycie wierzchnie, podszyte futrem. [przypis edytorski]

kwoli a. gwoli komuś/czemuś (daw.) — ze względu na kogoś/coś. [przypis edytorski]

marka (daw.) — znaczek (tu: wydawany w szatni). [przypis edytorski]

wnijście (daw.) — wejście, tu: wschód. [przypis edytorski]

Diogenes z Sinope (413–323 p.n.e.) — filozof gr., przedstawiciel cyników; głosił, że dla osiągnięcia szczęścia należy maksymalnie ograniczyć własne potrzeby i uniezależnić się od dóbr materialnych; według legendy sam prowadził ascetyczne życie, mieszkając w beczce; według innej w biały dzień wyszedł kiedyś na miasto z latarnią, a pytającym, co robi, odpowiadał „szukam człowieka”. [przypis edytorski]

krynolina (fr.) — szeroka suknia na stelażu. [przypis edytorski]

Sit tibi crinolina levis! — por. łac. Sit tibi terra levis (niech ci ziemia lekką będzie). [przypis edytorski]

feullieton (fr.) — felieton. [przypis edytorski]

Newton, Izaak (1643–1727) — uczony angielski, odkrywca prawa powszechnego ciążenia, twórca mechaniki klasycznej. [przypis edytorski]

podejma — dziś popr.: podejmuje (w znaczeniu: podnosi). [przypis edytorski]

mimo (daw.) — obok. [przypis edytorski]

przenosić (daw.) — woleć. [przypis edytorski]

mehercule (łac.) — na Herkulesa! [przypis edytorski]

wyskoki — dziś popr. forma N.lm: wyskokami. [przypis edytorski]

Eheu (łac.) — ach. [przypis edytorski]

psowanie — dziś popr.: psucie. [przypis edytorski]

jaw — dziś popr. w r.ż: jawa. [przypis edytorski]

Leander (mit. gr.) — nieszczęśliwy kochanek Hero, znakomity pływak. [przypis edytorski]

Hellespont — cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, znana też jako Dardanele. [przypis edytorski]

lubo (daw.) — chociaż. [przypis edytorski]

…….. — końca sceny brak w rękopisie. [przypis edytorski]

baczność — uwaga. [przypis edytorski]

kędy (daw.) — gdzie. [przypis edytorski]

poruczać (daw.) — powierzać. [przypis edytorski]

burnus (arab.) — rodzaj płaszcza bez rękawów zaopatrzonego w kaptur. [przypis edytorski]

Nepomucyn — dziś popr. forma imienia to Nepomucen. [przypis edytorski]

opona (daw.) — zasłona (por.: opinać). [przypis edytorski]

Canova, Antonio (1757–1822) — klasycystyczny włoski rzeźbiarz, malarz i architekt. [przypis edytorski]

…………………………….. — luka w rękopisie. [przypis edytorski]

…………………………….. — luka w rękopisie. [przypis edytorski]

falanga — zwarty szyk stosowany w staroż. Grecji. [przypis edytorski]

lacedemoński — spartański. [przypis edytorski]

hekatomba (gr.) — ofiara ze stu wołów, przen.: rzeź. [przypis edytorski]

Partenianie (gr.) — dzieci z nieprawego loża, zrodzone w Sparcie podczas wojny messeńskiej; Partenianie osiedlili się w południowych Włoszech w okolicy Tarentu. [przypis edytorski]

jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

etranżerski (z fr.) — cudzoziemski. [przypis edytorski]

czczy — jałowy, nic nieznaczący. [przypis edytorski]

areopag (gr.) — najwyższy sąd w staroż. Atenach. [przypis edytorski]

ustawnie (daw.) — ciągle. [przypis edytorski]

nawa (daw.) — okręt. [przypis edytorski]

jeno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

metek a. metojk — cudzoziemiec osiedlony w Atenach. [przypis edytorski]

izoter (gr.) — obcokrajowiec, który w nagrodę otrzymał prawa cywilne obywatela Aten. [przypis edytorski]

prostat (gr.) — opiekun, przełożony. [przypis edytorski]

na progach przysionku Tezeusza — mowa o świątyni Tezeusza, herosa ateńskiego. [przypis edytorski]

Minerwa (mit. rzym.) — odpowiednik gr. Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny. [przypis edytorski]

łacniej (daw.) — łatwiej. [przypis edytorski]

