# Panna Maliczewska

Gabriela Zapolska

> Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.


Osoby:

Daum

Filo

Edek

Bogucki

Koledzy 1, 2, 3, 4

Panna Maliczewska

Daumowa

Hiszowska

Żelazna

Michasiowa

Sekwestrator


### AKT I

Scena przedstawia izbę, a raczej izdebkę w suterenie, bardzo małą i bardzo wąską. Po lewej dwa okna małe dwuszybowe, we framugach. W głębi piec do gotowania i łóżko Żelaznej, po prawej od widzów drzwi wejściowe, po trzech zmurszałych i ścierką zasłanych schodkach, i łóżko Stefki, przy nim koszyczek[1] nieduży zamiast szafki, na nim lusterko, książki, grzebień, bardzo piękna bombonierka, jakieś flaszki, jabłko i dużo innego śmiecia. Mały, obdarty parawan stoi przy ścianie, na nim wisi sukienka i jaskrawa halka, po lewej pod oknami sofa ceratowa, na niej pościel Edka Kuleszy, paczka przewrócona, świeca, bochenek chleba zaczęty, obdarty kołnierzyk. Pod oknami stół, na nim garnki, książki, zeszyty. W głębi, koło kominka lampa ścienna, nad łóżkiem Żelaznej obrazy, kwiaty z bibuły, fotografie i obraz święty, a przed nim świeci się lampka. Całość daje obraz ciasnoty i wilgoci. Ściany powinny być ciemne. Podłoga świeżo wyszorowana, piaskiem wysypana, po niej porozkładane ścierki i gazety. Przy podniesieniu zasłony Żelazna stoi przy balii w głębi komina i pierze. Edek Kulesza siedzi przy oknie przy stole z zatkanymi rękami uszami i głośno uczy się. Para napełnia całą izbę. Przez chwilę słychać monotonny głos Edka i pluskot wody w balii, po chwili Edek wstaje, idzie do chleba, kroi kawałek, je i wraca na miejsce, nie przerywając głośnego mamrotania. Wreszcie Żelazna podchodzi do stołu, zaczyna przewracać wszystko, zła, czegoś szuka.

#### Scena I

Edek — Żelazna

EDEK


No!


ŻELAZNA

szuka na stole, przy którym uczy się Edek


Ty… no…


EDEK


Proszę nie przewracać…


ŻELAZNA


Niech Kulesza się ustąpi[2].


EDEK


Nie przewracać!


ŻELAZNA


Tu była farbka do bielizny, gdzie jest?


EDEK


A mnie co do tego?


ŻELAZNA


Tu była farbka. Gdzie jest?


EDEK


Niech mnie Żelazna da spokój — ja muszę się uczyć.


ŻELAZNA


A ja muszę prać. Moje pranie więcej warte jak Kuleszy nauka, bo za pranie płacą, a za naukę Kuleszy pies grosza nie da. Dzie[3] farbka?


EDEK

z pasją, bijąc w stół


Proszę stąd iść!


ŻELAZNA


A! A! to co? Kto tu pani? ja, czy Kulesza? Kto to na stancji[4] — ja, czy Kulesza? Kto komu winien za trzy miesiące? ja, czy Kulesza? co? co? Kulesza milczy. A no… a no… teraz trza pyska nie rozwierać, jak się na to nie ma i Bogu dziękować, że jeszcze trzymam, bo inna dawno by porządek zrobiła.


EDEK

cicho


Sie zapłaci.


ŻELAZNA


Spodziewam się. Ukrzywdzić się nie dam, ja ciężko pracuję.


Odchodzi do balii. Znowu słychać plusk wody i monotonny głos Edka.

EDEK

odwraca się ku Żelaznej


Już ciemno!


ŻELAZNA

sucho


Dopiero trzecia.


EDEK


To cóż, ale tu ciemno!


ŻELAZNA

sucho


To trzeba się do pałacu wynieść i elektrykę sę fundnąć[5].


EDEK

Uczy się, bierze chleb, je, siada na stole przy oknie.Żelazna bierze kubeł mydlin i wychodzi, stukanie w okno. Edek klęka i otwiera okno.

#### Scena II

Edek,Filo

FILO


Siawus.


EDEK

mamrocze

FILO


Kujesz Demostenesa[6]?


EDEK

mamrocze w dalszym ciągu

FILO


Ta przestań[7], idziesz?


EDEK

rozkłada ręce

FILO


Szkoda.


EDEK

bije się po głowie


Ciężko, nie idzie — cholera, jakby kto zaciągnął tuman[8].


FILO


Już wszyscy poszli.


EDEK

macha ręką

FILO

zagląda do wnętrza


A… nie ma?


EDEK

ciągle się uczy


Nie.


FILO


Ja tu dla niej coś przyniósł[9].


EDEK

machinalnie wyciąga rękę


Dawaj!


FILO


Nie, ja sam. zagląda A twojej wiedźmy nie ma?

Wchodzi przez okno, leci do łóżka Stefki, wydobywa spod peleryny bukiecik kwiatów, stawia na koszu i wraca do Edka zadowolony.

Tak! Do kobiet tylko z kijem Nietschego[10] albo… z kwiatami… Mówię ci to z doświadczenia. Zapamiętaj to sobie Kulo!


EDEK


Idź, mnie to nie w głowie.


FILO


Ale… jak nie teraz, to później; zawsze cię to napadnie.


EDEK


Nie będę miał czasu.


FILO


Na to czasu nie trzeba.


EDEK


Właśnie[11].


FILO

siada na stole


Naturalnie. Jesteś młody, to nie potrzebujesz się długo wysługiwać[12]. Raz, dwa, kobieta wpada ci w objęcia.


EDEK


Wielkie szczęście.


FILO


No, nie jest to główny czynnik życia — ale konieczny.siada na stole i zapala papierosa Chcesz?


EDEK


Dobrze.


Bierze; palą chwilę w milczeniu.

FILO

patrzy na kąt Stefki i Edka


Wiesz, ja przecie nie mogę uwierzyć, żebyś tak był blisko niej i tak… nic… tego.


EDEK

z wybuchem


Tobie tylko świństwa w głowie.


FILO


Wcale nie świństwa, bo musisz przyznać, że ta Stefka to szampańska dziewczyna.


EDEK


Ja mam inne zapatrywania w tym względzie.


FILO


No… wiem… wiem, nie potrzebujesz mi imponować, każden[13] z nas uznaje w kobiecie człowieka, e!… po jakiemu ty palisz — zaciągaj się… słyszysz?


EDEK


Daj mi spokój.


Rzuca papierosa i idzie do chleba, kroi, zaczyna jeść i pisze przy stole.

FILO

siada na sofie


Najlepiej — jak nie umiesz palić, to nie pal… po chwili Ona pali?


EDEK

przy stole


Kto?


FILO


Maliczewska.


EDEK


E!


FILO


Widziałem raz — wychodziła z próby, ktoś, jakiś chórzysta czy co, palił, ona mu wyrwała z ust papierosa i sama paliła.


EDEK


Dla hecy. A zresztą, niech ją diabli, masz tu twoje polskie… podaje mu kilka kartek Na[14]… przepisz sobie, tylko byków nie rób.


FILO

szuka po kieszeniach


Tu jest dwadzieścia centów.


EDEK

twardo


Słuchaj ty? A reszta? Jeszcześ mi winien za poprzednie czterdzieści centów.


FILO

z przymileniem


Kula, nie szalej! Kupiłem kwiatów dla niej!


EDEK


Lepiej było dać jej gotówką.


FILO


Tyś oszalał? Jej? Artystce?


EDEK


Taka ona artystka, jak ja doktor filozofii. No, niech cię diabli…


FILO

machinalnie kroi kawałek chleba i je


Ja mam swoje zapatrywania na kobiety. Powinno się nie zdzierać poezji. Ja nawet napisałem do niej wiersze. O tam… na tej karteczce w środku bukietu.

„I tylko dziwię się, że kwiaty/ Pod twymi stopami nie rosną”.


EDEK

z ironią, przy stole


> „O ty! Mój ptaku skrzydlaty,/ Ty raju! Ty maju… Ty wiosno!”


FILO


O, o!


EDEK


Tak, tak, brachu, Sienkiewicz! Sienkiewicz!


FILO


Może ona nie czytała?


EDEK


Nie czytała? Ona wszystko już pożarła, całą bibułę — ona ciągle czyta. Bez wyboru. Chciałem to jakoś pokierować, ale diabła tam.


FILO

zadowolony


Taka inteligentna?


EDEK


Nie inteligentna, ale oczytana. A zresztą nie piłuj mnie nią. Ja mam już tego powyżej uszu.


FILO


Kiedy wróci?


EDEK


Nie wiem.


FILO


Nie jesteś uprzejmy.


EDEK

smutno


Jak byś miał dziury w butach, dziury w portkach, dziury w mózgu, jak by ci było niewesoło i ciężko, to byś także nie był uprzejmy.


FILO

serdecznie


Ja bym cię, Kula, do siebie zaprosił, jak Boga kocham i wszystko ci dał, ale moi starzy to taka para Dulskich[15], że aż w nosie kręci.


EDEK


Ja wiem, tyś dobry w gruncie rzeczy, ale twoje środowisko — bagno!


FILO


No — a ja romantyk.


EDEK


Diabła tam! Pozujesz na romantyka. Szczerości ani grdynia[16]. No… idź już…


FILO


Zostawię dla niej papierosów.


EDEK


Także coś. Idź już.


FILO


Aha! Tu masz! Etykę.


Wchodzi Żelazna i patrzy ze złością na Fila.

EDEK


Kiedy oddać?


FILO


Weź całkiem. Nie krępuj się. Ja i tak bym spuścił.


#### Scena III

Ciż i Żelazna

ŻELAZNA


Nie lubię wizytów[17].


FILO


Siawus Edek!


ŻELAZNA


Proszę po papierach, bo podłoga świeżo umyta.


FILO


Nikt by się tego nie domyślił.


wychodzi

ŻELAZNA


Wymawiam sobie[18] wizyty, i żeby mi przez okno nie wpuszczać. Bo to jakby do jakiej nory złodziejskiej, a nie chrześcijańskiego domu.


EDEK


Nie żadne wizyty, tylko kolega.


ŻELAZNA


Nie chcę. Jak ma się przyjmować kolegów, to pałac se wynająć.


Edek włazi na stół, kładzie się we framudze okna i uczy się. Widać tylko jego długie zwisające nogi w obszarpanych spodniach. Żelazna pierze i nuci pod nosem pieśń jakąś pobożną, coraz ciemniej, z kątów wysuwa się wilgotny, chorobliwy zmrok.

#### Scena IV

Ciż, Michasiowa

Michasiowa, blada i jeszcze dość młoda — w kaftaniku, wnosi kosz jak do bielizny, przykryty kawałkiem starej firanki. W koszu baletowe spódniczki, lusterko, pudełko ze szminkami, gorset, jakieś łachy. W milczeniu stawia kosz na łóżku Stefki, potem rozwiesza baletowe spódnice i trykoty na parawanie — wreszcie idzie do pieca i grzeje się. Michasiowa milczy.

ŻELAZNA


Skończyło się!


MICHASIOWA


A jakże.


ŻELAZNA


No, a gdzie ona?


MICHASIOWA


Terkocze[19] ze swoimi. Mówiła, żeby mleko było gorące.


ŻELAZNA


Właśnie, pieniądze się rodzą.


MICHASIOWA


I tak się pali.


ŻELAZNA


No to co?


Michasiowa milczy.

ŻELAZNA


Nie pada tam?


MICHASIOWA


Nie jeszcze.


ŻELAZNA


Dałby Bóg; będzie deszczówka na kolory.


MICHASIOWA


I śnieg może.


ŻELAZNA


No, to już nie!


MICHASIOWA


Zima idzie.


ŻELAZNA


Niech się skręci po drodze.


MICHASIOWA


E, co tam pani — ale ja.


ŻELAZNA


A jakże! ja, właśnie.


MICHASIOWA


Zemgliło mnie. pije wodę Znów dostała cukierki i za dużo se podjadłam.


ŻELAZNA

z pogardą


Cukierki!


MICHASIOWA


A no, taki teraz widać zwyczaj! spogląda na chleb Czyj to chleb?


ŻELAZNA


Daleko by zajechała z tymi cukierkami.


MICHASIOWA


Czyj to chleb?


ŻELAZNA


A no… tego…


MICHASIOWA

ułamuje kawałek i je

ŻELAZNA


Tak sobie… ot…


MICHASIOWA


Ta my z jednej wsi.


ŻELAZNA


O! Jakże to?


MICHASIOWA


A no z Biedoty. śmieje się gorzko To jest jedna taka wieś, gdzie się takie rodzą. Idę! jeszcze trza przynieść. Nie dała psia krew od razu wszystkiego zabrać, żeby się jej kiecki nie pogniotły. Ach! niech ją!…miarkuje się[20] A niech pani Żelazna nic jej nie mówi.


ŻELAZNA


Niby co?


MICHASIOWA


Że ja… trochę…


ŻELAZNA


Ja chrześcijanka, plotków[21] nie robię.


Michasiowa bierze pusty kosz i wychodzi. Żelazna chwilę pierze, wreszcie śpiewając pobożną pieśń podchodzi ukradkiem do stolika, spoglądając ciągle ukradkiem, wreszcie bierze nóż, kroi kawałek chleba szybko, zanosi go i wtyka pod poduszkę, po czym śpiewając ciągle ku balii.

#### Scena V

Żelazna — Edek, Daumowa, Hiszowska

pukanie

ŻELAZNA


Co za diabeł?


DAUMOWA

wsuwa głowę przez drzwi


Niech będzie pochwalony!


ŻELAZNA


Na wieki wieków!


Obie panie wchodzą powoli, wsuwając z trudem swe olbrzymie kapelusze przez wąskie drzwi. Są bardzo strojne, szeleszczące, czarno ubrane, podśmiechują się trochę z cicha i spoglądają na siebie. Żelazna, która na widok dam trochę się zdumiała, zaczyna szybko odsuwać z podłogi papiery i ścierki.

DAUMOWA


Czy tu mieszka praczka?


ŻELAZNA


To ja, do usług wielmożnej pani.


DAUMOWA


Dobrze, dobrze… cóż tu tak ciemno?


HISZOWSKA


I duszno.


ŻELAZNA


Wiadomo… w pralni… wiadomo… zaraz zapalę.


DAUMOWA


Tak. Bo to my chcemy się porozumieć co do koronek… nie wiem, czy pani też umie prać koronki?


ŻELAZNA


W lot… w lot…


HISZOWSKA


A gipiury[22]?


ŻELAZNA


W lot… w lot…

Zapala lampę, panie rozglądają się dookoła, spostrzegają baletowe spódnice i mówią do siebie.

DAUMOWA, HISZOWSKA

C'est ici, oui, oui… [23]


DAUMOWA

spostrzega nogi Edka wiszące u okna


O, o! A to czyje?


ŻELAZNA


To… zaraz.

ściąga Edka

Proszę na dwór — ja tu mam interesa[24].


Edek złazi z okna i ciągle się ucząc i patrząc w książkę, owija się w pelerynę i wychodzi z izby, ponosząc[25] Demostenesa.

HISZOWSKA


Czy to synek pani?


ŻELAZNA


Gdzie zaś… to sierota… przygarnęłam… przytuliłam za swego[26]…


DAUMOWA


To pięknie, to bardzo pięknie…


ŻELAZNA


To obowiązek chrześcijański, proszę wielmożnej pani. Ta matką jestem mu rodzoną. Co robić?! Może wielmożne panie siądą…


podaje stołki

DAUMOWA


Dziękujemy! Trochę tu ciasno u pani!


HISZOWSKA

cicho do Daumowej


Niech pani mecenasowa wprost…


DAUMOWA

do Hiszowskiej


Pst… nie zdradzić… Tu jeszcze ktoś sypia…


ŻELAZNA


A! to już lokatorka… Panna Maliczewska.


DAUMOWA


Zdaje mi się, ona z teatru?


ŻELAZNA


Tak, ale to takie dopiero coś nie coś, bo to młode jeszcze.


DAUMOWA


A ona co? sierota?


ŻELAZNA


Ta… zdaje się… nie wiem…


HISZOWSKA


Dużo wam płaci?


ŻELAZNA

podejrzliwie


Ta… różnie…


DAUMOWA


Ale… przecie…


ŻELAZNA


Dwadzieścia guldeny[27]… z wiktem[28]… a jakże…


DAUMOWA


A… więc ma mieszkanie i wikt? do Hiszowskiej No… więc tu wszystko w porządku…


HISZOWSKA


Zapiszę do sprawozdania…


DAUMOWA

dyktując


„U Stefanii Maliczewskiej statystki teatralnej znaleziono mieszkanie odpowiednie, wikt i… a!”

do Żelaznej

Moja pani, bo my tu właściwie w najlepszym celu… My jesteśmy delegatki towarzystwa podnoszenia kobiet…


ŻELAZNA

trochę zaniepokojona


Wielmożne panie mają pozwolenie z policji?


DAUMOWA

z uśmiechem


Nie, ale sumienie nam wydaje pozwolenie! My spisujemy i dowiadujemy się, z czego jaka dziewczyna żyje… no… Zresztą chodzi o to… Czy panna Maliczewska dobrze się prowadzi?


ŻELAZNA

po chwili


Ta[29] ja się nią opiekuję.


DAUMOWA


Właśnie, właśnie i to bardzo, bardzo dobrze… Ale zawsze…


HISZOWSKA


Tak czy nie…


ŻELAZNA


Nie! po chwili Ja, proszę wielmożnych pań, jestem gdowa[30], chrześcijańska gdowa i nigdy bym czegoś takiego pod dachem nie trzymała.


DAUMOWA


To bardzo piękne…


HISZOWSKA


Więc pani ręczy za prowadzenie się panny Maliczewskiej.


ŻELAZNA


A, na co to? Ja ręczyć nie ręczę. Tylo[31] mówię, że niby teraz…


DAUMOWA


No, mniejsza… do Hiszowskiej: Niech pani napisze: „Panna Maliczewska zastaje pod opieką zacnej kobiety…” do Żelaznej: Nazwisko… bo zapomniałam…


ŻELAZNA


Anna Żelazna.


DAUMOWA

patrzą się na siebie i śmieją


Anny Żelaznej! Tak! Możemy dodać, że panna Maliczewska nie okazuje skłonności do upadku…


ŻELAZNA


Do czego, proszę wielmożnej pani?


DAUMOWA

z uśmiechem


Do upadku… To… taka przenośnia. To potrzebne do aktów towarzystwa.


HISZOWSKA


Co tu tak pachnie?


DAUMOWA


Gdzie?


HISZOWSKA


A! To ten chleb! To czarny chleb… J'en rafolle[32]… już dawno nie jadłam.


ŻELAZNA


Może wielmożne panie pozwolą?


HISZOWSKA


Ależ…


DAUMOWA

pobłażliwie


Nie trzeba odmawiać.


Żelazna kraje kromeczki i podaje na spodku.

HISZOWSKA


Doskonały!


DAUMOWA


Jakie z pani dziecko! śmieją się Reasumując, panna Maliczewska jest uczciwa, porządna dziewczynka i ma byt zabezpieczony!


HISZOWSKA


No, to my nie mamy tu co robić.


DAUMOWA


Naturalnie. Skoro jeszcze nie…


Śmieją się.

HISZOWSKA


Tak, skoro jeszcze nie… patrzy w książeczkę Mamy teraz być gdzie? Zaraz… u tej, co ma kamienicę na rogu Piasecznej.


DAUMOWA


To będzie cięższy orzech do zgryzienia. Nie chwyta… nie chwyta… Mówię jej, tłumaczę, cóż? Ona odpowiada, iż jej tak dobrze… z tą kamienicą… i… że jej tak dobrze z kamienicą.


HISZOWSKA


Straszne! Straszne! O! patrzy na zegarekJuż późno, chodźmy! Nasi mężowie się niecierpliwią!


DAUMOWA


A mój się domyśli, to byłoby najgorsze.


HISZOWSKA


Zawsze przeciwny?


DAUMOWA


Strasznie.


HISZOWSKA

nakładając rękawiczki


Trzeba mu wytłumaczyć, że to jest obowiązek po prostu.


DAUMOWA


Ale on ma swoje zasady. On po prostu nie może pojąć czegoś takiego i lęka się, ażebym ja nie przeszła mimo[33] takich kobiet. On mówi, że to ściera puch…


HISZOWSKA


E! To przesada! Więc… z panną Maliczewską skończyłyśmy…


DAUMOWA


Chyba że…


HISZOWSKA


Ach! Broń Boże! Zresztą po co? Ma wszystko… chyba przez moral insanity[34].


DAUMOWA

wzdycha


Toteż[35] to… właśnie… to…


HISZOWSKA

podchodzi do łóżka Stefki


Jedno tylko… tak to wszystko w jednym pokoju. Moja pani Żelazna, tu jest jedna izba?


ŻELAZNA


Jedna… I tak co to kosztuje… to…


HISZOWSKA


Więc i ten młody człowiek także tutaj?


ŻELAZNA


Jaki młody człowiek?


HISZOWSKA


No… sierotka…


ŻELAZNA


A, Kulesza! A no tak!


HISZOWSKA


To jakoś…


DAUMOWA

bierze parawan, rozkłada


Zaraz to zaaranżerujemy[36]. Tu jest parawanik. Trochę podarty… To my tu przyślemy wollatlasu[37] parę metrów…


HISZOWSKA


Tak, wollatlas! Nieprzezroczysty…


DAUMOWA


I pani Żelazna będzie łaskawa kazać obić parawanik i pilnować… żeby zawsze… tego…


Rozsuwa ręce nad łóżkiem Maliczewskiej, jak anioł stróż.

ŻELAZNA


Dobrze, dobrze.


DAUMOWA


No, zostańcie z Bogiem pani Żelazna — dziękujemy za chlebuś.


HISZOWSKA


A pannę Maliczewską opiece polecamy.


ŻELAZNA


Jak matka… jak matka…kłania sięCałuję rączki… niech Pan Bóg prowadzi. odprowadza w ukłonach obie panie i gdy wyjdą, mruczy do siebie przez zęby: Bodajście karki skręciły!idzie do okna, uchyla i woła: Można przyjść!


#### Scena VI

Żelazna — Edek później Michasiowa

Edek wchodzi, ucząc się dalej i mrucząc, jest trochę ośnieżony, przechodzi przez scenę, taszczy stół przed lampkę, siada, zatyka oboma palcami uszy i uczy się. Żelazna kończy pranie, bo zaczyna sprzątać koło komina, balię wynosi do sieni.

ŻELAZNA


Która też to godzina? krzyczy: Która godzina?


EDEK


Nie wiem.


MICHASIOWA

wchodzi, wnosi kosz, jest ośnieżona, stawia kosz i strzepuje chustką.

ŻELAZNA


Nie tu! Nie tu! Nie wolno mi chlewa z izby robić.


MICHASIOWA


A cóż to, wielkanocne święta czy co, że takie czystości?


ŻELAZNA


Co jest, to jest… nie wolno… Do sieni.


MICHASIOWA


Moja siostra płaci, to mnie wolno.


ŻELAZNA


Płaci za wikt i za spanie, ale nie za brudzenie podłogi.


Michasiowa wyjmuje suknie lekkie i rozwiesza, potem śliczną bombonierkę stawia na koszu.

ŻELAZNA

oglądając bombonierkę


To musi kosztować!


MICHASIOWA


A musi!… Proszę postawić…


ŻELAZNA


O wa! Jakbym to ja nie umiała z takim pudełkiem się obejść.


#### Scena VII

Ciż — Stefka

Stefka wchodzi cicho, wolno, w milczeniu przesuwa się przez scenę — cisza — Stefka wyczerpana siada na łóżku, zrzuca kapelusz. Milczenie.

MICHASIOWA


Tu są cukierki.


STEFKA

cicho


Dobrze! Zostaw! A psia krew! A psia krew.


MICHASIOWA


Dałaby Stefka parę szóstek.


STEFKA

cicho


Właśnie. Z czego? Gryźnij się.


MICHASIOWA


Dałaby Stefka parę szóstek!


STEFKA


Ta idź do cholery… jak mówię, że nie mam, to nie mam… kładzie się na łóżko Tom[38] zharowana!


MICHASIOWA


To ja pójdę.


STEFKA

leży jak martwa


A nie spóźnij się o siódmej po rzeczy!


MICHASIOWA


Znowu dziś Stefka gra?


STEFKA


No — ta przecież opera wieczór.


MICHASIOWA


Ta musieli po południu zapłacić.


STEFKA


Rozenthalowa czekała i wzięła ratę. A zresztą co u diabła, nie mam!


Michasiowa powoli odziewa się w chustkę i wychodzi, Stefka leży na łóżku jak martwa w rozpiętym żakiecie i patrzy w sufit, chwila milczenia. Żelazna podchodzi do Stefki z garnuszkiem mleka w ręku.

ŻELAZNA


Podwieczorek!


STEFKA

cicho


Zaraz, tylko odsapnę.


ŻELAZNA


Dolałam trochę kawy.


STEFKA


Jaj![39] A to co się stało!


ŻELAZNA


No tak, trochę… panna Stefka o której idzie do teatru?


STEFKA


O siódmej.


ŻELAZNA


A teraz?


STEFKA


Wpół do szóstej.


ŻELAZNA


No…


STEFKA


Co?


ŻELAZNA


Nic… nic…


STEFKA

zrywa się


Już odsapnęłam. biegnie do Edka, zasłania mu oczy Siawus!


EDEK


Ta daj mi pokój!


STEFKA


Ta joj! Nie ugryzę cię, diable nietykalny! patrzy na chleb Cóż się ten twój chleb tak skurczył? kraje sobie kawałek i je Może chcesz cukierków?

Edek nie przerywając sobie nauki, wyciąga rękę w tył, Stefka mu wkłada parę cukierków.


STEFKA

śmiejąc się


Na masz! Spożywaj! To są owoce mojej hańby! zaśmiewa się A wiecie co, że mnie pedały[40] dziś bolą.


ŻELAZNA


Bo się panna Stefka zapracowuje.


STEFKA


Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła?!


ŻELAZNA


Ja taka zawsze.


STEFKA


Właśnie!


do Kuleszy


To nie ten chleb co zawsze.


EDEK


Bo to komyśniak[41], kupuję teraz od żołnierzy, to dłużej potrwa[42].


STEFKA


I więcej napcha. Cóż dziś spietrasił[43]. Dużo?


EDEK


Trzy.


STEFKA

siada na stole gdzie Edek pisze


A na celujący miałeś?


EDEK


Jedno, ale mi nie zapłacił. Jeszcze dwa mam na bardzo dobry i dostateczny.


STEFKA


A o czym dziś?


EDEK


Wściec się. Trza opisać boleść ojca zadżumionych[44].


STEFKA


Nie gadaj!


EDEK


Jak Boga kocham! Takie ci Kakuś daje tematy.


STEFKA


I ty trzy razy takeś bolał ojcowsko?


EDEK


Cztery. Na obstalunek[45] trzy, a dla siebie czwarty.


STEFKA


Ty za mało bierzesz.


EDEK


Nie dadzą… No… usuń się… Jeszcze Demostenesa połknę…


STEFKA

pakuje się coraz więcej na stół


Ty, co to jest Spinoza[46]?


EDEK


Filozof.


STEFKA


Żyd — bo Baruch.


EDEK


Żyd.


STEFKA


Co on zrobił?


EDEK


Fi-lo-zof! Skąd ci przyszło?


STEFKA


To Osterlo — ta z chórów dostała dziś taką rolę. My bardzo się naradzały, co to. Żadna nie wiedziała. Ty mi napisz na kartce co to — to ja im powiem. Dobrze? Ja ci dam cukierków. Ta Osterlo ma szczęście. Ona mówiła, że to przez to, że ona ma proste nogi do trykot[47], to jej dali. Ale to nieprawda, bo ja mam jeszcze prościejsze[48]… Tylko ona ma kochanka, co jest z dyrektorem na ty i przez to ma protegę[49]. Ach, psia kość słoniowa, żeby mi znaleźć kogo, co by był z dyrektorem na ty! przewala się po stole Żeby mi to znaleźć!


EDEK


Uważaj, co robisz!


STEFKA

leży na stole


Żeby mi jedną rolę dali, to by się przekonali, że mam talent… Żeby jedną rolę… podnosi nogę. patrzy z uwagą na bucik O!… Byłabym wtedy bogata! Co dzień bym piła kawę, jeździła na gumach[50] i tobie bym dała dużo monety — pedam[51] ci, byłoby no!ogląda bucik A to… a to… nagleMasz tekturę?


zrywa się na środek sceny

EDEK


Weź jaką okładkę. Ja zawsze okładkami zeluję[52] — grube…


STEFKA


Dziś gram damę, to muszę mieć swoje buciki — a klękamy do publiczności. zdejmuje bucik, pakuje tekturę Dawaj atrament. zasmarowuje


EDEK


Czekaj!


smaruje sobie także dziurę w bucie

STEFKA


Ta[53] co — ta prosto na skarpetkę?


EDEK

smutno


Durnaś! to ciało! — Tam masz kwiaty!


STEFKA


E! niech się wypcha z zielskiem. Dziś mi się już nic nie chce.


EDEK


Trza mieć odwagę.


STEFKA

smutno


Ty Edek to masz zawsze duże słowa w pogotowiu…


EDEK

gorzko


Choć to…


Żelazna przez ten czas złożyła bieliznę do kosza.

ŻELAZNA


Idę na strych.


wychodzi

STEFKA


A idź na złamanie karku.


EDEK


No… wstawaj, muszę pozbierać papiery.


Stefka się podnosi ze stołu powoli.

STEFKA


Uf… jakby mnie kto zbił!


pukanie

#### Scena VIII

Stefka, Edek, Sekwestrator

SEKWESTRATOR


Czy tu mieszka Stefania Maliczewska?


STEFKA


A co pan sobie winszuje[54]?


SEKWESTRATOR


Z sądu… mam opisać.


STEFKA

w lansadach[55]


Pan się trudni literaturą?


SEKWESTRATOR


Zajęcie ruchomości.


STEFKA

do publiczności robi oko


Oj! To z sądu!


SEKWESTRATOR


Sprawa Icka Ejzensztejna. Należność 27 koron, 58 halerzy[56]… proszę nie utrudniać… idzie do stołu Muszę opisać…


STEFKA

obojętnie idzie do łóżka, kładzie się na nim


Ano to se pan opisuj!


Wpada Żelazna.

ŻELAZNA

zasłania meble


Co to? Z sądu? Nie pozwolę. To wszystko moje. Panna Maliczewska nie ma nic. Jest u mnie sublokatorką…


SEKWESTRATOR


Nie wiem nic… proszę nie utrudniać!


ŻELAZNA


Ja przysięgnę. Meble moje, wszystko moje!


STEFKA

zanosi się od śmiechu


No wiecie… no wiecie…


ŻELAZNA


I to moje! I to moje!


Edek zabiera papiery i wychodzi.

ŻELAZNA

do Edka


Proszę nie wracać przed siódmą, bo ja mam interesa.


SEKWESTRATOR


Kredens sosnowy.


ŻELAZNA

pędzi do kredensu


To mój! Przysięgnę!


SEKWESTRATOR


Można zrobić reklamację w sądzie. Nie utrudniać.


Dochodzi do łóżka i bierze spódniczkę baletową.

STEFKA

zrywa się


Proszę położyć, to są narzędzia pracy. bierze trykoty Nie ruszać… narzędzia pracy… nuci Ty… ty… moje marzenie…


SEKWESTRATOR

spisując


Stół sosnowy, kanapa ceratą kryta wypchana trawą… dość, starczy… formalizuje, lepi marki[57] Tak.


STEFKA

tańczy po scenie


Pan żonaty?


SEKWESTRATOR


Nie utrudniać!


STEFKA


I dzieciaty?


SEKWESTRATOR


Nie utrudniać! Opiekę i odpowiedzialność nad zajętymi ruchomościami zdaje się tejże Stefanii Maliczewskiej, pod grozą odpowiedzialności paragrafu…


STEFKA


Pan ma wprawę.


Kładzie stare pantofle baletowe, Sekwestrator wychodzi.

STEFKA


Żonie moje uszanowanie, dziateczki[58] proszę ucałować, a niech pan uważa, bo tam trochę błoto… tańczy przed Żelazną Babciu morowa[59], mam opiekę nad twoimi gratami.


ŻELAZNA


To nie zabawne. Mogła panna Stefka tego Żyda zapłacić.


STEFKA

od razu smutnieje


Widać nie mogłam.


ŻELAZNA


To źle, to trzeba mieć.


STEFKA


Ta z czego?


ŻELAZNA


Ja ta nie wiem, ale tak nie można.


STEFKA

nagle posępniejąc


Ja sama wiem, że nie można.rzuca się na łóżkoSpać chcę! Żelazna! Ma pani trochę spirytusu do maszynki — nie mam czym się dziś ufryzować.


ŻELAZNA


Nie mam.


STEFKA


Co to będzie? Ja ciągle od innych pożyczam.


ŻELAZNA


Ja ta nie wiem.


Wygląda do sieni.

STEFKA

zwłóczy się z łóżka


Pójdę do grajzlerki[60] — może mi zborguje[61].


Wywłóczy się z izby, otuliwszy czymkolwiek.

#### Scena IX

Żelazna — Daum

Po wyjściu StefkiŻelazna zapala lampkę przed obrazem, robi trochę porządku w izbie, nasłuchuje, stukanie do drzwi, biegnie szybko, wchodzi Daum w futrze i kapeluszu.

DAUM


No?


ŻELAZNA


Całuję rączki.


DAUM

odrzuca ją laską od siebie


Dobrze, już dobrze… no… gdzie?


ŻELAZNA


Wyszła, za chwilę wróci.


DAUM


Może nie wróci.


ŻELAZNA


Ale… wróci… wróci… Jaki to wielmożny pan niecierpliwy. Może se wielmożny pan przysiądzie.


DAUM

siada w futrze i kapeluszu


Dobrze, już dobrze.


Chwila milczenia.

DAUM


A… uprzedzona?


ŻELAZNA


A jakże… a jakże.


DAUM


Zgodziła się?


ŻELAZNA


Naturalnie.


DAUM


No, to nie bardzo tam z tą cnotą, skoro tak zaraz…


ŻELAZNA


Ta gdzie zaraz? Ta wielmożny pan nie wie, co to było… Ta aż mglała[62]… ta aż krzyczała… ale powoli… ta wielmożny pan rozumie… ta panienka to uczciwa dziewczyna… to musi pogrymasować[63]…


DAUM

odsuwa ją lekko


No już dobrze… dobrze…


ŻELAZNA


Ale ona będzie tak z początku udawała, że niby nie wie o niczym. Wielmożny pan rozumie, taka komedia…


DAUM

skrzywiony


Po co to?


ŻELAZNA


I wielmożny pan także tak będzie, że niby nic. To tak żeby nie poznała, że ja tak wielmożnemu panu dobrze życzę. Aż się jej wielmożny pan spodoba… tak za kwadransik!…


DAUM


No już dobrze, dobrze!


ŻELAZNA

z uśmiechem, cicho


A… co do tego…


DAUM

wyjmuje z pugilaresu[64] 50 koron i daje jej.

ŻELAZNA


Ta to tylko pięćdziesiąt.


DAUM

cicho


Drugie pięćdziesiąt… jutro…


ŻELAZNA


Całuję rączki… całuję rączki!


Chwila milczenia.

DAUM


Coś nie ma.


ŻELAZNA


Przyleci… przyleci… tylko tu do szynku[65], w tej kamienicy…


DAUM

skrzywiony


Pije?


ŻELAZNA


Jezus Maria, takie dziewcząteczko! Tylko po spirytusik do kręcenia włosów… Wiadomo… młode, kokietka…


DAUM


Ile ma lat?


ŻELAZNA


Dziewiętnaście.


DAUM


Czy tylko pewne?


ŻELAZNA


Najpewniejsze. Wywąchałam metrykę.


Chwila milczenia.

DAUM

wstaje


Zdaje się, że ktoś idzie.


ŻELAZNA

zagląda do sieni


To samsiad[66]. A jakby co, to wielmożny pan powie, że przyszedł oglądać kamienicę, bo kupuje.


DAUM


Najlepiej niech nikt nie przychodzi.


ŻELAZNA


Zarządzę, zarządzę. Jak ona przyjdzie, to zamknę drzwi, sama se przysiądę na dziedzińcu.


Chwila milczenia.

ŻELAZNA


Idzie!


Daum siada przy kominie ciągle ubrany, wchodzi Stefka.

ŻELAZNA


Idę do trafiki[67].


wysuwa się z izby

Stefka nie widzi na razie Dauma, który siedzi wciąż nieruchomy koło pieca w futrze i kapeluszu, nagle Stefka go dostrzega.

#### Scena X

Stefka — Daum

STEFKA


Pan sobie winszuje?


DAUM


Nic.


STEFKA


To niewiele.


Krząta się koło swoich rzeczy teatralnych, układa sukienkę balową, wachlarz, kwiaty w koszu, staje, patrzy na Dauma chwilę, nagle parska śmiechem.

DAUM

ciągle siedząc


Z czego się panienka śmieje?


STEFKA


Pan ma dobrą głowę.


Chwila milczenia, Stefka siada i zaczyna fastrygować[68] na baletowej spódnicy wstążki. Jest odwrócona tyłem do Dauma, nareszcie odwraca się i patrzy na niego.

STEFKA


Właściwie — co pan tu chce?


DAUM


Kamienicę kupuję. Oglądam.


STEFKA


Kamienicę? To pan musi być bogaty.


DAUM


Tak sobie.


STEFKA


Nie ma „tak sobie”. Albo bogaty, albo nie bogaty. Trza porządnie gadać. po chwili Pan żonaty?


DAUM


Tak.


STEFKA


A dzieciaty?


DAUM


Tak.


STEFKA


A jakie żona ma imię?


DAUM


Ewa.


STEFKA

do publiczności grubym głosem


Jak w Dziejach grzechu[69].


DAUM


Gdzie?


STEFKA


E! Pan nie czytał. Pan nie wygląda na takiego, coby książki czytał.


DAUM

ubawiony


A na co ja wyglądam?


STEFKA


No… w każdym razie na dobry numer. Która godzina?


DAUM


Wpół do siódmej.


STEFKA


Psia kość słoniowa, nie zdążę.


DAUM


Co?


STEFKA


A to…


DAUM


Po cóż sama? Cóż, nie mamy krawcowej?


STEFKA


Ta[70] z czego? Tyż!


Wstaje, idzie do komina, bierze mleko, pije.

DAUM


Co panienka pije?


STEFKA


Podwieczorek i kolację. biegnie do chleba Edkowego, kraje kawałek i rzuca w przechodzie resztę Daumowi Może pan też — komiśniak…


DAUM


Co?


STEFKA

dziecinnie, śmiejąc się


Pstro…


Chwila milczenia Daum zapala papierosa, Stefka gestem pokazuje, że by zapaliła.

DAUM

wabi ją papierosem, jak zwierzątko


Proszę!


Stefka bierze papierosa, ale się go boi i wraca do szycia spódnicy.

DAUM


Pani dziś występuje?


STEFKA


Właśnie! Taki występ! Statystuję… już trzy lata, ale co? Ani protegi[71]… ani nic… a przecież ja mogłabym grać. nagle zrywa się i idzie do Dauma Pan zna dyrektora?


DAUM


Znam.


STEFKA


Ale tak: „per-ty”[72]!


DAUM


Tak.


STEFKA

idzie do komina, klęka i grzeje żelazko od włosów


Pan nie cygani?


DAUM


Nie! patrzy na żelazko O! ho!


Gasi papierosa, słychać zgrzyt klucza w zamku.

STEFKA

obojętnie, ciągle przy piecu


Co to? Zamknął ktoś…


DAUM


No… dość tych komedii…


Przykręca lampkę, ciemność zalega norę, ledwo przez okienko mdłe smugi światła, Daum rzuca się na Stefkę z tyłu.

DAUM


No…


STEFKA

bezradnie zdziwiona, z opuszczonymi rękami, nie rozumiejąc na razie


Czego? Co?


DAUM


Cicho! Cicho!


STEFKA

krzycząc — zrozumiała


Dać mi spokój! Precz! Precz!


Wydziera mu się, on ją dopada, chwyta za włosy, pociąga w tył.

STEFKA


Jezus! Boli!


DAUM


Cicho!


Stefka rzuca się ku oknu, wskakuje na stół, bije ręką w szyby, tłucze okno, krwawi sobie ręce.

DAUM


Oszalałaś!


STEFKA


Ratujcie! Ludzie! Ratujcie!


DAUM


Milcz szelmo[73]!


Chce ją ściągnąć ze stołu, ona pokrwawionymi rękami bije go po twarzy i rękach i wala[74] go. Drzwi otwierają się, wpada Żelazna.

ŻELAZNA

szeptem


Jezus Maria! Na dziedzińcu słychać!


STEFKA

płacze serdecznie, zanosi się, rzuca się na swoje łóżko, płacząc


Łajdak! Łotr! Łotr!


ŻELAZNA

szeptem, rozjaśnia lampę


Cicho, nic się nie stało.


DAUM

do Żelaznej


A to ładna historia! A tom się wplątał…


ŻELAZNA

półgłosem


Wielmożny panie, ta ja nie wiedziałam…


DAUM

wściekły


Mówiła pani, że uprzedzona… Ładnie uprzedzona!


ŻELAZNA


Wielmożny panie, klnę się na sumienie!


DAUM


Proszę mi dać się czym obetrzeć… Żelazna daje mu wody, on ściera z rąk krew ruchem Ponckiego Piłata No… temu nie jestem winien. wyjmuje portfel i wyciąga angielski papierek[75], zalepia ranę i gubi 10 koron, gdy już ubrany do wyjścia, mówi A teraz oddajcie.


ŻELAZNA

kłania się


Wielmożny panie! Te wydatki!