Solon (635–ok. 560 p.n.e.) — ateński polityk i reformator, u początku kariery przyczynił się do zdobycia przez Ateny wyspy Salaminy. [przypis edytorski]

utwierdzić podążył starożytne areopagu kolumny — mowa o reformach Solona, wzmacniających pozycję Aeropagu. [przypis edytorski]

samodzierzstwo (z ros.) — samodzierżawie, tj. władza absolutna. [przypis edytorski]

Jupiter (mit. rzym.) — najwyższy z bogów, którego atrybutem był piorun, odpowiednik gr. Zeusa. [przypis edytorski]

Moloch — fenicki bądź asyryjski (nie ammonicki) bóg, któremu składano ofiary z ludzi. [przypis edytorski]

znaki — dziś popr. forma N.lm: znakami. [przypis edytorski]

wcale (daw.) — całkiem. [przypis edytorski]

epod lub epoda (gr.) — w chórze gr. część pieśni występująca po strofie i antystrofie. [przypis edytorski]

Likurg (IX a. VIII wiek p.n.e.) — staroż. prawodawca i twórca ustroju Sparty, której był regentem (tj. sprawował władzę w imieniu małoletniego króla); zbiór praw (tzw. Wielka Rhetra), którego autorstwo tradycyjnie mu przypisywano, powstał najprawdopodobniej później (w VIII/VII w. p.n.e.) i nie był dziełem jednej osoby. [przypis edytorski]

puklerz — rodzaj okrągłej tarczy. [przypis edytorski]

banicja — kara wygnania z kraju. [przypis edytorski]

przeważny (daw.) — tu: istotny. [przypis edytorski]

powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

chrobry (daw.) — odważny. [przypis edytorski]

harmostes (gr.) — wysoki urzędnik spartański, odpowiednik namiestnika królewskiego. [przypis edytorski]

golf (z wł.) — zatoka. [przypis edytorski]

Focyda a. Fokida — kraina w środkowej Grecji nad Zatoką Koryncką; należą do niej Delfy, w których znajduje się świątynia Apollina. [przypis edytorski]

ukaz — tu: rozkaz. [przypis edytorski]

Lacedemona — właśc. Lacedemon, czyli Sparta. [przypis edytorski]

Arkadia — górzysta kraina w centrum Półwyspu Peloponeskiego. [przypis edytorski]

niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe. [przypis edytorski]

w wigilię (daw.) — w przeddzień. [przypis edytorski]

skorzej (daw.) — prędzej. [przypis edytorski]

Pnyks — miejsce zgromadzeń ludowych w staroż. Atenach. [przypis edytorski]

koryfa (gr.) — r.ż. od koryfeusz, przewodnik chóru. [przypis edytorski]

córkom bogów — mowa o muzach. [przypis edytorski]

powolny (daw.) — posłuszny. [przypis edytorski]

Tyrteusz a. Tyrtajos — żyjący w VII w. p.n.e. poeta grecki (pochodzący ze Sparty, Miletu a. Aten), jego poezje zagrzewały Spartan do walki; wg legendy został przysłany przez Ateny jako jedyne wsparcie dla Sparty w wojnie z Meseńczykami; od jego imienia wywodzi się nazwa poezji tyrtejskiej, czyli poezji patriotycznej wzywającej do walki, oraz określenie: postawa tyrtejska, oznaczające gotowość oddania życia za ojczyznę. [przypis edytorski]

powolność (daw.) — posłuszeństwo. [przypis edytorski]

libacja — wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw. [przypis edytorski]

Jowiszówna — Atena, córka Zeusa, którego rzymskim odpowiednikiem był Jowisz. [przypis edytorski]

glauki (gr.) — barwy morza. [przypis edytorski]

element (gr.) — żywioł. [przypis edytorski]

gwiaździarska… umiejętność — astronomia a. astrologia. [przypis edytorski]

Tales z Miletu — filozof i matematyk grecki z VII/VI w. p.n.e., przedstawiciel jońskiej szkoły filozofii przyrody. [przypis edytorski]

wraz (daw.) — natychmiast. [przypis edytorski]

jedno (daw.) — tylko. [przypis edytorski]

gładki (daw.) — piękny. [przypis edytorski]

pentakonarchos (gr.) — dowódca oddziału złożonego z pięćdziesięciu ludzi. [przypis edytorski]

bachanalia — uroczystości na cześć Bakchosa (Dionizosa), greckiego boga wina. [przypis edytorski]