DAUM

odrzuca ją


Dobrze już, dobrze…


ŻELAZNA

już przy wyjściu zatrzymuje go


A za szybę, wielmożny panie?


DAUM


Idźcie do diabła!


Wychodzi, trzaskając drzwiami.

#### Scena XI

Stefka — Żelazna później Edek

Żelazna (idzie do łóżka, bierze poduszkę, włazi na stół i zatyka okno)

ŻELAZNA


Panna Stefka zbiła szybę, proszę, żeby jutro zapłaciła…


STEFKA

cicho


Zapłacę!


ŻELAZNA


Szyba lagrowa… Dwie korony…


STEFKA


Zapłacę!


Żelazna krząta się jeszcze chwilę, potem odchodzi, mrucząc. Stefka chwilę leży, wreszcie wstaje, siada i kończy sukienkę, wchodzi zmarznięty Edek, idzie do stołu.

EDEK


A tu co? Jak po spaleniu! Moje zeszyty o! Wypisy, i to pożyczone. Czy to ty?


STEFKA

cicho


Ja!


EDEK

płacze


A no! To wiesz, wiesz, to świństwo!


STEFKA

nagle zrywa się


Daj mi spokój! Żebyś ty wiedział, co tu było.


EDEK


O! To świństwo! Mnie tak ciężko.


STEFKA


Durnyś… ja ci to odkupię… Żebyś ty wiedział… albo ci nie powiem… bo się wstydzę…


płacze

EDEK

zainteresowany zbliża się


No co?


STEFKA

rzuca mu się na piersi i płacząc mówi


Bo tu był taki stary… koń… taki… w futrze… i aż mnie złapał za włosy… i ciągnął po ziemi…


EDEK

głupowato


Czego chciał?


STEFKA


A to tuman!


EDEK


Aha! po chwili A ty co?


STEFKA

z dumą


A no wydarłam mu się.


EDEK

podaje jej rękę


To dzielnie! Wreszcie widzę w tobie człowieka…


STEFKA


Ta daj mi spokój, rękę sobie skaleczyłam.


EDEK


To nic! To chrzest… z tego wyjdziesz dzielniejsza.


STEFKA


Ładne nic!


Idzie w stronę komina, aby podkręcić lampkę i spostrzega na ziemi banknot dziesięciokoronowy.

STEFKA


To on zgubił… nic innego… o! Powalany[76] krwią…


EDEK


Rzuć to!


STEFKA


Ale także pieniądze!


EDEK


Rzuć to! Spal!…


STEFKA


Ta ty do wariatów idź!..


EDEK


To są nieczyste pieniądze.


STEFKA


Nie. Troszkę obłocone i troszkę krwi… ale… wyciera O! Ani nie znać! Dobra!


Biegnie do kosza, układa baletowe spódniczki, narzuca firankę, wkłada spiesznie buciki, żakiet, kapelusz.

EDEK


To chodzi o moralny brud.


STEFKA


E! Wypchaj się… jak przyjdzie Michasiowa, niech bierze kosz i niesie do garderoby…


Biegnie ku wyjściu.

EDEK


Poczekaj! Gdzie idziesz?


STEFKA

z triumfem, już na schodach


Idę długi płacić.


Wylatuje.

EDEK

sam, patrzy na nią z pogardą, pluje i macha ręką


Ot… kobieta…idzie do stołu, szuka chleba, potem pod sofą, wreszcie z płaczem Co się u diabła z moim chlebem stało?


Zasłona spada.

### Akt II

Scena przedstawia pokój w mieszkaniu Stefki. Meble zwyczajne, żydowskie, jakie dają do wynajęcia. Szafy dwie — szezlong, stoły — komoda, fotel bujający, dwa kosze pokryte dywanikami. Na ziemi tani dywanik. Na prawo od widza okno z firankami. Przed nim trzcinowa żardinierka[77] z trochą zeschłych kwiatów. Dużo niesmacznych, a tanich głupstw. Od sufitu różowa sypialna ampla[78]. W głębi alkowa[79], zasłonięta firankami. Gdy się odsłania, widać łóżko blaszane dość starannie zasłane, z różową kołdrą, piec — w głębi drzwi wejściowe na lewo do kuchni. Na pierwszym planie stolik, przy podniesieniu zasłony Michasiowa klęczy przy piecu i pali. Zmrok. Tylko z pieca oświetlenie.

#### Scena I

Michasiowa — Daum

Michasiowa trochę lepiej odziana ma bluzkę jedwabną niebieską starą z koronkami — podartą spódnicę i boso. Gdy napali w piecu, siedzi przez chwilę na ziemi i patrzy w ogień. Słychać chrzęst klucza w przedpokoju, drzwi się otwierają i wchodzi Daum z masą paczek i dwoma butelkami. Michasiowa, która się zdrzemnęła — budzi się.

MICHASIOWA

uniżenie, ale złośliwie


Wielmożny pan… całuję rączki… całuję rączki…


DAUM

odsuwa ją laską


No już dobrze, dobrze… nie ma panienki?


MICHASIOWA


Panienka na próbie.


DAUM


A z czego?


MICHASIOWA


Jakieś coś smutnego. Panienka tam będzie za Hiszpana…


DAUM


Stół trzeba przysunąć…


MICHASIOWA

złośliwie


Ta… noga odlatuje.


DAUM

wściekły


Znowu? Ja płacić za wasze szkody nie będę.


MICHASIOWA


Ta wielmożny panie! To to z tandety, nic niewarte, samo próchno.


DAUM


Nieprawda.


MICHASIOWA


Ta na wypożyczenie nic porządnego nie dadzą…


DAUM


Cicho! Nakryć stół! do Michasiowej, która zapala lampę Ja sam! zdejmuje surdut i włazi na krzesło Po co to palić? Szkoda nafty!


MICHASIOWA

odchodząc do kuchni


Panienka ze swoich pieniędzy na naftę daje!


Odchodzi, Daum po zapaleniu ampli złazi z krzesła i obchodzi meble, sprawdzając, czy się trzymają, i mruczy. Michasiowa wraca z obrusem, nakrywa stół. Daum otwiera pakiety.

DAUM


Proszę dać trzy nakrycia.


MICHASIOWA


Ta jakie?


DAUM


No… mamy trzy widelce… trzy noże…


MICHASIOWA


I nie rozchodźcie się.


DAUM


No, to na trzy osoby starczy…


MICHASIOWA


To ma być ktoś na kolacji?


DAUM


Proszę nie rezonować[80], tylko nakrywać… Tu sardynki… tak… a tego nie ruszać… to kawior…


MICHASIOWA


No… no…


DAUM


Wina to za okno… za okno…


MICHASIOWA


Ta jakie wina? Jedna butelka i tyle awantur…


DAUM


No już dobrze, dobrze… idzie do piecaCo tu tak zimno?


MICHASIOWA


No, bo się raz na dzień w piecu pali, a tam mróz.


DAUM


Powinno być cieplej.


MICHASIOWA


A zdało by się. A u mnie w kuchni to trza lód rano z ganku ode drzwi odrębywać… Ale jak trzeba szparować[81] na wszystkim, to inaczej być nie może.


DAUM

pali papierosy, po chwili


Nikt tu nie przychodzi?


MICHASIOWA


Ta Jezu! Ta wielmożny pan wiecznie się o to samo pyta. Ta kto miałby przychodzić? Ta panienka się już tak nudzi jak ten pies…


DAUM


Niech czyta.


MICHASIOWA


Ojej! a co będzie na starość robiła?


DAUM


Ja widzę, że Michasiowa jej w głowie przewraca!


MICHASIOWA

urażona


Też coś! Co mnie do niej. Ona se tak życie układa jak chce… po chwiliNo a co będzie na kolację?


DAUM


Musi tam przecie być coś z obiadu.


MICHASIOWA


Właśnie. Tak się dużo robi.


DAUM


Zresztą to nie kolacja, to tylko przekąska…


MICHASIOWA


Bo ja bym może jeszcze polędwicy dostała.


DAUM


Nie trzeba… nie trzeba… to tylko przekąska…


MICHASIOWA


Niech będzie.


DAUM

wstaje i widzi na stoliku pozew sądowy


A to co?


MICHASIOWA


A to znów ze sądu.


DAUM

wściekły


Co? Jeszcze? Nie zapłacę! Jak Boga kocham, nie zapłacę!


MICHASIOWA


Ta niech wielmożny pan nie płaci… Ojej!


DAUM


Na ileż to?


MICHASIOWA


Na osiemdziesiąt…


DAUM


Czego? Guldenów[82]?


MICHASIOWA


Ta nie! Ta koron! Joj!…


DAUM


Za co to?!


MICHASIOWA


Ta panienka musi się na scenę ubrać. Ta na jutro dwie suknie — niby za to.


Chwila milczenia — Daum siedzi przy ogniu.

MICHASIOWA


Herbaty zrobić?


DAUM


Tak, ale się zaparzy tę, co ja przyniosłem w papierku, a nie waszą…


#### Scena II

Michasiowa, Daum, Stefka

Stefka wpada, jest ubrana trochę lepiej, ma wielki kapelusz z piórami.

STEFKA

śpiewając


Platz da! jetzt kommt die Grette![83]


DAUM


No, nareszcie!


STEFKA


Niby co — nareszcie? Próba trwała… przez alembik[84]… to oni z dramatu tak nazywają, zdawało się, że będziemy nocować. do Michasiowej, rzucając kapelusz No, bierz to szutro[85]! układnieA ja z nim mam na pieńku.


DAUM


Ze mną?


STEFKA

pudrując się i przyczesując


A z nim, z nim… dlaczego się nie zobaczył z dyrektorem? Ciągle mnie zwodzi.


DAUM


Co Stefka chce? Przecież ma rolę.


STEFKA


To nie jest rola, to jest skandal. A potem[86] to nie przez niego, tylko przez wypadek, że Bóg tak dał, że Milowicz pedał se zwichnęła i mnie dali zastępstwo.


DAUM

leży na sofie


Ale dali.


STEFKA


Ale ja prosiłam, żeby iść do dyrektora i prosić, żeby mnie dali na afisz, a oni zostawili Milowicz.


DAUM


Mnie się tam nie spieszy.


STEFKA


Ale mnie się spieszy. Ale on się boi skompromitować.


DAUM

skrzywiony


A cóż? Mam się z czym chwalić? Zresztą ja jestem w porządku. Ja nic nie obiecywałem.


STEFKA

smutno


Ale ja sobie obiecywałam!do Michasiowej Co się śmiejesz?


MICHASIOWA


Panience się zdaje.


STEFKA


Widzę dobrze. Idź do kuchni… z udaną grozą i naostrz nóż…


MICHASIOWA


Chryste Panie! Na co?


STEFKA

śmiejąc się


Pozarzynam was! No dalej! hop! A on niech Bogu dziękuje, że ona ma taki anielski charakter, bo inna to by takie piekło zrobiła, że… no!


DAUM


To by mnie tyle widziała.


STEFKA


Ojoj! Wielkie nieszczęście! Michasiowa wychodzi, Daum pociąga Stefkę do siebie. Stefka delikatnie mu się wysuwa i aby coś powiedzieć, leci do stołu Cóż to za bufet pierwszej klasy?


DAUM

na sofie


Jak Stefka przyrzeknie, iż będzie się przyzwoicie zachowywać, to może jeden z moich przyjaciół przyjdzie dziś na herbatę.


STEFKA


Jeżeli podobny do niego…


DAUM


O to nie chodzi. Ale — że ona zawsze się skarży, że się nudzi, więc jeżeli (powtarzam) potrafi zachować się przyzwoicie, języka nie pokazywać… Stefka język pokazuje na nosie nie grać… Stefka gra na nosie nie robić pajaca… słowem — mieć jakąś godność…


STEFKA


Wypchać się z godnością! Jak ten twój przyjaciel tu przychodzi, to on wie, co ja jestem i jaka moja sy-tu-a-cja!


DAUM


W każdej sytuacji można zachować się godnie i przyzwoicie. Niech patrzy na mnie, czy ja kiedy wyprawiam takie łamańce jak ona? Nie — a dlaczego? Bo wiem, co to jest godność.


STEFKA


On może tak długo gadać?


DAUM


Chodzi mi o to, ażeby ten mój przyjaciel wyniósł stąd wyobrażenie odpowiednie.


STEFKA


Jak to także nudna trąba, to niech zostanie, gdzie jest. Ja nie mam ochoty z nudów posiwieć. milutko A teraz — proszę stąd iść…


DAUM


Gdzie?


STEFKA


Na ulicę czy gdzie. Bo tu zaraz przyjdą moi goście.


DAUM


Co za goście?


STEFKA


Moi. Klaka. Jutrzejsza. No co? Jak on się nie zatroszczy, żeby mi wyrobić stanowisko, to ja się muszę troszczyć. Będę miała jutro po kuplecikach szmerek i brawko. Muszę to sobie urządzić — i udało mi się po wielu trudach i staraniach. Zaraz tu przyjdą moje klakiery i muszę ich czymś przyjąć… ogląda się smutno, że nie ma nic — nagle dostrzega stół — do kuchni Michasiowa! — dyguj[87] tu tacę! Tak! z tego będą kanapki ef… ef…


DAUM


Bardzo proszę — to jest moja przyjacielska przekąska.


STEFKA


Gwiżdżę na to!… Michasiowa wnosi tacę. Stefka stawia to, co na stole Tak! Sardynki, szynka… prutek… masełko… ef… ef…


DAUM


Proszę nie ruszać, to kawior!…


STEFKA


Pycha! dawać kawior!… Musi być zatrzęsienie kanapek…


DAUM


Czekać! Ja sam!…


Wypadają wszyscy do kuchni — chwila milczenia — dzwonek — Michasiowa wypada wyrzucona przez Stefkę, która w progu kuchni z nożem w ręku, mówi:

STEFKA


Poproś, niech zaczekają!


#### Scena III

Filo, 1 Kolega, 2 Kolega, 3 Kolega i trzech innych z mandolinami, później Stefka

Widać rękę Dauma robiącą rozpaczliwe ruchy ku Michasiowej — z kuchni

DAUM


Mój surdut! mój surdut!…


Młodzież wchodzi, rozgląda się.

FILO


My, do panny Maliczewskiej. Czy jest w domu?


MICHASIOWA


Jest. Prosi, żeby panowie zaczekali!


wychodzi do kuchni

1 KOLEGA

do FILA


No… żeby taki wielki szyk to nie bardzo.


FILO


No… co chcesz, przyzwoicie.


2 KOLEGA


A może to dopiero przedpokój.


FILO


Nie. Tam jest tylko kuchnia.


3 KOLEGA


Ja myślałem, że ona lepiej mieszka.


FILO


Ona się dobrze prowadzi.


1 KOLEGA


Ale…


FILO


Tak jest. Ja wiem! Nigdy z nikim nie chodzi. Nawet z aktorem… No a teraz, żeby nie pozapominać, jak się nazywamy. Ty do pierwszego kolegi Drwęski.


1 KOLEGA


Rwęski, mówiłem — a nie Drwęski.


FILO


Niech ci będzie Rwęski, ty…


do drugiego kolegi

2 KOLEGA


Norymberski.


FILO


To nie jest żadne nazwisko. Nie trzeba w niej budzić podejrzenia, że się poprzezywaliście… Niech będzie Janiszewski.


2 KOLEGA


Zgoda.


FILO


Ty! Jastrzębski.


3 KOLEGA


Może by jednego hrabiego?


FILO


Nie. Ona zaraz przewącha pismo nosem.


1 KOLEGA


Taka cwana?


FILO


Ho, ho!… Ty — Gwaranc, ty Młodziejewicz, ty…


1 KOLEGA


Coś z herbów.


FILO


Ty Pomian, ty…


1 KOLEGA


Coś ze zwierząt.


FILO


Ty Wołoski. Ślicznie!…


1 KOLEGA


A ty? Filo — jak się przezwiesz?


FILO


Ja? — Jaroszewski. Pamiętać! Nie zasypać się[88]. I… wiecie… to przyzwoita dziewczyna! I w drogę mi nie włazić tylko dopomagać — bo ja ją kocham! Cicho! Nie brząkać!… Idzie!


STEFKA

wychodzi godna, robiąc artystkę, nie wie, co zrobić z rękami, jak debiutantka


Panowie!


FILO


Pani pozwoli się powitać. Oto moi koledzy, ci, o których mówiłem. Wszyscy są na pani rozkazy. Oto — kolega Drwęski…


1 KOLEGA


Rwęski.


FILO


Norymberski, nie — kolega Pomian Gwaranz. do kolegów No… dalej, bo już pozapominałem!


Każdy coś mamrocze i kłania się.

STEFKA


Bardzo mi przyjemnie! Bardzo! Panowie tacy łaskawi, trudzili się aż tutaj.


FILO


Cały zaszczyt dla nas.


Długa chwila milczenia — nikt nie wie, co mówić. Stefka zakłopotana — nagle mówi z uśmiechem.

STEFKA


Panowie będą łaskawi, posiadają[89]!…


Chłopcy siadają, pod dwoma łamią się krzesła — konsternacja, nagle Stefka wybucha śmiechem i zanosi się.

2 KOLEGA


Pani daruje…


FILO


Doprawdy… coś takiego…


STEFKA

śmieje się


Ależ to nic, to takie meble od siedmiu boleści. Ani na nich usiąść. To żydowskie. Nie ma tu między wami Żyda? No to dobrze, to się żaden nie obrazi. Siadajmy na ziemi! Tak się przynajmniej nic nie załamie. Co? Źle?


FILO


Ale cudownie!


Siadają w kółko na ziemi, Stefka pomiędzy nimi — rzuca im przedtem trochę poduszek.

STEFKA


Jak na wschodzie! A jakbyśmy się załamali, to prosto buch! do piwnicy. Ha, ha, ha!


Śmieją się wszyscy zdrowym, dziecięcym śmiechem.

FILO


Ja bym panią uratował.


KOLEDZY


I ja! I ja!


STEFKA


A to jak?


FILO


W powietrzu złapał.


STEFKA


Jak królewnę ze szklanej góry.


FILO


Królewicz z księżyca.


STEFKA

do kolegów


A to nasi dworzanie… A ten najmniejszy kawaler — to paź. Co! — Tylko złotej karety nie ma!


1 KOLEGA


My zbudujemy aeroplan.


STEFKA


Z pajęczyny — a pozbijacie gwoździami z diamentów i motor będzie złoty — a zamiast benzyny?…


FILO


Rosa z kwiatów.


STEFKA


Daleko byśmy zalecieli!


FILO


Słońce by rosę wypiło.


1 KOLEGA


A pani gwoździe diamentowe by na kolczyki wzięła.


STEFKA

smutno


E!… nie!… otrząsa się Ale poczekajcie… będziemy coś jedli! zrywa się, biegnie do drzwi od kuchni Dawajcie! wynosi tackę z kanapkami, za nią Michasiowa parę talerzyków Proszę! Proszę! częstuje, chłopcy biorą — do Fila Ta najlepsza… dla Pana… zaraz serwetki!


Wylatuje do kuchni.

FILO

do kolegów


Co? Prawda?


1 KOLEGA


Ona mi się na scenie wydawała większa.


3 KOLEGA


I młodsza.


3 KOLEGA


Właśnie, że starsza.


FILO


Głupi jesteście. Ona jest cudna.


1 KOLEGA


No… Milowicz ładniejsza.


FILO


Także!


Stefka wraca — rozrzuca serwetki.

STEFKA


Proszę! A!… Jeszcze!… Michasiowo! Korkociąg… kieliszki…


MICHASIOWA

cicho


Są tylko dwa.


STEFKA


No to będzie dwa!… do chłopców No napijmy się coś dobrego!


Michasiowa wraca z dwoma kieliszkami — Stefka bierze zza okna butelkę i chce otworzyć.

FILO


Pani pozwoli!


MICHASIOWA

do Stefki cicho


Pan mecenas chce swego surduta!


STEFKA

cicho


A czy ja wiem, gdzie leży? stawia na stole, głośno O tu — jeszcze dwie szklanki, a tu kubek od jaj — a tu głęboka popielniczka, a tu wazonik od kwiatów… Tak! Po cygańsku!…


Siadają i grupują się.

FILO


Panowie! Pijmy za zdrowie pani domu i jej jutrzejszego powodzenia!


STEFKA


To już od was zależy! trąca się z nimi Michasiowo! Kanapki! Michasiowa podaje znów tackę Doprawdy, że panowie mogą mnie na nogi postawić.


Stefka mówi to z czarującym wdziękiem.

1 KOLEGA


Już my to urządzimy. Sprawimy pani klakę pierwszej klasy.


STEFKA


Tylko, żeby znów nie za dużo.


FILO

zarozumiale


My już mamy wprawę.


STEFKA


Tak — z amatorstwa.


FILO


Spodziewam się. Tylko my byle komu nie urządzamy owacji.


1 KOLEGA


Z pewnością.


STEFKA

biegnie do drzwi — i woła


Kanapki! przeze drzwi wysuwa się ręka Dauma w rękawie od koszuli z tacką kanapek Proszę panów jeszcze! i wina… trochę!… teraz ja za panów zdrowie! Niech żyje moja klaka! któryś brzdąknął na gitarze Wino! Muzyka!… Taniec!… Wesołość!… Boże! Jak mi dobrze! Jak mi czegoś dobrze!


Koledzy zaczynają grać walca Metressa

FILO

do Stefki


Służę Pani!


Tańczą.

1 KOLEGA

zrywa się


Teraz ja! porywa Stefkę


Filo gra na mandolinie chwilę — wreszcie odbiera koledze Stefkę — i tańcząc mówi jej do ucha.

FILO


Pani jest cudna!…


STEFKA

śmiejąc się


I pan także!…


FILO


Takie ma pani cudne oczy!


STEFKA


Pan ma takie cudne usta!…


Mały kolega kręci się sam — wpadają tańcząc na kolegów — krzyk, śmiech — nagle Stefka porywa najmłodszego — i woła

STEFKA


Z paziem — drobna kaszka!


Zaczyna się kręcić krzycząc roześmiana, inni koledzy wstają, niektórzy grają — inni tańczą — zabawa dziecinna i wesoła, wchodzi Michasiowa

MICHASIOWA


Proszę panienki!


STEFKA


Co?


Zatrzymuje się, wszyscy się zatrzymują.

MICHASIOWA


Ciocia panienkę prosi na chwilę.


FILO


Pani ma ciocię?


STEFKA

jakby ze snu zbudzona


Ale… o… czego chce?


MICHASIOWA


Ciocia prosi, żeby było cicho.


STEFKA

jak w gorączce


E! Niech się wypcha — dalej! Drobna kaszka! Bierzcie Michasiową!


Jeden z kolegów chwyta Michasiową i kręci. — Stefka porywa Kolegę. — Michasiowa wyrywa się i wchodzi do kuchni, zaczyna się krzyk, zabawa i wrzawa — po chwili Michasiowa wraca z grobową miną i mówi

MICHASIOWA


Proszę panienki!


STEFKA

zła


Cóż znowu?


MICHASIOWA


Ciocia jest bardzo chora — ma migrenę — i bardzo się gniewa.


STEFKA

przerywa i poważnieje


Mówisz — że się gniewa?


MICHASIOWA

znacząco


Bardzo!


STEFKA

zmieszana


A no! To przepraszam panów… ale…


FILO

i Koledzy, także zmieszani


Ale my doskonale to rozumiemy… przepraszamy panią bardzo… ja za moich kolegów… dziękujemy za takie miłe przyjęcie…


STEFKA


Mnie jest bardzo przykro, że…


1 KOLEGA


Ale proszę pani — myśmy i tak mieli już iść.


FILO


Tak, tak!


1 KOLEGA


A teraz! Na pożegnanie! Walca!…


Zaczynają grać walca — Stefka odprowadza ich do drzwi.

STEFKA


Polecam się panom, jutro — po trzecim kuplecie… moi złoci…


1 KOLEGA


Proszę być spokojną — już pani nas posłyszy…


Śmieją się i grając wychodzą.

#### Scena IV

Filo — Stefka

Scena pusta — Stefka opiera się o piec i tak pozostaje zgnębiona, wsuwa się Filo i po cichu mówi ładnie na tle walca.

FILO


Pani smutna?


STEFKA

przy piecu


Tak mi jakoś…


FILO


Taka pani była przed chwilą wesoła.


STEFKA

wzdychając


No cóż? Chwila do chwili niepodobna.


FILO


Tym lepiej. Rozmaitość. Jak łąka kwietna. Aż się śmieje.


STEFKA


Tak… panu…


FILO


A pani?


STEFKA


Och! Mnie!…


FILO


Cóż pani brak? Pani młoda, śliczna — artystka — tylko się śmiać. Pani jeszcze nic nie przeszła — ja… to co innego.


STEFKA


Właśnie.


FILO


Na lata to ja młody. Ale co ja już przeszedłem! Właściwie ja jestem starcem.


STEFKA


E! To taka moda tak mówić.


FILO


Ja jestem ponad to… Niech pani nie będzie smutna.


STEFKA


Tak na rozkaz?


FILO


Tak — na prośbę.


STEFKA


A co panu na tym zależy?


FILO


Bo mnie zaraz tak smutno, jak pani pogasiła w oczach światełka. Takie pani miała cudne oczy, kiedy pani tańczyła walca.


STEFKA


Ba! Żeby to można całe życie tańczyć walca.


FILO


Można… w przenośni! Takie upojenie, taka radość to może trwać całe życie.


STEFKA


A potem taki smutek…


FILO


Co tam myśleć co potem? Dziś do nas należy! Niech żyje dziś! Jaka pani cudna!…


STEFKA


Ciągle pan to powtarza.


FILO


Bo inaczej nie mogę. A ja to już od Bóg wie kąd[90] tak za panią… jeszcze jak pani mieszkała w tej suterenie…


STEFKA


A! To pan mi kwiatki przez Kuleszę dawał?


FILO


Ja!


STEFKA


Ja nie wiedziałam, bo on nigdy nie powiedział od kogo, tylko że od „kolegi”… ani się pan pod wierszami nie podpisał. Ja nawet nie wiem, jak się pan nazywa.


FILO

z uśmiechem


Ja się nazywam… wiosna!


Chwila milczenia — Stefka powtarza cicho „wiosna”! — a potem z wdziękiem.

STEFKA


Ale tak — naprawdę?


FILO

po chwili


Januszkiewicz.


STEFKA


A na imię? Tak w domu jak na pana wołają. Mama panowa[91]?


FILO


Mamusia? Filo…


STEFKA


To jak w Balladynie…


Wchodzi Michasiowa.

MICHASIOWA


Proszę panienki?


STEFKA

jak ze snu


Ach!… Czego?…


MICHASIOWA


Ciocia panienkę prosi, żeby zaraz przyszła.


FILO


To ja pójdę… żegnam panią…


STEFKA

z żalem


Szkoda! Tak dobrze z panem porozmawiać. A Kulesza co robi — zdrów?


FILO


A — kuje!


STEFKA


I zadania odrabia za pana?


Śmieje się.

FILO

śmieje się


Pst!… To sekret.


STEFKA


E! Wróble o tym gwiżdżą!


FILO


Ale!


STEFKA


Na sumienie! Siawus!


FILO


Siawus!…


Chwyta ją za ręce i całuje w ramiona, w łokcie.

STEFKA

śmiejąc się


A to ładna historia… wyrzuca go za drzwi No, no! Dosyć, dosyć!


Filo jest wzruszony i ona także — śmieją się nerwowo — Filo wychodzi — Stefka patrzy za nim — wraca na scenę — porządkuje meble — przez drzwi od kuchni wchodzi ostrożnie Daum — szuka surduta.

#### Scena V

Daum — Stefka, później Michasiowa

DAUM

skrzywiony


Gdzie mój surdut?


STEFKA

znajduje, ubiera się w surdut, który jest ogromny, i skacze przed Daumem


Oto surdut ekscelencji! Oto surdut!…


DAUM

jw.


Proszę oddać — muszę iść teraz kupować drugie przyjęcie, bo prawie nic się nie zostało.


Stefka zdejmuje surdut podaje go z przesadą Daumowi.

STEFKA


Ale kanapki były ef… ef…


DAUM


Zaraz wracam! Proszę nie zakładać łańcucha.


STEFKA


Niech Bóg prowadzi! Będę tęsknić…


Daum wychodzi. — Stefka biegnie do niszy[92] i zaczyna się szybko przebierać z sukni w szlafroczek jasny genre[93] kimono. Śpiewa walca Metressa — wchodzi Michasiowa, sprząta.

STEFKA


Kto tam?


MICHASIOWA


Ja!


STEFKA


Co? Ładny ten chłopak, co ostatni poszedł.


MICHASIOWA


Takie to się nie liczy.


STEFKA

w niszy śmieje się


A to dlaczego?


MICHASIOWA


Bo Stefka to albo jakiego grzyba — albo takie coś co ma mleko pod nosem wynajdzie.


STEFKA


No to się wyrówna.


MICHASIOWA


Właśnie.


STEFKA


E! Nie truj mnie! Znów się nadąsałaś? Nieznośna jesteś. Wyrzucę cię.


MICHASIOWA


Właśnie.


STEFKA


A cóż? Dlatego, że jesteś moja siostra, to mam cię zawsze przy sobie trzymać?


MICHASIOWA


Tak Pan Bóg przykazał. A zresztą proszę mi dać comiesięcznie, to se pójdę.


STEFKA

cicho


Właśnie…


Pukanie do drzwi od kuchni.

MICHASIOWA


A tam co wlazło do kuchni?


Po chwili Michasiowa wraca.

MICHASIOWA

cicho


Stefka! Tam jest jakaś pani i chce z tobą gadać.


STEFKA


Pani? Ze mną? — Z teatru?


MICHASIOWA


Ale! Ubrana jak ktoś bardzo tego… i chce, żebyś była sama.


STEFKA

zaintrygowana


A no to poproś!


Zapina pośpiesznie szlafrok na piersiach.

#### Scena VI

Daumowa — Stefka — Michasiowa

DAUMOWA


Czy zastałam pannę Maliczewską?


STEFKA


To ja.


DAUMOWA


Czy można z panią chwilę bezpiecznie porozmawiać, ale tak żeby nikt nie wszedł.


STEFKA


A no — dobrze. idzie, zakłada łańcuch ode drzwi wchodowych — do Michasiowej — cicho Idź przed bramę i jakby stary szedł, to mu powiedz, niech sobie pospaceruje gdzie i nie lezie jeszcze na górę! — głośno do Daumowej Proszę pani — już jesteśmy same. za Michasiową Ja zamknę za tobą drzwi kuchenne.


Stefka i Michasiowa wychodzą do kuchni — potem Stefka wraca.

STEFKA


Jestem!


DAUMOWA

trochę stropiona


Pani jeszcze bardzo młoda.


STEFKA

śmieje się


Nie — to złudzenie optyczne.


DAUMOWA


I bardzo wesoła!


STEFKA


Dlaczego miałabym być smutna?


DAUMOWA


No… każdy ma przyczyny do smutku. Usiądźmy! Dobrze?


STEFKA


O tu, na szezlongu… to jeszcze najpewniej.


DAUMOWA

siada na szezlongu


Panią pewnie dziwi, co ja tu robię. Otóż — powiem pani, że się panią bardzo interesuję.


STEFKA


A dlaczego?


Bierze jedno z krzeseł przy stole i taszczy przed Daumową.

DAUMOWA


Widzi pani — jest nas kilka kobiet, dam właściwie, myśmy zawiązały takie Stowarzyszenie.


STEFKA

siada ostrożnie na krześle


Aha! Panie zbierają składki. Ale u mnie chuda fara[94].


DAUMOWA


Ależ nie. My nic nie zbieramy. My się opiekujemy samotnymi kobietami, które z powodów dla nas obojętnych (jakby to powiedzieć…) wykoleiły się… no… i…


STEFKA


No… i do czego to paniom?


DAUMOWA


Tak nam każe obowiązek sumienia.


STEFKA


Ja bym wolała co innego robić.


DAUMOWA


O proszę pani — to wielkie szczęście, skoro się tak w kimś obudzi godność — poczucie przyzwoitości…


STEFKA


Taktu… moralności…


DAUMOWA

strapiona


Taktu… właśnie, właśnie.


STEFKA


Ja to co dzień słyszę.


DAUMOWA


Skąd? Ja tu pierwszy raz.


STEFKA

grubym głosem


Ale ja mam taką domową katarynkę… cienko przepraszam panią.


DAUMOWA


Tym lepiej, że jest u pani ktoś pojmujący godność człowieka. — Bo takie życie, jakie pani pędzi, to przecież nie może zadowolić człowieka. Ten przepych, który panią otacza, nie wystarcza. Musi pani czuć w głębi niepokój…


STEFKA


Pewnie — bo — mam długi.


DAUMOWA


To jest nic w porównaniu z tą zbrodnią, jaką pani spełnia na samej sobie.


STEFKA

zesuwa się z krzesła


Ja?


Przysiada na ziemi.

DAUMOWA


Pani stoi w tej chwili poza społeczeństwem.


STEFKA

śmieje się


Ja na to gwiżdżę.


DAUMOWA


Społeczeństwo potrzebne.


STEFKA


Do czego? Do chrzanu! Czy za mnie społeczeństwo długi popłaci?


DAUMOWA


Ale otoczy Panią szacunkiem.


STEFKA


E! To luks. — Jak się ma już wszystko, co potrza, to wtedy można se porcję szacunku fundnąć.


DAUMOWA


Właśnie. Wtedy może już być za późno.


STEFKA

smutno


No to się dziura w niebie nie zrobi.


DAUMOWA


Przecież… gdyby pani chciała… porzucić ten tryb życia i powrócić…


STEFKA

trochę gwałtownie i ponuro


I powrócić? dzie? do sutereny. Oho! nie chyci. Źle mi tu, że no… ale tam… oho!…


DAUMOWA


Ja tam byłam — miała pani wszystko, dach, życie…


STEFKA

gorzko bardzo


No — niechby Pani tak przyszło żyć i mieszkać — to ciekawa jestem, jak by pani długo wytrzymała.


DAUMOWA


Miała pani opiekę — tę samą kobiecinę.


STEFKA

zasłania oczy dla ukrycia łez, gdy odrywa ręce wzrok jej pada na futro Daumowej


Właśnie… to pani trafiła w samo sedno… proszę pani, czy to plusz czy sealskiny[95]?


DAUMOWA

niedbale


Sealskiny.


STEFKA

wyciąga nieśmiało rękę i głaszcze


Ale! To musi kosztować morowe[96] pieniądze.


DAUMOWA


Nie takie drogie. Tysiąc pięćset… z uśmiechem Prezent męża — za syna.


STEFKA

gładząc futro


Pani ma męża?


DAUMOWA


Mam.


STEFKA

z dźwiękiem dziecięcym


Dobrego?


DAUMOWA


Bardzo — najzacniejszy człowiek.


STEFKA


I syna?


DAUMOWA


I synka.


STEFKA


Duży?


DAUMOWA


O! To już mężczyzna.


STEFKA


A ładny?


DAUMOWA


Bardzo.


STEFKA


A jak go pani w domu nazywa?


DAUMOWA


Filo.


STEFKA


Ja też mam jednego Fila. — Fila Januszkiewicza.


DAUMOWA

śmiejąc się


To nie mój syn. No… i widzi pani, gdyby pani była umiała[97] się poprowadzić w życiu, miałaby pani tak jak ja dobrego męża, dzieci…


STEFKA


E! Mój mąż by mi takiego palta nie dał.


DAUMOWA

rozpiera się w palcie


No kto wie. A zresztą czyż to palto stanowi szczęście?


STEFKA


Ale pani się takiego palta chciało?


DAUMOWA


Bardzo… ale…


STEFKA


Ale co? Ja taka sama kobieta jak pani, może nie? Czy z innej gliny?


DAUMOWA


Ale nie kosztem swej godności.


STEFKA


Proszę pani — przecież pani to futro dał także mężczyzna.


DAUMOWA

zaskoczona, po chwili


Mąż.


STEFKA


No bo pani miała posag, to pani miała za co kupić sobie męża, a ja biedusia nie miałam posagu, to mnie kupili.


DAUMOWA

nie wiedząc, co mówić


Z panią trudno się dogadać.


STEFKA

wstaje z ziemi


A no!…


Daumowa wstaje.

DAUMOWA

uprzejmie


Odchodzę! Ale ja się jeszcze z panią zobaczę. Mam nadzieję że pani rozważy moje słowa…


STEFKA

trochę serio


Ja pani coś powiem. Trzeba było wcześniej zobaczyć się ze mną. Teraz już za późno.


DAUMOWA


Nigdy nie jest za późno.


STEFKA


Właśnie…


DAUMOWA

dobitnie


Zresztą ustawa naszego towarzystwa opiewa, że wkraczamy czynnie dopiero wtedy — gdy już dany osobnik wybitnie zeszedł z prawej drogi.


STEFKA

podciągając nosem


Musztarda po obiedzie.


DAUMOWA


Nie wdzieramy się w tajemnice. Nie zajmujemy się stroną plotkarską sprawy… Nie obchodzi nas kto — dość, że… rzecz nielegalna, gorsząca.


STEFKA

naiwnie


Proszę pani, żeby tak towarzystwo długi płaciło.


DAUMOWA


Nie należy robić długów. To ubliża godności człowieka.


Daumowa odchodzi do drzwi, Stefka za nią.

STEFKA


Syty głodnemu nie wierzy. — Pani się nie perfumuje?


DAUMOWA

mimo woli porwana jej humorem


Nie. Mój mąż tego nie lubi. Zakazuje mi.


STEFKA


Mnie także zakazują się perfumować. Mówią, że to kokotki[98] tylko się perfumują. Ale ja panią coś nauczę. Niech Pani zwilża rafrechisserem[99] brzeg sukni perfumami, to za każdym krokiem będzie smuga zapachu.


DAUMOWA

śmiejąc się


To będzie kontrabanda!


STEFKA

śmieje się


Niech będzie.


DAUMOWA


Doprawdy! Szkoda mi pani!… Bardzo mi się pani podobała.


STEFKA

pokazując na nią palcem


Pani mi się także podobała.


DAUMOWA

urażona prostuje się


Ale pani, panno Maliczewska, to jest osóbka sans gêne[100].


STEFKA

urażona


O! Proszę pani — mnie nikt nie zaimponuje.


DAUMOWA


Czy mogę wyjść bezpiecznie — tak żeby mnie nikt nie widział? —


STEFKA


Sądzę! Ale najlepiej niech pani idzie kuchnią.


Dzwonek.

DAUMOWA


A co? Byłabym się złapała.


STEFKA


To jest tędy! Żegnam panią. ironicznie Pani daruje, że ją nie będę rewizytować — ale — nawet nie wiem, jak się pani nazywa.


DAUMOWA

wyniośle


To do rzeczy nie należy. uprzejmie Ja jeszcze panią zobaczę, żegnam… proszę rozmyślać o tym, co mówiłam…


Dzwonek — wychodzi do kuchni — Stefka ją odprowadza, słychać głos Stefki — „Proszę — prosto, a na dole przez dziedziniec na lewo — całuję rączki” — Stefka wraca, pokazuje za Daumową język i biegnie do drzwi wchodowych — otwiera, ale nie zdejmuje łańcucha. Słychać głos Boguckiego. „Czy tu mieszka panna Maliczewska?” — Stefka odkłada łańcuch, wchodzi Bogucki, szykowny, 35-letni mężczyzna — ma w ręku kwiaty.

#### SCENA VII

Bogucki — Stefka

BOGUCKI


Panna Maliczewska?


STEFKA

z wdziękiem


To ja!


BOGUCKI

ogląda się


Miał tu być…


STEFKA


Nasz wspólny przyjaciel. Ale poszedł trochę się przeluftować[101]. Niech się pan rozbierze i zaczeka.


BOGUCKI


Widzę, że pani uprzedzona o mej wizycie.


STEFKA


A trąbi mi o panu jak o Archaniele.


BOGUCKI

rozbierając się z palta


Pani daruje…


STEFKA


To pan daruje, że nie ma przedpokoju.


BOGUCKI

przedstawia się zupełnie correct[102]


Jestem Bogucki.


STEFKA


Niech pan siada! O! Nie tu!… Nie tu!…


BOGUCKI


Czemu?


STEFKA


Bo to wszystko połamane. O, to się jeszcze trzyma… Bogucki siada na szezlongu — Stefka stoi koło stołu Ja pana skądciś[103] znam.


BOGUCKI


Może ze sceny. Ja często bywam w teatrze.


STEFKA


W pierwszym rzędzie.


BOGUCKI


Naturalnie.


STEFKA


A, a! Czekaj pan… teraz już wiem! To pan z Milowiczówną…


BOGUCKI

śmiejąc się


Może ja!


STEFKA

leci do niego i wskakuje na szezlong


Ach tak! Tak! Pan po nią przychodził i czekał od strony damskiej garderoby.


BOGUCKI


Dawne czasy!


STEFKA


Trzy lata temu… Ja byłam wtedy jeszcze szkrab w balecie…


BOGUCKI


Nie przypominam sobie.


STEFKA


Bo nie było co…


BOGUCKI

wstaje — idzie do wieszadła[104] — podając jej kwiaty


Pani pozwoli trochę kwiatów…


STEFKA

olśniona i ucieszona


Dziękuję… postawię na widoku, aby go kłuły w oczy.


Biegnie do niszy, bierze dzbanek z wodą, stawia na stole.

BOGUCKI

za nią idzie


Czemu?


STEFKA


Bo on mi nigdy kwiatka nie przyniesie.


BOGUCKI


Co pani mówi!


STEFKA


O, o! Pan go nie zna!… Ale dzięki Bogu, że to pan ten przyjaciel.


BOGUCKI


Dlaczego?


STEFKA


Bo pan jest do Boga i do ludzi. Ja się bałam, że to będzie znów jaki godny karawaniarz — jak on…


BOGUCKI


To on taki nudny?


STEFKA


Panie! To mało nudny! To jest całe szczęście, że ja mam taki anielski charakter i mogę z nim wytrzymać.