Apollinowy (mit. gr.) — pochodzący od Apollina, boga muzyki i przewodnika Muz. [przypis edytorski]

białym kamykiem naznaczony — wg rzymskich zwyczajów tak oznaczano szczęśliwy dzień. [przypis edytorski]

chlamida (gr.) — płaszcz zarzucany na prawe ramię. [przypis edytorski]

podobieństwo (daw.) — możliwość. [przypis edytorski]

eter — wg daw. nauki niedostrzegalna substancja wypełniająca kosmos. [przypis edytorski]

czyli — czy z partykułą -li. [przypis edytorski]

wraz (daw.) — zaraz. [przypis edytorski]

Ceramika (gr. Kerameikos) — dzielnica w starożytnych Atenach. [przypis edytorski]

prytaneum a. prytaneion (gr.) — budowla, w której zbierało się zgromadzenie prytanów, tj. członków wielkiej rady. [przypis edytorski]

Olimp — góra w Grecji, w mitologii uznawana za siedzibę bogów. [przypis edytorski]

przewotować (daw.) — przegłosować. [przypis edytorski]

Orfeusz (mit. gr.) — muzyk, poeta i pieśniarz, który śpiewem swoim poskramiał dzikie zwierzęta i ożywiał martwe przedmioty. Zszedł do Hadesu po swą zmarłą żonę Eurydykę i oczarował swoim śpiewem władcę krainy zmarłych. [przypis edytorski]

larwa (daw., z łac.) — tu: potwór. [przypis edytorski]

Ereb (mit. gr.) — najciemniejsza część Hadesu, podziemnej krainy zmarłych; tu: piekło. [przypis edytorski]

Pafus (mit. gr.) — syn Pigmaliona; jego imieniem nazwano miasto Pafos na Cyprze. [przypis edytorski]

gimnazjon (gr.) — miejsce ćwiczeń fizycznych. [przypis edytorski]

abrys (daw.) — plan. [przypis edytorski]

Kodros — legendarny ostatni król Aten. Gdy wyrocznia delficka zapowiedziała zwycięstwo Dorom atakującym Attykę, o ile tylko nie zabiją króla ateńskiego, on, przebrany za chłopa, zabił w obozie Dorów jednego z żołnierzy i zginął z ich ręki, ratując ojczyznę. [przypis edytorski]

wszechprzytomny (daw.) — wszechobecny. [przypis edytorski]

Ceres (mit. rz.) — bogini plonów i żniw. [przypis edytorski]

kolce — kolczyki. [przypis edytorski]

Dromos (gr.) — miejsce wyścigów konnych w Sparcie. [przypis edytorski]

inwalid — dziś popr.: inwalida. [przypis edytorski]

rapsod — tu: podniosły utwór poezji epickiej. [przypis edytorski]

Diana (mit. rzym.) — dziewicza bogini księżyca i łowów. [przypis edytorski]

hoplici — ciężkozbrojna piechota w staroż. Grecji. [przypis edytorski]

baratron (gr.) — przepaść, do której wrzucano skazanych na śmierć złoczyńców, a także słabowite bądź kalekie dzieci. [przypis edytorski]

cenzor — wyższy urzędnik rzymski, odpowiedzialny m. in. za przeprowadzanie spisów obywateli oraz dbający o obyczajność. [przypis edytorski]

pedonom (gr.) — nadzorca chłopców. [przypis edytorski]

konduktor (łac.) — ten, który prowadzi (nie jest to standardowy przydomek Jowisza). [przypis edytorski]

polemark a. polemarch (gr.) — wódz naczelny. [przypis edytorski]

Argonauci (mit. gr.) — pięćdziesięciu dwóch uczestników wyprawy na statku Argo do Kolchidy po złote runo. [przypis edytorski]

efor (gr.) — wysoki urzędnik w staroż. Sparcie, w pewnym stopniu stanowiący przeciwwagę dla wojskowej władzy królów. [przypis edytorski]

niewczesny (daw.) — przychodzący nie w porę. [przypis edytorski]

gesta (łac.) — czyny. [przypis edytorski]

…… — duża luka w rękopisie. [przypis edytorski]

Scito te ipsum… (łac.) — znaj samego siebie (tytuł rozprawy Abelarda). [przypis edytorski]