BOGUCKI


A to… niech go pani porzuci.


STEFKA


Właśnie. E! Mówmy o czymś weselszym. bierze go pod rękęTa Milowiczówna to pana porządnie oszukiwała.


BOGUCKI

śmiejąc się — idą do szezlongu


Co pani mówi?


siadają

STEFKA

zanosząc się ze śmiechu


Jak Bozię kocham, raz pamiętam, deszcz padał… to było po operetce… Pan miał czekać od strony naszej garderoby, a ona wyszła męską stroną. A pan czekał, a deszcz lał. Myśmy patrzyły przez okna i zaśmiewały się! Taka była heca!…


BOGUCKI


To nieładnie ze strony Milowiczówny.


STEFKA


Dlaczego, jak pana miała wyżej uszów.


BOGUCKI


A ja byłem jej wierny.


STEFKA


Właśnie… pan na to wygląda…


BOGUCKI

łasząc się do niej


Niech się pani przekona…


Zgrzyt klucza w zamku.

#### SCENA VIII

Daum, Stefka, Bogucki, później Michasiowa

Daum wchodzi z paczkami, staje w progu niemile dotknięty widokiem blisko siedzących dwojga — wreszcie mówi z udaną wesołością.

DAUM


A! Już jesteś? Przepraszam cię… musiałem wyjść.


BOGUCKI

wita się z nim


Nic nie szkodzi. Myśmy się już poznali.


STEFKA


I pokochali!…


Pokazuje język, Daum robi rozpaczliwe miny.

BOGUCKI

śmieje się


Och gdyby…


Michasiowa wchodzi.

DAUM


Proszę się zająć kolacją… właściwie… to nie jest kolacja…


STEFKA

koło stołu z Michasiową


Ale… przyjacielska przekąska…


DAUM

do Boguckiego


Posłałem ci wczoraj jedną ekstabulację[105].


BOGUCKI


Dziękuję, ale to trudno przeprowadzić.


DAUM


Dlaczego?


BOGUCKI


Ja proponuję, żeby raczej urządzić fikcyjną sprzedaż — o wiele będzie łatwiejsza.


Stefka wpada między nich.

STEFKA

dziecinnie


Nie — nie gadajcie o interesach — mówcie co wesołego.


DAUM


Proszę bardzo przypomnieć sobie, co mówiłem. Niech pani będzie łaskawa sobie przypomni…


STEFKA


Panie dobrodzieju, nie pamiętam.


DAUM

zirytowany


To szkoda. A ja prosiłem…


BOGUCKI

wstaje


O co chodzi?


STEFKA


Pan dobrodziej żądał, ażebym się godnie zachowywała. A to przecież nudne. Co? I pana to znudzi, bo pan to wesoły pasażer…


BOGUCKI


Ależ naturalnie!


Siadają na dawnym miejscu oboje. — Daum dogląda nakrywania stołu przez Michasiową.

BOGUCKI


Niech mi pani powie — dlaczego Milowiczówna miała mnie wyżej uszów? Czy co mówiła?


STEFKA


No bo Pan był zazdrosny i wyprawiał sceny.


BOGUCKI


To nieprawda. Ona się tylko tak chwaliła. Ja nie mam takiej brzydkiej wady.


STEFKA


To dobrze.

ogląda się na Dauma

Szkaradna wada zazdrość.


DAUM

włażąc między nich


Czy ci kawior przyprawić z cytrynką?


BOGUCKI


Dobrze! do Stefki Ja zresztą wszystko wiedziałem.


STEFKA

zainteresowana


I o Bucholtzu?


BOGUCKI


I o Winickim…


STEFKA


Co pan mówi?! Ale o jednym to pan nie wiedział, założę się…


BOGUCKI


A no załóżmy się.


DAUM

włazi między nich


Bryndzę ci spreparować z korniszonami?


STEFKA


Ach! Nie przeszkadaj nam! No… załóżmy się! …


BOGUCKI


O co?


STEFKA


Dyskrecja.


BOGUCKI


A jak będzie niedyskretna…


STEFKA


To trudno…


Zaśmiewają się.

DAUM

zły, przy stole


Pani Maliczewska — może pani będzie łaskawa powie, gdzie pani podziała kieliszek?


STEFKA


A to piła[106]!… Zbił się!


DAUM


Ślicznie!… ale było dwa[107]…


STEFKA

wskakuje na szezlong — zeskakuje i biegnie do kuchni


Zaraz!


BOGUCKI

siedząc na swoim miejscu, ogląda się za nią


Ma śliczną linię… I bardzo sznitowna[108].


DAUM


Taka sobie. Może papierosa?


Podaje porte cigarres[109].

BOGUCKI

bierze papierosa, śmiejąc się


Cóżeś taki skrzywiony? Ładna papierośnica.


DAUM


To prezent!


Bogucki ogląda — Stefka wraca.

STEFKA


Jest jeszcze jeden.


Siada przy Boguckim.

STEFKA


No więc teraz panu powiem o kochanku Milowicz — ale o tym prawdziwym… To ładna.


Bierze papierośnicę Dauma.

BOGUCKI


To Dauma.


STEFKA


Nie widziałam u niego. kładzie na szezlongu Ktoś z teatru.


BOGUCKI


Pch…!


STEFKA


To nie — pch!… bo my tych swoich naprawdę kochamy.


BOGUCKI


Może wstąpić do operetki?


STEFKA


Nie, do dramatu; będzie pan brał ze mną razem lekcje. Ja się uczę do dramatu. Już umiem Desdemonę i Klarę, i teraz Julię…


BOGUCKI


Co pani mówi?


STEFKA


Jak Boga kocham. Jeszcze Judytę, to będę gotowa…


DAUM

od stołu


Proszę państwa na przekąskę.


STEFKA


Pan myśli, że ja jestem za młoda?


Wspina się na palce.

BOGUCKI


Ale przeciwnie. Pani jest wściekle zgrabna. I oczy ma pani pierwszej klasy.


DAUM


Proszę na przekąskę.


STEFKA


Właśnie chodzi w dramacie o oczy. W balecie nogi, w operze gardło, w dramacie ślepia.


BOGUCKI


Pani ma i wyraz, i oprawę — tylko nie wiem, jaki kolor.


STEFKA


Czarne… o niech pan patrzy!


Zasłania oczy ręką, Bogucki jej rękę odsuwa — ona go bije po łapie. — Daum wściekły — odchodzi od stołu, bierze gazetę, siada opodal i zaczyna czytać.

DAUM


Jak państwo będą mieli ochotę — to może raczą…


STEFKA


A pan jakie ma oczy?


BOGUCKI


Szafirowe.


STEFKA


Co pan gada?


BOGUCKI


Proszę zobaczyć!


Daum chrząka znacząco — oni się oglądają na niego

STEFKA

cicho do Boguckiego


Gniewa się.


BOGUCKI


Zdaje się.


STEFKA


Chodźmy jeść. Nie trzeba go drażnić.


BOGUCKI


Chodźmy!


STEFKA

śmiejąc się


Zwłaszcza, że doktor zakazał…


Bierze pod rękę Boguckiego i idą w stronę Dauma, składają mu ukłon głęboki.

STEFKA


Idziemy na przyjacielską przekąskę.


DAUM


No… nareszcie!


Wstaje i idzie z nimi do stołu — siadają, Stefka w środku.

DAUM


Koniaczku?


BOGUCKI


Chętnie. Ale jeść nic nie mogę, bo to wcześnie…


STEFKA


A ja to od macochy?…


DAUM


Proszę. Ale tylko jeden.


BOGUCKI


Dlaczego?


STEFKA

do Boguckiego


Pan żonaty?


BOGUCKI


Bóg strzegł.


STEFKA


A dzieciaty?


DAUM

zgorszony


Pani Maliczewska!…


STEFKA


No co?… A więc kiedy ani to, ani to — to nasze… kawalerskie!


Trącają się kieliszkami Daum lezie także.

BOGUCKI


Ty tu nie masz co robić. Ty nie jesteś kawalerem!


STEFKA


Tak, tak! Tylko my dwoje.


DAUM

zaprzeczając


Przecież… cokolwiek.


BOGUCKI


Kawałeczek szynki.


STEFKA


Musztardy, przyniosę…


Wylatuje do kuchni, tańcząc i śpiewając.

BOGUCKI

patrzy za nią z upodobaniem, później na Dauma


Coraz jesteś kwaśniejszy. Cóż to? Jesteś zazdrosny?


DAUM

wyniośle


Ja? O metresę[110] zazdrosny? Za kogo mnie bierzesz.


BOGUCKI


Tym lepiej. Nie będę się krępował…


DAUM


No… w każdym razie…


BOGUCKI

śmiejąc się


A co! A widzisz!…


STEFKA

wpada mazurowym krokiem


Z czego się śmieją? Ona nie wie, ona chce się śmiać także…


BOGUCKI


Niech pani siada. Jak pani nie ma, to zaraz ciemno w pokoju.


STEFKA

zachwycona


Joj!… Pan będzie tu częściej przychodził? Co?


BOGUCKI


Ależ naturalnie. Jeśli pani pozwoli! Daum chrząka Jeśli państwo pozwolą… może się kiedy gdzie razem wybierzemy…


STEFKA

radośnie


Ach Boże! Żeby trochę się rozerwać…


DAUM


O, co to, to nie. Moja sytuacja nie pozwala na takie wybryki.


BOGUCKI


No — ja to rozumiem. Ale tak po ciemku, wieczorem — za miasto w zamkniętym powozie.


STEFKA

zła


E!… Jak na pogrzeb.


DAUM


Nawet to byłoby za ryzykowne.


STEFKA


Widzi pan, jakie ja mam wesołe życie.


DAUM


To trudno. Inaczej być nie może.


STEFKA

do Boguckiego


Niech mi pan naleje koniaku.


DAUM


Co to — to nie.


BOGUCKI


Ale dlaczego? nalewa Za zdrowie przegranej dyskrecji!


STEFKA

rozparta na stole


Dobrze piją Bardzo mi się pan podobał.


BUGUCKI


Mnie się pani także bardzo podobała.


STEFKA

do Dauma


A co? A co? I bez godności i podobałam się. Proszę pana — a pan zna dyrektora teatru?


BOGUCKI


Znam!


STEFKA

klęka na krześle i opiera się o stół — Daum ją reflektuje, ona mu język pokazuje


Ale na „ty”?


BOGUCKI


Nie.


STEFKA


E!…


BOGUCKI


A jak to pani potrzeba, to ja z nim bruderschaft[111] kiedy wypiję.


STEFKA


Mój królu! Zrób to — to ja ci wtedy powiem, o co mi chodzi…


BOGUCKI


Dobrze — zaraz dziś go wynajdę.


STEFKA


Mój królu!


Bogucki wstaje.

DAUM


Co to? Idziesz?


BOGUCKI


Mam bardzo ważne rendez-vous[112]…


STEFKA


Z damą?


DAUM


Pani Maliczewska!


Stefka gra na nosie.

DAUM


Pani Maliczewska!


BOGUCKI

ubiera się


Ale niebawem przyjdę… Pani pozwoli.


STEFKA

koło drzwi podaje mu kapelusz


Mój panie! Niech pan przyjdzie! Prędko! Prędko!…


BOGUCKI


A ty pozwolisz? —


DAUM

kwaśno


Proszę!


BOGUCKI

śmieje się


Bez entuzjazmu! Ale to mniejsza do Dauma Zostajesz?


DAUM


Trochę.


BOGUCKI


Do widzenia!


STEFKA


Do widzenia! Pa!…


#### SCENA IX

Stefka — Daum

Mchasiowa sprząta ze stołu — Stefka przebiega około Dauma i gra na nosie.

STEFKA


Dzisz[113] pama! Zrobiłam konkietę[114].


DAUM


Właśnie. Jak wyszła — to on mówił, że jest zgorszony.


STEFKA


Kłamie jak pies. Bo — mówił, że ona ma linię… Ona podsłuchiwała!… No a teraz raz dwa… muszę się uczyć Julii… dawajcie balkon! Mam zadane na jutro… no!… Stół… taszczy stół na środek sceny wskakuje na stół — rzuca broszurę Daumowi — i woła Niech czyta Romea i sufleruje… dalej.


DAUM

skrzywiony


Nie mam okularów.


Rozwala się na szezlongu.

STEFKA

grzecznie i miluchno


Jakkolwiek. No!… ona prosi…


DAUM

grożąc


Nie zasłużyła…

czyta

Coś błysnęło mi w oknie ach! to Julii lica itd.


STEFKA

na stole


Teraz ja! —

Romeo — niestety
Nazwisko twoje razi Kapulety.
Bo co jest Romeo — czyli to źrenica
Czy ręka? czy też która stopa… czy jaka część lica…


DAUM


Czy stopa.


STEFKA


No — to już powiedziałam…


DAUM


Ale ona powiedziała „czy też która stopa!”


STEFKA


Nie piłować… no teraz on.


Pokazuje nogą na niego.

DAUM


Zaraz!

czyta

Zieloność barwa głupców,
Porzuć modne stroje
O Julio Monteka! ty kochanie moje!


STEFKA


Ale gdzie? gdzie? przeskoczył…

dzwonek

Któż tam?


DAUM


Łańcuch? Łańcuch?


Michasiowa wpada na scenę — Stefka stoi ciągle na stole.

DAUM


Nie odkładać łańcucha!…


MICHASIOWA


Wiem, wiem!


#### SCENA X

Ciż — Sekwestrator

SEKWESTRATOR


Czy tu mieszka panna Maliczewska?


MICHASIOWA


Tu — a czego?


SEKWESTRATOR


W imieniu prawa — zajęcie.

MICHASIOWA

ponuro odkłada łańcuch


Sekwestrator przyszedł…


Stefka zwraca się do Dauma — Daum chwyta futro i kapelusz i ucieka przez kuchnię.


STEFKA

chwilę bezradna — zeskakuje ze stołu — pędzi do drzwi


Po moim trupie!


SEKWESTRATOR

wchodzi


Panna Maliczewska? Stefania? Przychodzę w sprawie Rozenbuszowej Ryfki… towary modne… kwota… pięćdziesiąt trzy korony…


STEFKA


Serwus Brzezina! Chodź pan!… ta pan stary znajomy!… Jak się pan miewa?… ale tu nic mojego nie ma…


SEKWESTRATOR


Znowu?


STEFKA

zaśmiewa się


Stale.


SEKWESTRATOR

obchodzi dookoła, dostrzega srebrne porte cigarre[115]Dauma na szezlongu i rzuca się na nie jak drapieżca


O… a to…


STEFKA

robi ruch jakby ocalić, ale się opamiętowuje[116]


A to! I owszem!!! Bierz pan… bierz pan!… do Michasiowej, zanosząc się ze śmiechuporte cigarres starego!… Pan Bóg go skarał!…


Okręca Michasiową, która się także śmieje — i puszcza się kankana, zadarłszy suknię z dziecinnym rozpasaniem, śpiewając na całe gardło — „Pan Bóg go skarał!…”, aż kurtyna zupełnie zapadnie.

Zasłona spada.

### AKT III

Ta sama dekoracja — dzień — przy stoliku, przy małym stoliku siedzi Stefka i fryzuje włosy.

#### SCENA I

Stefka — Michasiowa

MICHASIOWA

kręci się po pokoju


Dałaby Stefka trochę pieniędzy.


STEFKA

w matince[117] niebieskiej batystowej i krótkiej wełnianej szarej spódnicy


Nie mam.


MICHASIOWA


Stale?


STEFKA


Tak. A jak ci źle — to se idź.


MICHASIOWA


Pewnie, że mi źle — jakbym u obcych służyła, to miałabym zasługi…


Dzwonek — Michasiowa idzie do drzwi.

MICHASIOWA


Może on…


STEFKA


Ale! On tylko wieczorem, cichcem lezie…


MICHASIOWA


Ale — był już we dnie dwa razy.


STEFKA


No — kto tam?


Michasiowa uchyla drzwi — posłaniec oddaje bukiet i list.

STEFKA


To pewnie od małego. Nie chcę!… Oddaj!


MICHASIOWA


Kiedy już posłaniec poszedł.


STEFKA


Powiedziałam ci, żebyś nie przyjmowała nic od tego smarkacza…


MICHASIOWA


Ta czemu? Ta wziąć można.


STEFKA


Nie chcę! Pewnie tam w kuchni znów drzwi otwarte.


MICHASIOWA


Zamknięte! Trzeba zobaczyć, co on pisze.


STEFKA


Naturalnie. Ani myślę.


MICHASIOWA


To ja przeczytam!

siada przy stole i czyta list Fila

Perłami skuję twe śmigłe ręce
Na nie rozsypię twych włosów złoto
Więzami ducha…

wzdycha

Ładnie pisze, tylko trudno czytać.


STEFKA


Ciekawe komu on to znów ukradł?


MICHASIOWA


Ta co miał ukraść? Przecie nie ma przy liście nic jeno kwiaty.


STEFKA


Po co mi to zielsko?


MICHASIOWA


To niech mu Stefka powie, żeby zamiast kwiatów przysyłał kolonialne towary… To będzie wydatniejsze.


STEFKA


Głupiaś.


MICHASIOWA


Co — głupiaś… to jeden pieniądz.

zaczyna czytać

Perłami skuję twe śmigłe ręce…


STEFKA.


A to piła…


MICHASIOWA


Albo żeby mi pensję zapłacił…


STEFKA


Ty mi się nie waż mówić o tym — ani jemu, ani staremu…


MICHASIOWA


Pewnie. Jakbym się prezentowała za siostrę, to nie wypadałoby mówić — ale tak za sługę, to co, że się upominam o swoje!


STEFKA


Ja ci zapłacę.


MICHASIOWA


Na święty Jury — jak będą w niebie dziury. Mogłaby też Stefka lepiej panu powiedzieć, że ja siostra, to by się wstydził i zapłacił.


STEFKA


Niech cię Bóg broni! On mi to przecież wyraźnie zapowiedział, żebym mu nigdy o familii nic nie wspominała. Ja ci to zaraz postawiłam za warunek. Jak chcesz być u mnie, dobrze. Ale — jak sługa… Zgodziłaś się. Więc — keine[118] gadanie być nie może.


MICHASIOWA

ponuro


Bo ja myślałam, że się tu będzie przelewać.


STEFKA


O to, to!… Tędy go wiedli[119]. dzwonek Któż tam?


Michasiowa idzie do drzwi.

#### SCENA II

Też same, Filo w ubraniu cywilnym

FILO


W domu?


STEFKA

jednym susem zrywa się z sofy


Czego? Czego?…


FILO

zmieniony


Dwa słowa. Coś o premierze. Kiedy? Chcemy urządzić owację…


STEFKA


Nie mnie brać na kawał! Pan wie, że nie gram w tej premierze i że mam wasze owacje pod podeszwą. Ja zakazałam tu przychodzić! Ja nie chcę! Ja nie lubię, jak się za mną włóczą…


FILO


Ja się nie włóczę, bo ja jestem pani cień!…


STEFKA

wraca do szezlongu


No… ja mam też los. I proszę kwiatów nie przysyłać, bo pan na to nie ma pieniędzy…


FILO


To do pani nie należy. Ja bym ukradł gwiazdy, aby Pani rzucić pod nogi.


STEFKA

śmieje się


A tymczasem pan sprzedaje książki…


FILO


Nieprawda. Ja mam swoje dochody. Ojciec mi daje pensję.


STEFKA


Pięć koron…


FILO


Trochę więcej.


STEFKA


Wszystko jedno. Nie na to, aby pan kwiaty kupował. Zresztą ja nie chcę… nie chcę…


Tupie nogami i biegnie do okna.

FILO


To trudno. Ani pani, ani ja na to nic nie poradzimy. Ja kochać panią będę do śmierci, a że miłość wywołuje miłość, pani mnie także pokocha…


Siada na krześle na środku sceny i patrzy na Stefkę spode łba.

STEFKA


Ja pana więcej znienawidzę.


FILO

ręce w kieszeniach od spodni


Tym więcej panią kochać będę.


STEFKA


Pan niech idzie do sztuby[120].


FILO

ponuro


Ja jestem — w szkole miłości.


STEFKA

powraca do szezlongu


Ja do rodziców pana napiszę.


FILO


Tym lepiej — sytuacja się od razu wyklaruje.


STEFKA


Jaka sytuacja?


FILO


Moja i pani. Przejdę walki, piekło — ale zwalę to wszystko i utoruję drogę dla nas obojga…


STEFKA


Gdzie???


FILO


Do wspólnej egzystencji.


STEFKA

idzie do lustra


Pan ma źle w głowie.


FILO

ponuro


A nie zdołam zwalczyć przeszkód — zginiemy razem!


STEFKA

robi perskie oko[121]


Właśnie.


FILO


Czy pani sądzi, że ja bym panią samą na świecie zostawił? Nigdy! Wszystko czyha na pani wdzięk, niewinność, młodość. Wszystko! Wszak teraz ciskają na panią ostatnie obelgi. Mówią o pani straszne rzeczy…


STEFKA

zaciekawiona


Co mówią?


FILO

wstaje, ale pozostaje na środku


Nie powtórzyłbym nigdy tych szkaradstw z obawy, aby panią nie znieważyć. Ale niech pani będzie spokojna. Ja nie wierzę! Ja jeden na świecie znam panią i wiem, kim pani jest. — I zawsze w obronie pani stanę, choćby mi życie utracić przyszło. Śmierć samą bym wyzwał i zwalczył. Proszę mi wierzyć.


STEFKA

siada z nogami na sofie


Że też pan wiecznie o tej śmierci gada.


FILO

ponuro


Bo się jej nie lękam.


STEFKA


A jakby przyszła, to by pan uciekał za piec… Ale co tam śmierć! Niechby się tu zjawił jaki profesor, pan by uciekł.


FILO


Nigdy! Pani mnie nie zna.


Dzwonek.

STEFKA


No… no… może profesor.


FILO

nie rusza się z rękami w kieszeniach od spodni


Świat cały wyzywam do walki o panią… siada na krześle A zresztą ja się nikogo nie boję, bo jestem po cywilnemu[122]!


STEFKA


Tymczasem niech się pan wynosi przez kuchnię.


FILO

siedzi


Ani myślę.


Dzwonek.

STEFKA


Proszę — to może być moja koleżanka…


FILO

j.w.


Niech wejdzie.


STEFKA


Nie chcę, aby mnie wzięła na język.


FILO

j.w.


Niech spróbuje — potrafię panią obronić.


STEFKA


Ach Boże!… po chwili Aha! — A może ja o pana jestem zazdrosna i boję się, aby mi pana nie odebrała…


FILO

zrywa się


Skoro tak… to pójdę… ale wrócę!


STEFKA


Nie dziś — proszę bardzo!


FILO


Dla mnie nie ma zakazu. Ja… wrócę!…


Dzwonek — Michasiowa idzie otwierać.

MICHASIOWA


Ja bym nie radziła, żeby panicz tu siedział.


FILO


Idę!… Niebawem…


Wychodzi.

STEFKA

szybko


Żebyś mi go więcej nie wpuszczała. Otwórz!


MICHASIOWA


Ta co się spieszyć. To pewnie ktoś z rachunkiem.


Uchyla drzwi, przez łańcuch widać Boguckiego.

BOGUCKI


Panienka w domu?


MICHASIOWA


Zaraz! do Stefki szeptem Jesteś w domu — czy nie?


STEFKA


Kto?


MICHASIOWA


Ten pan, przyjaciel starego…


STEFKA


Ale jestem, jestem — proś!…


MICHASIOWA

otwiera


Panienka jest.


Bogucki wchodzi, ma w ręku paczkę.

#### SCENA III

Bogucki — Stefka — Michasiowa

STEFKA


Cóż tak rano?


BOGUCKI

uprzejmie


Chciałem pani jak najprędzej przynieść, co pani wie…


STEFKA


O, o, o!


BOGUCKI


Proszę!


Podaje jej zawiniątko.

STEFKA

rozpakowuje — boa, papier rzuca na ziemię koło szezlonga


Pycha! rzuca mu się na szyję i całuje go — przygląda się Kogucie!


BOGUCKI

zmieszany


Pani takie chciała…


STEFKA

dobry charakter jej bierze górę


Ja mówiłam strusie… ale to nic. Śliczne.


BOGUCKI


A zwłaszcza, że jednej malutkiej osóbce ślicznie…


STEFKA


Może za duże? Co? Mnie się zdaje, że wyglądam jak pies w chomącie[123]… skacze na sofkę, ogląda się w lustrze, nie zdejmując boa siupaj[124] pan także… Bogucki siada obok niej Jak mi się stary zapyta, skąd wzięłam, to powiem, że mi pan dał. Niech się wstydzi, że taki skąpy i inni panowie mi prezenta[125] dają.


BOGUCKI


Ja w ogóle nie rozumiem, jak panią można czegoś pozbawiać. Przecież to największym szczęściem jest otoczyć kobietę zbytkiem i przepychem…


STEFKA


No — proszę pana… a niech pan tylko tu spojrzy…


MICHASIOWA

w głębi


Mnie się już nawet nie chce kurzów ścierać z tych gratów.


STEFKA

surowo


Niech Michasiowa pójdzie zobaczyć w kuchni, czy mnie tam nie ma…


Michasiowa wychodzi

BOGUCKI


Panią to należałoby postawić w serwantce[126] jak figurkę z porcelany…


STEFKA

powoli smutniejąc


To nie. Ale widzi pan, ja bym chciała choć w mojej sytuacji mieć tyle pieniędzy, aby ludziom gardła pozatykać. A tak to mną poniewierają dwa razy tyle i tak mi się zdaje, że każdy to ma do mnie żal za to, że ja mam tak mało pieniędzy… Byle kto się nade mną znęca i poniewiera. I stróżowa[127], i lokatorzy, i gospodarz, a ja przecież drożej płacę jak inni. po chwili Ja panu daję słowo — że to wszystko to diabła starego niewarte.


BOGUCKI


Ja ciągle powtarzam, panią potrzeba otoczyć zbytkiem.


STEFKA


Ja panu powiem, że to znów nie takie konieczne. Ja sobie dużo rzeczy umiem wyperswadować. Nie ma, no to nie ma. Ale widzi Pan, ja mam ambicję…


BOGUCKI


Co?


STEFKA


Am-bi-cję. Żebym ja się tylko dochrapała[128] czego w teatrze, to już ja bym sobie w życiu dała radę…po chwili A pan… widział dyrektora?


BOGUCKI


Mam się z nim zobaczyć jutro rano.


STEFKA


I będzie mu pan mówił o mnie?


BOGUCKI


Naturalnie.


STEFKA

wstaje i idzie do stołu, siada przy nim


Bo jak ja będę miała stanowisko — to będzie wolno mi robić wszystko, co zechcę — prawda? Już taki świat. Ja to widzę…

Bogucki idzie za nią, bierze jej rękę i całuje każdy palec

Tylko Daum widzieć tego nie chce. Panie! On się tak mnie wstydzi, pan nie ma pojęcia. Zresztą każdy się mnie wstydzi. Pan także…


BOGUCKI

stoi obok niej


Cóż znowu? Jakby mnie pani kochała, to ja bym się tym chwalił — przecież to szczęście.


STEFKA


Ale…


BOGUCKI


Daję słowo.


STEFKA


Chodziłby pan ze mną pod rękę? —


BOGUCKI


Pod obie.


STEFKA


W biały dzień?


BOGUCKI


W najbielszy.


STEFKA

zrywa się


To chodźmy!


BOGUCKI


Pardon[129]! Jest różnica. Stefka mnie nie kocha…


STEFKA


E! Co panu po mojej miłości.


Idzie do szezlonga i siada na swoim miejscu.

BOGUCKI


Widocznie, że mi „coś” — i to bardzo… bardzo… głaszcze ją po włosach Moja Stefuś!… a takie to młode, a takie to kochane…


STEFKA

kładzie się jak dziecko i przymyka oczy, tyłem do publiczności, powoli odwraca się i widać, jak ma zamknięte oczka


Niech gada jeszcze…


BOGUCKI

siada obok niej od wewnątrz sceny


Żeby było moje — to na rękach by ją nosił, dopomagał, czuwał — pielęgnował…


STEFKA

z przymkniętymi oczami


Niech gada jeszcze…


BOGUCKI


Opiekował się, kochał…


STEFKA

j.w.


Miałaby stanowisko.


BOGUCKI


Pierwszorzędne…


STEFKA

jw. cichutko, ślicznie


I długów by nie miała.


BOGUCKI


I długów by nie miała… Wszystko by to jej dał, gdyby była jego.


STEFKA

otwierając oczy dziecinnym głosem


To niech ją sobie weźmie…


BOGUCKI

pochyla się ku niej roznamiętniony


Stefuś…


STEFKA

zrywa się — odtrąca go i po chwili tuli się


Ale nie… nie… Niech ją sobie weźmie stąd precz… niech ją sobie weźmie na zawsze… na zupełne…


BOGUCKI

stygnąc


Nad tym to trzeba się zastanowić.


STEFKA

wzdychając


Tak!…


BOGUCKI


Ja przedtem muszę się przekonać, czy Stefka mnie kocha.


STEFKA

patrzy na niego tępo, potem zrywa się


Ehe!… Nie ma głupich!


perskie oko

biegnie do stołu

BOGUCKI

wstaje


A tak nie trzeba mówić, bo to zaraz cały urok psuje.


STEFKA

przy stole


I mnie też dużo rzeczy urok psuje. z wybuchem E!… Ja już widzę, że ja tak zginę…


BOGUCKI


O, o! Zaraz — wielkie słowa…


Chrzęst klucza w zamku — drzwi się uchylają, widać Dauma przez łańcuch, jak usiłuje wejść.

#### SCENA IV

Daum — ciż sami

DAUM

za drzwiami wściekły


Panno Maliczewska! Panno Maliczewska!… Proszę odpiąć łańcuch.


STEFKA

zdenerwowana


Zaraz! Co za wrzaski! odkłada łańcuch Proszę!… Cóż pana dobrodzieja przyniosło?


DAUM


Co? Zaraz po… spostrzega Boguckiego A!… To ty? Cóż tu robisz?


BOGUCKI


Przychodzę z wizytą.


DAUM

zły


Tak? Trochę wcześnie.


BOGUCKI


A skoro i ty…


DAUM


Ja przychodzę, bo mam trochę wolnego czasu w sądzie i… do StefkiPani nieubrana?


STEFKA


Jestem w negliżu. E! Niech nie nudzi. Tylko się pokaże, to już zaczyna…


DAUM

na boa


Cóż to za pierzyna?


STEFKA

wyrywa mu


To moje boa.


DAUM


Obrzydliwe, kokotki takie noszą.


STEFKA

zirytowana


Bardzo dla mnie stosowne.


DAUM

surowo


Mam panią za coś wyższego. Należałoby o tym pamiętać.


STEFKA

coraz więcej podrażniona


Kto się wywyższa, będzie poniżony.


DAUM

do Boguckiego


Przepraszam cię mój drogi za tego rodzaju rozmowę.


STEFKA

bardzo podniecona


Nie należy gorszyć maluczkich.


DAUM

patrzy na nią zły — i mówi ostro


Gdzie jest moja inhalacja? —


STEFKA

opuszcza głowę, zgnębiona i mówi po chwili cicho


Zaraz!


Wychodzi do kuchni.

#### SCENA V

Bogucki — Daum

BOGUCKI


Jaka inhalacja?


DAUM


Chrypnę — więc w przerwie zachodzę do niej zrobić sobie inhalację — bliżej mi tu niż do domu.


BOGUCKI


Nie bardzo się żenujesz[130]. Dziewczynę to może zrazić.


DAUM


Nie boję się… Ona wie, że po prostu dobijają się o mnie. — A zresztą.


BOGUCKI


No… daj no spokój! Chodzi ci o nią.


DAUM


Och!… To rzecz podrzędna.


BOGUCKI


Udajesz obojętność…


DAUM

zagaduje


Cóż twój mariaż[131]?


BOGUCKI


Nie wiem jeszcze.


DAUM


No, no. Partia niezła. Ja radziłbym…


BOGUCKI


Tak ci chodzi, aby mnie ożenić? Nie bój się, nie włażę ci w drogę.


DAUM


Powtarzam ci, że ja się nikogo nie boję.


BOGUCKI


Tak ją trzymasz?


DAUM


Może!

idzie do kuchni

No?…


STEFKA

za sceną


Już gotowe.


DAUM

wychodząc do Boguckiego


Darujesz — ale to rzecz ważna…


BOGUCKI


Proszę cię — zresztą ja idę…


Wchodzi Stefka.

BOGUCKI


Chcę panią pożegnać.


STEFKA

z daleka


Pa, pa!…


BOGUCKI

chwyta ją, przegina i całuje w usta


Tak, tak, tak!


STEFKA


Puść pan! On tu taszczy swoją łaźnię.


Wchodzi Daum skrzywiony, ustawia sobie aparacik do inhalacji i siada przy małym stoliku.

STEFKA

zła, do Boguckiego


To brzydkie, co pan wyprawia.


BOGUCKI

udaje zainteresowanego inhalacją


A! To tak się robi.


DAUM

patrzy na Stefkę


Co pani taka z lewej strony czerwona?


STEFKA

która się zbliżyła i podaje serwetkę


Bo nie z prawej.


BOGUCKI


Więc tędy idzie para?


DAUM


Darujesz… ale ja mówić nie będę…


BOGUCKI


Nie… nie… ja odchodzę!


DAUM

macha ręką — Stefka odprowadza Boguckiego do drzwi

BOGUCKI

cicho do niej


Jak on wyjdzie, ja przyjdę.


STEFKA


Niech pan przyjdzie jutro — już od dyrektora.


BOGUCKI


Nie — ja przedtem muszę panią jeszcze widzieć.


Wychodzi.

#### SCENA VI

Daum — Stefka

DAUM


Zepsuta… zepsuta… musiał ktoś poruszać.


Stefka, milcząc, klęka i naprawia maszynkę.

DAUM

wściekły


To kosztuje pieniądze… tak nie można…


STEFKA


Już poprawione.


Bierze boa i ogląda.

DAUM


A za to boa to ja nie zapłacę! Potrzebne to było? Mało tych fatałaszków?


STEFKA


Przeziębiam się na próbach.


DAUM


To chustką sobie gardło okręcić.


Stefka siada na szezlongu z nogami i pozostaje tak nieruchoma, patrząc przed siebie.

DAUM

po chwili


A teraz dąsy, fochy. I to się nazywa anielski charakter! Ja zapowiadałem — że nie znoszę min pogrzebowych, że muszę być rozrywany, że musi się być wesołą w mojej obecności… Ja to zapowiadałem. Tak czy nie? —


STEFKA

cicho


Tak.


DAUM


No — to niech się zastosuje do moich żądań.


STEFKA


Zaraz!… przeciąga się To ja mam co wesołego powiedzieć?


DAUM


Można by…


STEFKA


Kiedy mi dzisiaj czegoś nie tego…


DAUM


Przez łańcuch słyszałem, jak się wesoło bawiła.


STEFKA


No… bo…


DAUM


Bo i pan Bogucki wesoły? To się chciało powiedzieć?


STEFKA

zdenerwowana


Może.


DAUM

z nagłym wybuchem


Ja sobie wypraszam wizyty. Ja sobie wypraszam. Ja zapowiadałem — żadnych wizyt. Tak czy nie? — zapowiadałem?


STEFKA


Ależ tak! tak!


DAUM

ubiera się w futro


To proszę się zastosować do mojej woli. Nie życzę sobie trafiać na podobne sceny.


STEFKA

na szezlongu


Jakie sceny? Myśmy tylko rozmawiali.


DAUM


Właśnie. Wierzę… Z nią można rozmawiać!


STEFKA

urażona


Dlaczego nie?


DAUM


Bo ona nie jest do rozmawiania.


STEFKA

urażona bardzo


Właśnie że pan Bogucki ze mną rozmawia i bardzo dobrze się ze mną bawi.


DAUM


Że się bawi, to wierzę, ale nie rozmową.


STEFKA

coraz więcej rozgoryczona


Może się we mnie kocha?


Daum parska śmiechem.

STEFKA

wściekła, do głębi serca zadraśnięta


Dlaczego? Dlaczego się śmieje? Dlaczego nie mają mnie ludzie kochać?


DAUM


Bo kocha się rodzinę — kocha się swój zawód, kocha się swój honor, kocha się swoją godność.


STEFKA

coraz wścieklejsza


Ale takiej jak mnie, to się nie kocha…


DAUM


To jest wszystko komiczne… patrzy na zegarek Idę.


STEFKA

następując na niego


Aha, aha! Żeby wiedział, że mnie kochają i to nie tylko Bogucki, ale i inni — młodzi… z włosami na głowie, i z zębami…


ze łkaniem prawie

DAUM

odsuwa ją laską


Niech się odsunie! Brzydka teraz jest!… Ja tu znów za godzinę przyjdę zrobić inhalację. Niechaj będzie gotowe. I proszę, żeby było w pokoju cieplej — bo tu zimno.


STEFKA

ponuro


Nie mam pieniędzy.


DAUM


Tu jest trzydzieści centów, to niech Michasiowa przyniesie pół cetnara[132] drzewa i zapali. kładzie futro, cylinder i woła Michasiowa!


#### SCENA VII

Stefka — Michasiowa

MICHASIOWA

ironicznie


Całuję rączki wielmożnego pana.


DAUM


Niech Michasiowa zobaczy, czy tam nie ma nikogo na schodach?


MICHASIOWA


Zaraz.


Wychodzi na schody.

STEFKA

przy oknie


Najlepiej za dnia nie przychodzić.


DAUM


Robię, co mi się podoba! — I proszę do mnie tym tonem nie mówić, bo ja tego nie lubię.


Michasiowa wraca.

MICHASIOWA


Nie ma nikogo! —


DAUM


Dobrze!


Wychodzi.

STEFKA

chwilę patrzy za nim, wreszcie biegnie od okna, rzuca się na szezlong i zaczyna płakać po cichu

MICHASIOWA

obojętnie


No i czego?… Czego?… Nos ci spuchnie.


STEFKA

na sofie, płacząc


Ja jestem obrażona… obrażona… duma moja obrażona…


MICHASIOWA


O co ci chodzi?


STEFKA

z całym bólem serca


Powiada, że mnie nie może nikt kochać.


MICHASIOWA

stojąc


Niby jak kochać? —


STEFKA


No… uczciwie, bardzo — no… kochać.


MICHASIOWA

ironicznie


A… to co innego. Niech się Stefce takiego kochania nie zachciewa, bo Stefka nie na takie kochanie, tylko na takie inne.


STEFKA

szybko


Dlaczego? Dlaczego?


MICHASIOWA

zgryźliwie


Bo — Stefka już jest… tak… poza ludźmi…


STEFKA

szybko


Jak to?


MICHASIOWA

dumniej


A no… tak… poza ludźmi. Co zrobić? Ja jeszcze jestem między ludźmi i mnie można tak niby uczciwie kochać.


STEFKA

ironicznie


Ciebie?


MICHASIOWA

z wybuchem


A no tak! a no tak!… choć mam doły po ospie i nos mi się czerwieni — ale ja jestem między ludźmi…


Nachyla się ku siostrze z nienawiścią, obie patrzą sobie w oczy z siłą — Stefka pierwsza spuszcza oczy.

STEFKA


Nie gadaj głupstw…


MICHASIOWA

ze złośliwym, nerwowym śmiechem — pochylona tuż nad Stefką, odwróconą ku niej twarzą


Ja jestem taka, że do mnie można przyjść i we dnie, a do Stefki to cichcem, jak nikogo na schodach i nocą… o…


STEFKA


Czego ty się na mnie uwzięłaś?… Za co ty się nade mną mścisz?…


Michasiowa patrzy na nią przeciągle — wreszcie owija się z głową w chustkę — idzie do niszy — wyjmuje z koszyka pończochy długie, poplamione atramentem.

MICHASIOWA


Za nic!…


Długa chwila milczenia.

MICHASIOWA

innym, dawnym tonem


Stefka by nie smarowała ciągle dziur w bucikach atramentem, bo pończochy ani doprać.


STEFKA

zgnębiona kładzie się na szezlong


Cicho bądź — daj mi co zjeść…


MICHASIOWA


Nie ma nic. Resztę rolmopsów[133] wielmożny pan zjadł wczoraj.


Dzwonek.

STEFKA

leży na sofie


Kto?


MICHASIOWA

patrzy przez łańcuch


Ten od wierszów przyszedł. do sieni Nie ma panienki.


STEFKA

leżąc


Głupia jesteś — dawaj go tu!…


MICHASIOWA


Ta po co?


STEFKA


Dawaj go! —


#### SCENA VIII

Też same — Filo

FILO


Ja na chwilę.


STEFKA


Chodź pan tu… bliżej… siadaj pan… Tak… a teraz mi pan powiedz — jedno. Czy we mnie naprawdę można się kochać?


FILO

siada na krześle koło szezlonga od strony widzów


Przecież… ja…


STEFKA

klęcząc w kucki na szezlongu


Ale nie tak jak każdy i w byle kim. Tylko uczciwie… no tak, jak się tam w waszych kobietach kochacie?


FILO


Jak pani się może pytać o to. Ja panią ubóstwiam. Dla mnie pani jest uosobieniem miłości, ja ponad panią…


STEFKA


To są faramuszki[134]. Ja się pytam, czy można się we mnie kochać uczciwie?


FILO


Inna miłość byłaby dla pani obelgą!


STEFKA

gorączkowo


Więc ja nie stoję poza ludźmi? —


FILO


Pani stoi pomiędzy aniołami, ponad ludźmi.


STEFKA

tupie nogami


Nie… nie… ja chcę stać pomiędzy ludźmi, pomiędzy zwyczajnymi kobietami — takimi, które można kochać, zaręczyć się, ożenić…


FILO

wpatruje się w nią


Tak… powiedziała pani wielkie słowo. Wielkie…


STEFKA

patrzy się na siostrę


Bo mnie wszyscy znieważają, mówią, że ja jestem taka, którą się nie kocha…


FILO


A któż jest godniejszy miłości, jak nie pani? Gdzie istota czystsza, doskonalsza jak nie pani? osuwa się przed sofą na kolana Stefko, nasza miłość…


STEFKA


Czego pan ciągle mówi nasza miłość! Ja pana nie kocham.


FILO


Nasza miłość musi pozostać nierozerwalna. Ja siadam w tym roku do matury — potem idę na prawo…


STEFKA


A ja na lewo…


FILO


Skończę prawo — i wtedy — Stefko — wtedy już będziemy na zawsze razem! — Szczęśliwi — nierozłączeni — pod chmury cię podniosę, w błękity ustroję — gwiazdami oświetlę…


STEFKA

zrywa się i biegnie do stołu


To będzie wcale… wcale…


FILO

idzie za nią


Tak sobie umyśliłem. W teatrze cię nie zostawię. To bagno, to zgnilizna. Nie tobie tam być, nie tobie… tam zatracasz swą godność…


STEFKA

stoi przy oknie


Jest… wyjechała godność…


FILO

przy stole


Gdybyś nawet nie chciała…


STEFKA


No… dosyć… już mi się to znudziło. Może pan sobie iść. Mnie szło o to, aby pewne osoby słyszały… patrzy na Michasiową, która w głębi ceruje pończochy że mnie bardzo uczciwie kochać można.


FILO


Kto wątpi? Niech wystąpi… Stefko!… Oto pierścioneczek… weź go, noś jako zaręczynowy między nami pierścień…


STEFKA


Daj mi pan spokój…


FILO


Co do mego ojca, matki — nie lękaj się. Ja mam sposób, ja powiem im coś, co zmusi ich, aby sami zwrócili się do ciebie i nie rozrywali naszego związku. — To sposób może straszny, może bolesny — ale niezawodny. Mój kolega jeden go wypróbował — był w tej samej sytuacji — zaręczył się — rodzice grozili — użył tego sposobu — i zmieniło się wszystko…


MICHASIOWA

od okna, zainteresowana


Ożenił się? —


FILO


Nie — bo uciekła z drugim. Ale wiem, czym zwalczyć rodziców…


STEFKA

znudzona


Zakazuję panu! do Michasiowej Proszę stąd iść —


Michasiowa wychodzi. — Stefka idzie do szezlonga

FILO


Czy chcesz, czy nie chcesz, uczynię to! Tylko zawczasu przepraszam! Przepraszam! brzeg sukni całuję… będzie to chwilowe zaćmienie, jakaś plama przelotna… ale ja wiem, gdy wywalczę w ten sposób szczęście nasze — ty mi darujesz… A! Jeszcze jedno! Słuchaj! Stefek… ja cię oszukałem, okłamałem… ale ja działałem pod wpływem szału młodości… nierozwagi… ja ci się przedstawiłem pod obcym nazwiskiem.


STEFKA

przy lustrze


O Boże! Jak mi to wszystko jedno.


FILO


Ja się nie nazywam Janiszewski. Ja się nazywam Daum.


STEFKA

szybko


Jak?


FILO


Daum — Gustaw Daum…


STEFKA


Syn starego Dauma?


FILO


Mecenasa…


STEFKA

gwałtownie


Jak? Jak?…


Biegnie i zakłada łańcuch.

FILO


Ty znasz moich rodziców?…


STEFKA

z krzykiem


Nie… nie… nie… ale i ciebie nie chcę znać!… Nie chcę… nie chcę…


Ucieka do okna.

FILO

biegnie za nią


Co to jest! Dlaczego? Co się stało?


Chce ją wziąć za rękę.

STEFKA


Nie chcę… wynocha stąd… wynocha…


FILO


Ja wiem — mój ojciec nie ma szczególnej opinii, ale to w polityce — zmienił przekonania… ale to, Stefuś, zdarza się w najporządniejszej familii, za co ja mam być karany? — To życiowo bardzo porządny człowiek, nieposzlakowanej moralności, Stefuś, on ciebie…


STEFKA

zatyka uszy biegnie do kuchni


Nie gadać!… Nie gadać!… Wynosić się… woła Michasiowa zrób z nim co… niech się zgubi…


MICHASIOWA

wpada — do Fila


Najlepiej niech pan sobie idzie — ona jak wpadnie w gniew, to święty Boże nie pomoże… niech pan idzie…


FILO

z energią


Ja pójdę… ja poszukam mego ojca, ja go zaraz tu przyprowadzę — i wszyscy razem pojedziemy do mojej matki. Zobaczysz, jak się ucieszy!… Idę… ale wrócę…


Chce iść przez główne wschody.

MICHASIOWA


Nie tędy! — przez kuchnię…


FILO

z patosem


Dobrze — ale ja powrócę głównym wejściem otwarcie i w sposób godny nas obojga…


Wychodzi szybko, zdecydowany.

#### SCENA IX

Stefka — Michasiowa

STEFKA

zdenerwowana


Żebyś mi go nigdy tu nie puszczała.


MICHASIOWA


Najlepiej trzeba było z takim dzieciakiem nie zaczynać.


STEFKA


Cicho bądź!… po chwili parska śmiechem Nie rezonuj. Sama wiersze brałaś.


MICHASIOWA


Przez pocztę można…


Dzwonek — Michasiowa idzie do drzwi — przez łańcuch.

MICHASIOWA


Zaraz… do Stefki przyjaciel!…


STEFKA

ucieszona


A!… Proś!…


MICHASIOWA

szeptem


A ty uważaj — lepszy wróbel w garści niż kanarek na powietrzu…


Stefka biegnie do drzwi — otwiera.

#### SCENA X

Też same — Bogucki

BOGUCKI


Jestem!


STEFKA


Dzięki Bogu!


BOGUCKI

z kokieterią


Naprawdę?


STEFKA

szczerze


Doprawdy. — Jak pana widzę — zaraz mi lżej. Pan musi być bardzo miły w domowym pożyciu.


BOGUCKI

filuternie


Staram się.


STEFKA


I dlatego pana lubią kobiety.


BOGUCKI

śmiejąc się


Mało lubią — szaleją.


STEFKA

z przekorą


No… no…


BOGUCKI

idąc do szezlongu


I Stefcia także… Stefcia szaleje…


Siadają — Stefka na krześle.

STEFKA


Ani myślę. Zresztą mnie nie wolno…


BOGUCKI

na poręczy szezlonga, odwrócony do Stefki


Ach! Jaka wierność. Dużo Stefci z tego przyjdzie.


STEFKA


No… zawsze…


BOGUCKI


Nie powiem, gdyby Stefka była żoną Dauma, ale tak…


STEFKA


No — a gdyby pan był na miejscu Dauma, a gdybym pana zdradzała to…


BOGUCKI


Phi! To co innego…


STEFKA


Bo się o pana rozchodzi…


BOGUCKI


Nie — ale widzi Stefka, między mną a Daumem jest różnica. Gdyby Stefka mnie zdradzała, byłaby nieusprawiedliwiona, a zdradzając Dauma, Stefkę każdy uniewinni…[135]


STEFKA

smutno


Trochę to w tym prawdy…


BOGUCKI


Ale tak… tak… i ogromna… Niech tylko Stefka spróbuje zdradzić Dauma…


Przyciąga Stefkę z krzesła do siebie.

STEFKA


Z panem…


BOGUCKI

czule


Spodziewam się! Zobaczy Stefka, jak się zaraz życie Stefci rozjaśni…


STEFKA


Wie pan, szczerze ja nie mam jakoś zdolności do tego, żeby zdradzać…


BOGUCKI


Szkoda…


STEFKA


Ja wolałabym prosto, uczciwie — bez oszustw…


BOGUCKI


Naturalnie, naturalnie… kto wie, jak by się rzeczy ułożyły… po chwili może życie Stefki by zupełnie inny obrót wzięło… ja na przykład wiem dobrze, co Stefce potrzeba… ja zrobiłbym wiele… wiele nawet, czego się Stefka nie spodziewa…


STEFKA

wzięta, pomimo woli lgnąc do niego


Niech pan powie… co?…


BOGUCKI

po lisiemu


Ja wolę nie mówić, ale ja zwykle wiem, co jest moim obowiązkiem względem kobiety, która mnie kocha i jest dla mnie łaskawa. Ja jestem dżentelmenem i jako ten wiem, czym i kim być powinienem…


STEFKA

po chwili


Wie pan… może ja się namyślę…


BOGUCKI


Tak — tak będzie najlepiej. Ja nie chcę do niczego kobiety przymuszać. — Niech sama, sama, to jest mój system… obejmuje Stefkę i całujeDzieciuś, pieszczoszka, Stefuś… jak zechce i kiedy zechce… choćby zaraz jestem twój… i z dyrektorem pomówię… i wszystko… Stefuś… laleczka… pieścidełko… jakie to cacane, jakie to zgrabne… może dziś Stefcia by mnie odwiedziła?… ja tu będę w sądzie… karteczkę przez woźnego… Michasiowa zaniesie… uprzedzi… jakie to zgrabne… powiadam ci Stefuś wszystko… wszystko…


Słychać chrzęst klucza, drzwi się szamoczą o łańcuch, widać za drzwiami Dauma.

#### SCENA XI

Daum, Stefka, Bogucki

STEFKA


Masz! Jest!


DAUM

za drzwiami


Proszę łańcuch odłożyć.


STEFKA

wyniośle


Cóż tam? Czego? Pali się? …


Idzie drzwi otwierać.

DAUM

wchodzi, spostrzega Boguckiego


Pewny byłem.


BOGUCKI

ironicznie


Ślicznie, żeś się nie zawiódł. — Idę — panno Stefciu… do widzenia…


DAUM

zły


Czy ja wypłaszam? —


BOGUCKI

ubiera się


Cóż znowu? Idę do sądu. —


DAUM

z intencją


Spotkałem właśnie twoją przyszłą narzeczoną.


BOGUCKI

śmiejąc się


Tak jest — właśnie miała iść na wystawę, razem — z twoją żoną… do Stefki Panno Stefciu!… czekam na decyzję.


STEFKA

śmiejąc się


Kto wie — może pan nie będzie długo czekał.


DAUM


Co to znaczy?


STEFKA

sucho


To nasza rzecz!


Odprowadza Boguckiego do drzwi, on wychodzi, uśmiechając się do niej znacząco.

#### SCENA XII

Daum — Stefka

STEFKA

ironicznie i sucho


Jeżeli myślał, że ja uwierzę w to, iż Bogucki ma narzeczoną, to się mylił.


DAUM


Niech nie gada — a poda inhalację.


STEFKA

pokazuje mu nogą aparat


Niech sobie weźmie.


Zaczyna się bardzo szybko ubierać w niszy.

DAUM


Co?


STEFKA.

z furią i brutalnie


Pstro!


DAUM

bierze sam maszynkę i przygotowuje inhalację


Jeżeli myśli, że daleko z tym zajedzie, to się myli. Ślubu nie braliśmy…


STEFKA


Całe szczęście!


MICHASIOWA

wchodzi z kuchni


Niech panienka idzie do teatru po gażę[136] — bo to dzisiaj piętnasty, a za obiady trza zapłacić. spostrzega Dauma Całuję rączki wielmożnemu panu!


DAUM


Ile za te obiady? Ja zapłacę.


STEFKA

gwałtownie


Nie potrzeba… ja sama… nie chcę…


Ubiera się w żakiet i kapelusz.

DAUM


Należałoby w domu zostać, kiedy ja tu jestem.


STEFKA

gwałtownie


Nic nie należy! Nic nie należy!…


DAUM


Zwracam uwagę na proste zasady przyzwoitości…


STEFKA

gwałtownie, ale nie trywialnie


Pies niech polkę z nim tańcuje przez wały hetmańskie[137]…


DAUM


Co? Jak?


STEFKA

otwiera drzwi i dorzuca


Albo nie — bo psa szkoda!


Wylatuje jak wicher przez kuchnię — Michasiowa patrzy za nią.

DAUM


A jej co?…


MICHASIOWA


Ot!…


DAUM


Różki odrosły…


MICHASIOWA


Bogiem a prawdą to były zawsze.


DAUM


Już ja je przytrę…


MICHASIOWA


To było rogate i będzie rogate. Czy zapalić?


DAUM


Przecież dałem na drzewo. Zimno jak w psiarni, muszę palto włożyć…


Kładzie palto.

MICHASIOWA


Ale nie ma zapałek.


DAUM


Tu są… wyjmuje z kieszeni, rzuca na ziemię — Michasiowa podnosi A co do Stefki, to najlepiej, jak ja jej piśmiennie ultimatum zostawię. Tak i tak ma być… a nie, to… jak chce…


MICHASIOWA

mierząc Dauma z wściekłością ukrytą, pali w piecu


Wielmożny pan by ją porzucił?


DAUM

pisząc


To jest moja rzecz.


MICHASIOWA

przy piecu


Bo mi się zdaje, że wielmożny pan to by bez niej już nie wyżył.


DAUM


A to co?… Coście wy tak na rezon dziś wzięły?…


Przez drzwi kuchenne wsuwa się Filo.

#### SCENA XIII

Filo — Daum — Michasiowa

MICHASIOWA

zrywa się


Pan tu czego?


FILO


Drzwi były otwarte… dostrzega Dauma Ojciec!!!


DAUM


Ty? Tutaj?… Ja… kamienicę kupuję… więc oglądam… ale co ty… co ty tu robisz?…


MICHASIOWA


Jezus Maria! Ja po nią polecę!


Wylatuje.

FILO


Nie wiem, ojcze… sądzę jednak, że… śledziłeś mnie… to źle… wolność indywidualna… ale to mniejsza. To forma, mogę ci to przebaczyć. Tu rozchodzi się o rzecz główną. Co ja tu robię! Otóż — wolę powiedzieć od razu — jestem tu u panny Maliczewskiej…


DAUM

udając obojętność


Któż to taki?


FILO

stanowczo nabiera na odwagę


To jest kobieta, którą kocham, która mnie kocha i z którą po skończeniu prawa ożenię się.


DAUM

cofając się, ale od razu nie dając całego głosu


Z kim? — Z nią?…


FILO

coraz odważniej — chociaż mu głos zamiera


Tak. I tu jest wszystko na próżno. Cokolwiek mi zechcesz powiedzieć. Pozycja społeczna? To dla mnie nie istnieje! Nazwisko? Lepsze niż nasze… na -ski — a co do niej samej…


DAUM

przerywa krótko, ostro


Milcz!… i zabieraj się stąd…


FILO


Widzę, że zaczyna się znów wieczyste nieporozumienie… ojcowie… dzieci… Trudno… ojciec mnie zmusza… powiem coś, czego bym mówić nie chciał. Ale — mówić będę językiem ojca… po chwili Ojciec ma wygórowane pojęcie honoru, godności. Ja także. Czy ojciec kazałby mi zapłacić karciany dług?


DAUM


Do czego ty zmierzasz?…


FILO


Dług zaciągnięty względem kobiety jest stokroć większej wagi. Panna Maliczewska i ja… to jest ja… mam względem niej obowiązki…


DAUM

blednie, cofa się i mówi chrapliwie


Ty?… Ty?…


FILO


Daruj ojcze… młodość…


DAUM

szeptem


I ona… ona…


FILO


Ona niewinna, ja tylko…


DAUM


Cicho! Cicho!…


Siada prawie bezprzytomny, zakrywa twarz.

FILO


Spodziewam się, że teraz…


DAUM


Cicho… pozwól mi choć myśli zebrać.


Chwila milczenia — Filo stoi nieruchomy pod ścianą — Daum zasłonił oczy i siedzi.

FILO

cicho


Ojcze!…


DAUM

jakby się budząc


Przede wszystkim ty musisz stąd iść…


FILO


Ale…


DAUM

w gorączce


Ja także, o, ja także stąd pójdę. Za chwilę.


FILO


Czy chcesz pomówić z moją narzeczoną?


DAUM

w gorączce


Tak… tak… właśnie…


FILO

dziecinnie


Bądź dla niej pobłażliwy. Ona taka nieśmiała, choć na pozór swobodna; ale skoro to uznajesz za konieczne — pójdę. Ufam ci i widzę, że uznajesz we mnie prawa człowieka. Cenię cię za to. Jej powiedz, że…


DAUM

szeptem


Wiem, co mam powiedzieć — ty idź!…


FILO

kieruje się do drzwi frontowych


Zamknięte…


DAUM


Czekaj! machinalnie wyjmuje klucz od drzwi frontowych i opamiętowuje się, chowa Może tu jest inne wyjście…


FILO


Tak — przez kuchnię idzie do kuchni Otwarte. do ojca serdecznie Będę czekać na dole…


DAUM


Nie… nie… idź do domu chwilę patrzy na niego, bierze jego głowę w dłonie i całuje syna w czoło Tyś nic nie wiedział… tyś nie winien…


FILO


Nie ojcze — to ja, ja… ona niewinna…


DAUM


Nie… nie… idź… idź…


Filo wychodzi — Daum pozostaje chwilę sam — obłędnym wzrokiem patrzy dokoła — chce usiąść — wstaje — bierze kapelusz, laskę — siada znów na szezlongu — tupot po schodach — frontowymi drzwiami wpada Michasiowa, otwierając je z klucza, który ma przy sobie.

#### SCENA XIV

Daum — Michasiowa później Stefka

MICHASIOWA


Panienka idzie… nie chciała, ale ja ją namówiłam, teraz się zatrzymała na dole, rozmawia z… paniczem.


DAUM

z szezlonga


Zakazać!… Zakazać!… Niech nie mówi z nim…


MICHASIOWA


Ale ona go nie kocha, proszę wielmożnego pana.


DAUM

z szezlonga


Nie o nią tu chodzi, nie o nią tu chodzi…


Drzwi frontowe się otwierają i wpada Stefka — Daum rzuca się ku niej, jakby ją chciał bić — ona woła

STEFKA


A…


Chce coś mówić — nagle się cofa pod okna i tak zostaje nieruchoma, z zaciśniętymi pięściami przy ustach — Michasiowa przy niej, jakby ją broniła.

DAUM

po chwili, chrapliwie — cicho


Ja tu się dowiedziałem… takich rzeczy… takich rzeczy, że aż dreszcz przejmuje na samo wspomnienie… chwila milczenia Ja nie miałem wysokiego wyobrażenia o jej moralności… ale to przechodzi pojęcie… to już błoto… to już…


MICHASIOWA

cicho do Stefki


Niech mu Stefka powie prawdę, że przecież nic nie było…


STEFKA

cicho przez zaciśnięte zęby


Nie powiem! Niech teraz myśli… to sobie pójdzie… napiszę mu jutro… ale niech ze mną zerwie…


DAUM

j.w.


Ja odchodzę… na zawsze… z najwyższą pogardą… ze wstrętem… i to jedno… od mego syna wara!… Nie dam!… Nie dam!…


kieruje się do wyjścia, nagle staje i zwraca się do Michasiowej


Mój aparat inhalacyjny mi zapakować… zabiorę.


Michasiowa pakuje aparat w papier rzucony od boa — milczenie w czasie tego — wreszcie Daum bierze aparat i wynosi się zgarbiony, zestarzały — przechodząc, mówi z goryczą, patrząc na Stefkę

DAUM


Za tyle dobrodziejstw!!!


STEFKA

do Michasiowej szybko


Klucz!… niech odda klucz ode drzwi!


Michasiowa wybiega i za chwilę wraca z kluczem.

STEFKA

zrywa się jak szalona i zaczyna tańczyć po pokoju


Poszedł! Poszedł! Co za radość! Co za szczęście. Nie ma go!… Nie ma go!… Już tu nie przyjdzie… nie…


Płacze i śmieje się nerwowo, w miarę słów Michasiowej śmiech ten zastyga.

MICHASIOWA

skrzywiona


Jest czego się cieszyć.


STEFKA

śmieje się spazmatycznie


Pewnie że jest! Och! Jak ja go nienawidziłam… jak ja go nienawidziłam…


MICHASIOWA

cicho


Jutro po kwartalne przyjdzie Żyd za meble — a jakże… obiady za cały miesiąc — praczka już przeszło dziesięć guldenów — po sklepach Stefka wszędzie wisi — na szesnasty się zlecą jak kruki. Ciekawam[138], co będzie…


STEFKA

zgaszona, cicho — siedzi na szezlongu


Co Bóg da…


MICHASIOWA


Mieszkanie to jeszcze na dwa tygodnie… najgorzej z krawcową — dziś trzy razy była dziewczynka z rachunkiem… już zaczyna na schodach wymyślać…


STEFKA

cicho, niepewnie


To poślij po stróża, niech ją wyrzuci.


MICHASIOWA


Stróż też zły, pluje — mówi, że Stefka mu za siedem szper winna… a już co do mnie to ja nie mówię, ale niby ta pensja to…


STEFKA

pada na twarz na szezlong


No — co ja mam robić? Co?…


MICHASIOWA


Było załatać!… Nie zrywać…

dzwonek

Może się wraca?


STEFKA

zrywa się


Nie chcę! Wolę najgorsze… nie chcę…


Zatyka oczy.

#### SCENA XV

Też same — Bogucki

BOGUCKI


Jest?


MICHASIOWA


Przyjaciel!


STEFKA

skacze


Z nieba spadł!… rzuca się ku niemu Miałam kartkę posyłać…


BOGUCKI

szybko


Wyszedłem z sądu — widzę, jak Daum jedzie dorożką strasznie blady — odwrócił się ode mnie — co jest?


STEFKA

z entuzjazmem


To jest, że jestem wolna… wolna… że nikt nie ma do mnie prawa… że mogę sobą rozporządzać…


BOGUCKI

zdziwiony


Zerwane?


STEFKA

z energią


Na fest! Daum pogrążon! Z Dauma nici!…


BOGUCKI


Ale dlaczego?


MICHASIOWA

szybko


To przez wielmożnego pana — bo tamten wielmożny pan był zazdrosny o wielmożnego pana…


BOGUCKI

nieufnie


Oho, ho! Żeby aż tak…


STEFKA

szybko


Mniejsza, czy o to czy o to — dość, że jestem wolna… I ja powiem panu od razu, że jestem bardzo szczęśliwa, że nie potrzebuję go zdradzać z panem z wdziękiem dziecka bo ja byłabym go zdradziła, a to przecież brzydko… zawsze… więc przecież lepiej otwarcie i szczerze…


BOGUCKI


No… tak… do Michasiowej Niech Michasiowa wyjdzie, bo ja mam pomówić z panienką.


Michasiowa, wychodząc, mówi do siebie.

MICHASIOWA

do siebie


Może da Bóg, że się wygrzebiemy!…


STEFKA

dziecinnie i serdecznie


Pan się cieszy, że ja już będę całkiem panowa?


BOGUCKI

lisio


Bardzo… Ale siadaj Stefuś naprzeciw mnie i pogadajmy rozsądnie. Jak ma już być tak, że ja mam zastąpić Dauma — to w miarę moich środków. Otwarcie mówię — wiele zrobić nie mogę, nawet prawdopodobnie mniej jak Daum. Ale ja lubię czyste sytuacje. Tak jak on. O! Teraz rozeszliście się — a ponieważ on nic nie przyrzekał…


STEFKA


Oho, ho!… Co przyrzekał!…


BOGUCKI

jakby ucinał nożem


Ale ogólnikowo! Nic wyraźnie. Rozeszliście się i nie macie pretensji jedno do drugiego… Tak samo i ze mną. Żadnych pretensji. wstaje, zagląda do kuchni, do niszy Mieszkanie może zostać to samo, meble wynajęte, bo to praktyczniejsze w razie wyjazdu… a długi są?…


STEFKA

cicho siedzi na szezlongu i patrzy za nim


Są.


BOGUCKI

siada na szezlongu na poręczy


Dużo?


STEFKA

j.w.


Sto osiemdziesiąt reńskich szybko Ale zaraz nie trzeba będzie wszystkiego płacić.


BOGUCKI


To się ułoży… Tylko zapowiadam — nic więcej płacić nie będę — ani centa długów poza to — to niech Stefka pamięta. — Także… żeby żadna rodzina o…! Tego nie lubię. I proszę, jedno, niech to, że ja tutaj bywam, zostało w zupełnej tajemnicy… zupełnej…


STEFKA

smutno


To pan znów będzie tak po ciemku przychodził?


BOGUCKI

z obleśnym uśmiechem


No… naturalnie ja wyrabiam sobie sytuację… ja muszę liczyć się z opinią.


STEFKA

nieśmiało


I nigdzie mnie pan ze sobą nie weźmie?


BOGUCKI

jak wielki pan


Może kiedy — za miasto… wieczorem…


STEFKA

ironicznie


Z podniesioną budą… A! Z Milowiczówną to pan chodził nawet w dzień.


BOGUCKI

wymijająco


Byłem o kilka lat młodszy, dziś mam zastanowienie i muszę myśleć o przyszłości.


STEFKA

coraz smutniej


A z dyrektorem się pan zobaczy?


BOGUCKI


Naturalnie… przy sposobności…


STEFKA

nieśmiało


I o mnie mu pan powie?


BOGUCKI

wymijająco


Przez jednego z moich przyjaciół. Mnie samemu teraz nie wypada… Cóż to? Humorek niedobry? wstaje O! To już wypraszam sobie. — Trzeba się zawsze uśmiechać i wesoło mnie przyjmować, bo ja sam mam często chwile strasznego zdenerwowania i należy mnie rozrywać. — To jest moje ultimatum. Cóż — sztimt[139]?…


STEFKA

smutno


Sztimt!


BOGUCKI


O! Tak nie lubię… wesoło… no… roześmiać się…


STEFKA

śmiejąc się blado


Sztimt!…


Bogucki ją całuje, ona się biernie poddaje. — Bogucki patrzy na zegarek.

BOGUCKI


Ho, ho!… Trzecia… idę do kancelarii — wieczorem przyjdę… sam coś przyniosę na kolację — tak coś…


STEFKA

z ironią


Przyjacielską przekąskę…


BOGUCKI

ubiera się


To… to… no!… Pa!… A jakie to zgrabne… jakie to zgrabne… całuje ją Do wieczora! Zawołaj Michałową!


STEFKA


Po co?


BOGUCKI


Czy tam nie ma kogo na schodach?


STEFKA

kiwa głową


Ha no!… idzie sama, patrzy Jest!… pies właścicielki.


BOGUCKI


A Stefuś dowcipny! Pa!… kotuś! Pa, dzidziuś! Pa! Czekać i tęsknić! przysuwa ją do siebie Kocha?


STEFKA

z całą zawiedzioną duszą


Chciała… Teraz już nie…


BOGUCKI

jak do dziecka niedbale


Będzie… będzie… pa!


Wychodzi.

#### SCENA XVI

Stefka — Michasiowa

MICHASIOWA

szeptem


No — co?


STEFKA


Ha no… co mam robić?


Siada na szezlongu z nogami.

MICHASIOWA

przysiada na krześle


Słusznie. Nóż na karku. A co ja mam być? Siostra? Sługa?


STEFKA


Sługa. Wymówił sobie rodzinę.


MICHASIOWA

wściekła


Patrzcie go! Taki drugi Protazy…


STEFKA


Niech mnie Michasiowa zostawi samą. Głowa mnie boli.


MICHASIOWA


To z głodu, bo i mnie. — Ja nie pójdę po obiad bez pieniędzy, bo wyzywają, a to wstyd. Stefka z gaży co przyniosła?


STEFKA

cicho


Nic. Zabrała Rosenbuszowa… czekała przed teatrem. Poczekamy do wieczora… on coś na kolację przyniesie…


MICHASIOWA

prosto


Byle znów nie ciągle sardynki jak tamten. No… to czekajmy…


STEFKA

sennie


Połóż się spać!


MICHASIOWA

przysiada na ziemi przy piecu


Chyba. Ciekawa jestem, u którego ja mam się teraz o zasługi upomnieć…


Wychodzi.

STEFKA

sama ze łzami owija się chustką i układa się do snu


I to już tak całe życie!… Psia krew!… Tak całe życie!…


Zasłona zapada wolno.

koszyczek — tu: mebelek z wikliny. [przypis edytorski]

się ustąpi — tu: przesunie się. [przypis edytorski]

dzie (gw.) — gdzie. [przypis edytorski]

być na stancji — wynajmować pokój, miejsce noclegowe. [przypis edytorski]

elektrykę sę fundnąć — zafundować sobie elektryczność. [przypis edytorski]

Demostenes (384–322 p.n.e.) — słynny mówca grecki, głośny zwłaszcza dzięki swym mowom przeciw królowi macedońskiemu Filipowi (tzw. filipiki). [przypis edytorski]

Ta przestań (gw.) — No przestań. [przypis edytorski]

tuman (z ros.) — tu: mgła. [przypis edytorski]

ja tu (…) przyniósł (gw.) — przyniosłem tu. [przypis edytorski]

do kobiet tylko z kijem Nietschego — por. słowa „małej prawdy” wypowiedziane przez starą kobietę do Zaratustry w rozdziale O starej i młodej kobiecie: „Idziesz do kobiet? Nie zapomnij bicza!” (w oryg. Du gehst zu Frauen? Vergiss die Peitsche nicht!); Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent. [przypis edytorski]

właśnie (gw.) — tu: akurat (tj. wcale nie). [przypis edytorski]

wysługiwać się — służyć komuś. [przypis edytorski]

każden — dziś: każdy. [przypis edytorski]

na (gw., daw.) — masz, weź. [przypis edytorski]

Dulscy — Aniela i Felicjan, drobnomieszczańskie małżeństwo, bohaterowie sztuki Gabrieli Zapolskiej Moralność pani Dulskiej (premiera 1906, wyd. 1907) o podtytule „tragifarsa kołtuńska”, a także opowiadania Pani Dulska przed sądem (druk: „Świat” od 30 maja do 22 czerwca 1908) i noweli Śmierć Felicjana Dulskiego (druk dodatku literackim „Romans i Powieść” do warszawskiego tygodnika „Świat”, od 1 stycznia do 4 czerwca 1911 r.). [przypis edytorski]

grdyń (daw. żart.) — grosz; zwykle w wyrażeniu: ani grdynia, tj. ani za grosz, ani trochę. [przypis edytorski]

wizytów (gw.) — popr. forma D.lm: wizyt. [przypis edytorski]

wymawiać sobie — wypraszać sobie; nie życzyć sobie. [przypis edytorski]

terkotać — tu: rozmawiać, plotkować. [przypis edytorski]

miarkować się — opanowywać się; powstrzymywać się przed wybuchem emocji. [przypis edytorski]

plotków (gw.) — popr. forma D.lm: plotek. [przypis edytorski]

gipiura — tkanina z grubej, gęstej koronki, używana do dekoracji sukni, zasłon, poduszek, narzut itp. [przypis edytorski]

C'est ici, oui, oui… (fr.) — To tutaj, tak, tak. [przypis edytorski]

interesa (daw. forma) — dziś: interesy. [przypis edytorski]

ponosząc — tu: unosząc ze sobą. [przypis edytorski]

za swego — jak swego, jak własnego (w domyśle: syna). [przypis edytorski]

gulden — moneta, waluta rozpowszechniona w niektórych krajach. [przypis edytorski]

wikt — wyżywienie, utrzymanie (to, co niezbędne do życia). [przypis edytorski]

Ta ja się nią opiekuję (gw.) — Przecież ja się nią opiekuję. [przypis edytorski]

gdowa (gw.) — wdowa. [przypis edytorski]

tylo (gw.) — tylko. [przypis edytorski]

J'en rafolle (fr.) — kocham to. [przypis edytorski]

mimo — tu: obok, w pobliżu. [przypis edytorski]

moral insanity (ang.) — moralne obłąkanie; choroba moralna. [przypis edytorski]

toteż — więc. [przypis edytorski]

zaaranżerować — dziś: zaaranżować; zorganizować. [przypis edytorski]

wollatlas (z niem. Wollatlas a. Wollenatlas) — wełniana tkanina atłasowa (tj. z jednej strony gładka, błyszcząca, z drugiej matowa). [przypis edytorski]

Tom zharowana — skrót od: to jestem zharowana (ciężko spracowana). [przypis edytorski]

Jaj! (gw.) — Ojej! [przypis edytorski]

pedały (z łac. pes, pedes) — stopy; nogi. [przypis edytorski]

komyśniak a. komiśniak (z niem.) — ciemny chleb na zakwasie o przedłużonej świeżości. [przypis edytorski]

potrwa — tu: będzie świeży. [przypis edytorski]

spietrasić a. upitrasić (gw.) — przyrządzić, zrobić. [przypis edytorski]

ojciec zadżumionych — bohater poematu Juliusza Słowackiego z 1838 r. o tymże tytule; dżuma zabrała mu żonę i siedmioro dzieci, on jednak przyjmuje swój los z pokorą niczym biblijny Hiob. [przypis edytorski]

obstalunek — zlecenie wykonania czegoś odpłatnie. [przypis edytorski]

Spinoza, Baruch (1532–1677) — filozof niderlandzki, jeden z gł. przedstawicieli racjonalizmu w filozofii nowożytnej; w swym głównym dziele pt. Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona stwierdzał m.in. że istnieje jedna, wieczna i wszechogarniająca substancja, nazywana naturą lub Bogiem, rozwinął racjonalistyczną doktrynę moralności, zauważając, że dobro i zło są względne, nie mają znaczenia absolutnego, lecz są ocenami konkretnych sytuacji z punktu widzenia poszczególnych osób; głosił, że światem kieruje determinizm, negował istnienie przypadku i wolnej woli, a wolność jednostki widział w możliwości dążenia do prawdy. [przypis edytorski]

trykot — dzianina, z której wykonuje się opinające ciało stroje sportowe, kostiumy baletowe itp.; tu forma D.: do trykot, dziś popr.: do trykotów. [przypis edytorski]

prościejsze — dziś popr. forma: prostsze. [przypis edytorski]

protega — protekcja, poparcie. [przypis edytorski]

jeździła na gumach — tj. jeździła luksusową dorożką z ogumowanymi kołami, zapewniającymi wygodę. [przypis edytorski]

pedam (gw.) — powiadam. [przypis edytorski]

zelować — uzupełniać, naprawiać podeszwę buta. [przypis edytorski]

ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

winszować (daw.) — życzyć. [przypis edytorski]

w lansadach — w uprzejmych podskokach. [przypis edytorski]

halerz — rodzaj monety. [przypis edytorski]

marka (daw.) — znaczek. [przypis edytorski]

dziateczki (daw., zdrobn.) — dzieci. [przypis edytorski]

morowy (daw., gw., żart.) — świetny, dobry, mocny, porządny itp. [przypis edytorski]

grajzlerka — sklepikarka. [przypis edytorski]

zborgować — dać na kredyt. [przypis edytorski]

mgleć (gw.) — mdleć. [przypis edytorski]

pogrymasować — popr. forma: pogrymasić. [przypis edytorski]

pugilares (z łac. pugillares: tabliczka) — portfel. [przypis edytorski]

szynk — podrzędny bar z alkoholami. [przypis edytorski]

samsiad (gw.) — sąsiad. [przypis edytorski]

trafika (z niem. Trafik, wł. traffico: ruch, handel) — sklep z wyrobami tytoniowymi, akcesoriami do palenia tytoniu, niekiedy również z innymi drobnymi przedmiotami, jak bilety, zapałki itp. [przypis edytorski]

fastrygować — zszywać wstępnie, rzadkim ściegiem. [przypis edytorski]

Dzieje grzechu — tytuł powieści Stefana Żeromskiego drukowanej w odcinkach w l. 1906–1908 w warszawskiej „Nowej Gazecie” (wyd. książkowe 1908); główna bohaterka, Ewa Pobratyńska, zostawiona przez ukochanego, kiedy była w ciąży, stopniowo jest spychana na margines społeczny: rodzi potajemnie i topi w wychodku nieślubne dziecko, ucieka, aby nie zostać rozpoznana, jest szantażowana i wykorzystywana przez kolejne osoby, zostaje prostytutką, co daje pretekst do dalszych nadużyć, ostatecznie umiera w ostatecznej nędzy i poniewierce. [przypis edytorski]

ta (gw.) — przecież. [przypis edytorski]

protega (gw.) — protekcja. [przypis edytorski]

per ty (z fr.) — na „ty” [przypis edytorski]

szelma — osoba sprytna i podstępna. [przypis edytorski]

walać (daw.) — brudzić. [przypis edytorski]

angielski papierek — plaster opatrunkowy. [przypis edytorski]

powalany (daw.) — pobrudzony. [przypis edytorski]

żardinierka — półka na rośliny doniczkowe. [przypis edytorski]

ampla — zwisająca lampa z kloszem w postaci płytkiej misy. [przypis edytorski]

alkowa — wydzielona część pokoju, często bez okien, zwykle służąca do spania. [przypis edytorski]

rezonować — dowodzić czegoś z pewnością siebie; tu: mądrzyć się. [przypis edytorski]

szparować (z niem.) — oszczędzać. [przypis edytorski]

gulden — gulden austro-węgierski, także: floren, złoty reński; oficjalny środek płatniczy w Austro-Węgrzech do 1892 r., kiedy został zastąpiony przez koronę austro-węgierską (wymieniano te dwie waluty w stosunku 1:2, więc suma liczona w koronach jest dwa razy większa niż w guldenach). [przypis edytorski]

Platz da! jetzt kommt die Grette! (niem.) — Z drogi! teraz nadchodzi Grette! [przypis edytorski]

alembik — sprzęt laboratoryjny służący do destylacji. [przypis edytorski]

szutro (gw.)— kapelusz. [przypis edytorski]

a potem — tu: a poza tym. [przypis edytorski]

dygować — nosić, dźwigać. [przypis edytorski]

zasypać się — wsypać się, wygadać się, zdradzić się. [przypis edytorski]

posiadają — usiądą. [przypis edytorski]

od Bóg wie kąd — od nie wiadomo jak dawna. [przypis edytorski]

mama panowa (daw.) — inaczej: pana mama. [przypis edytorski]

nisza — wgłębienie w ścianie pomieszczenia. [przypis edytorski]

genre (fr.) — tu: typu, w gatunku. [przypis edytorski]

chuda fara (gw.) — ubogo w parafii; rodzaj staropolskiego powiedzenia. [przypis edytorski]

sealskin (ang.) — futro z foki. [przypis edytorski]

morowe (daw., gw.) — tu: porządne, duże. [przypis edytorski]

była umiała — daw. konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: umiała wcześniej. [przypis edytorski]

kokotki (gw.) — prostytutki. [przypis edytorski]

rafrechisser (z fr. rafraichisseur) — odświeżacz. [przypis edytorski]

sans gêne (fr.) — bezwstydna, bezceremonialna. [przypis edytorski]

przeluftować (gw., z niem.) — przewietrzyć. [przypis edytorski]

correct (ang.) — prawidłowo. [przypis edytorski]

skądciś — skądś (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci). [przypis edytorski]

wieszadło — wieszak. [przypis edytorski]

ekstabulacja — wpis w księdze hipotecznej anulujący wpis poprzedni i stwierdzający jego nieważność. [przypis edytorski]

piła — tu: o kimś nieustępliwym, uporczywie powracającym do jakiegoś tematu, drążącym usilnie jakąś kwestię. [przypis edytorski]

było dwa — dziś popr.: były dwa (kieliszki). [przypis edytorski]

sznitowny (z niem.) — mający sznyt, szykowny, wyrazisty, elegancki. [przypis edytorski]

porte cigarre (fr.) — cygarnica, papierośnica. [przypis edytorski]

metresa — kochanka i utrzymanka. [przypis edytorski]

bruderschaft (z niem.) — ceremonialny toast towarzyszący przejściu na „ty”. [przypis edytorski]

rendez-vous (fr.) — spotkanie; randka. [przypis edytorski]

dzisz (gw.) — widzisz. [przypis edytorski]

zrobić konkietę — wywierać wrażenie w kontekście miłosno-romantycznym. [przypis edytorski]

porte cigarre (fr.) — cygarnica, papierośnica. [przypis edytorski]

opamiętowuje — dziś popr.: opamiętuje. [przypis edytorski]

matinka (z fr. matin: ranek) — luźny kaftanik, daw. poranny strój kobiecy. [przypis edytorski]

keine (niem.) — nie, bez; tu: żadne. [przypis edytorski]

wieść — przewodzić, prowadzić; tędy go wiedli: przen. o to chodzi. [przypis edytorski]

sztuba (gw.) — szkoła. [przypis edytorski]

robić perskie oko — patrzeć zalotnie; mrugać porozumiewawczo. [przypis edytorski]

po cywilnemu — nie w szkolnym mundurku. [przypis edytorski]

chomąto — element uprzęży końskiej. [przypis edytorski]

siupać (gw.) — siadać. [przypis edytorski]

prezenta (daw. forma) — dziś: prezenty. [przypis edytorski]

serwantka (z fr.) — oszklona z trzech stron szafka służąca do przechowywania szkła, porcelany, drobnych ozdób. [przypis edytorski]

stróżowa — dozorczyni a. żona dozorcy. [przypis edytorski]

dochrapać się (pot.) — osiągnąć coś trudem, z wysiłkiem. [przypis edytorski]

pardon (fr.) — przepraszam. [przypis edytorski]

żenować się — krępować się, wstydzić się. [przypis edytorski]

mariaż (z fr.) — małżeństwo. [przypis edytorski]

cetnar (z niem. Zentner) — jednostka masy równa ok. 50 kg. [przypis edytorski]

rolmops — śledź w zalewie. [przypis edytorski]

faramuszki — błahostki, drobnostki. [przypis edytorski]

zdradzając Dauma, Stefkę każdy uniewinni — błąd gramatyczny: niezgodność podmiotów; popr. np. zdradzając Dauma, zasłuży Stefka na uniewinnienie u każdego a. jeśli Stefka zdradzi Dauma, każdy panią uniewinni. [przypis edytorski]

gaża — wynagrodzenie artysty. [przypis edytorski]

wały hetmańskie — Aleja Wolności we Lwowie. [przypis edytorski]

ciekawam — skrót od: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

sztimt (z niem.) — zgoda. [przypis edytorski]