Bogurodzica

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-6607-2

Bogurodzica

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Bogurodzica[1]

Bogurodzica dziewica[2], Bogiem sławiena[3] Maryja,

U twego syna Gospodzina[4] matko zwolena[5], Maryja!

Zyszczy nam, spuści nam[6].

Kyrieleison.[7]

Twego dziela[8] Krzciciela[9], bożycze[10],

Usłysz głosy[11], napełni myśli[12] człowiecze.

Słysz modlitwe, jąż nosimy[13],

Oddać raczy[14], jegoż prosimy:

A na świecie zbożny[15] pobyt,

Po żywocie rajski przebyt[16].

Kyrieleison.

Nas dla[17] wstał z martwych syn boży.

Wierzyż[18] w to, człowiecze zbożny[19],

Iż przez trud Bog swoj lud

Odjął diablej strożej[20].

Przydał nam zdrowia wiecznego,

Starostę skował pkielnego[21],

Śmierć podjął[22], wspomionął[23]

Człowieka pirwego[24].

Jenże trudy cirpiał zawiernie[25],

Jeszcze był nie prześpiał[26] zaśmiernie[27],

Aliż[28] sam Bog zmartwychwstał.

Adamie, ty boży kmieciu[29],

Ty siedzisz u Boga [w] wiecu[30].

Domieściż[31] twe dzieci,

Gdzież krolują anjeli[32].

Tegoż nas domieściż[33], Jezu Kryste miły,

Bychom[34] z tobą byli,

Gdzie sie nam radują szwe[35] niebieskie siły[36].

Była radość, była miłość[37], było widzenie tworca[38]

Anjelskie bez końca,

Tuć sie nam zwidziało[39] diable potępienie.

Ni śrebrem, ni złotem nas diabłu odkupił,

Swą mocą zastąpił.[40]

Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć[41] sobie

Ręce, nodze[42] obie,

Kry[43] święta szła z boka[44] na zbawienie tobie.

Wierzyż w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy[45]

Cirpiał za nas rany,

Swą świętą krew przelał za nas krześcijany[46].

O duszy o grzeszne sam Bog pieczą ima[47],

Diabłu ją otyma[48],

Gdzie to sam króluje, k sob[ie] ją przyma[49].

Maryja dziewice, prośmy synka twego,

Krola niebieskiego,

Haza[50] nas huchowa[51] ote wszego złego.[52]

Amen tako Bog daj[53],

Bychom szli szwyćcy[54] w raj.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Bogurodzica — Publikowana tu wersja utworu jest to tzw. przekaz Ab, czyli wersja tekstu znajdująca się w Decisiones rote Wilhelmi Harborg z 1408 r. (Biblioteka Jagiellońska, rkps 408). Klasyfikację i dokładny opis wszystkich znanych wersji zapisu zawiera opracowanie: Bogurodzica, oprac. J. Woronczak, wstęp językoznawczy E. Ostrowska, oprac. muzykologiczne H. Feicht, Wrocław 1962, Biblioteka Pisarzów Polskich, Seria A, nr 1. Tekst niniejszy stanowi transkrypcję, a więc uwspółcześnienie oryginalnego zapisu. Zabieg taki jest bardzo pomocny przy lekturze, ponieważ w transliteracji, a więc odtworzeniu literami drukowanymi pierwotnego zapisu rękopiśmiennego, pojawiają się specyficzne, indywidualne sposoby zapisywania wyrazów np. „mathko” zamiast: matko; „thwe” zamiast: twe; „wtwego” zamiast: u twego; zaś sam początek utworu wygląda następująco: „Bogw rodzicza dzewicza”. Pieśń składa się z trzech, powstałych w różnym czasie części. Pierwsza z nich, najstarsza, obejmuje dwie zwrotki i powstała między X a XIV w. (zapewne w pierwszej poł. XIII w.). Kolejne cztery zwrotki (wielkanocne) pochodzą prawdopodobnie z XIV w. Ostatnia część (pasyjna) składa się z dziewięciu zwrotek i powstała w drugiej poł. XIV w.; część może też pochodzić z wieku XV. Pominięto luźne zwrotki z wydania w oprac. J. Łosia. [przypis edytorski]

2. dziewica (starop.) — panna, dziewczyna, kobieta niezamężna. [przypis edytorski]

3. Bogiem sławiena (starop.) — umiłowana przez Boga. [przypis edytorski]

4. gospodzin (starop.) — tu: Bóg. [przypis edytorski]

5. zwolena (starop.) — wybrana. [przypis edytorski]

6. zyszczy nam, spuści nam (starop.) — zdobądź dla nas, ześlij nam. [przypis edytorski]

7. Kyrieleison — Panie, zmiłuj się nad nami; dzisiejszy zapis: Kyrie eleison. [przypis edytorski]

8. Twego dziela (starop.) — dla Twego. [przypis edytorski]

9. Krzciciel — Chrzciciel; chodzi o św. Jana Chrzciciela. [przypis edytorski]

10. bożycze (starop. forma W. lp od: bożyc) — Synu Boga. [przypis edytorski]

11. usłysz głosy (starop.) — wysłuchaj głosów. [przypis edytorski]

12. napełni myśli (starop.) — spełnij pragnienia. [przypis edytorski]

13. jąż nosimy (starop.) — którą zanosimy. [przypis edytorski]

14. oddać raczy — w innych wersjach niekiedy: „A dać raczy”. [przypis edytorski]

15. zbożny (starop.) — pobożny, dostatni (raczej w sensie bogactwa duchowego). [przypis edytorski]

16. przebyt (starop.) — przebywanie. [przypis edytorski]

17. nas dla (starop.) — dla nas. [przypis edytorski]

18. wierzyż — uwierz; uwierzże. [przypis edytorski]

19. zbożny — pobożny, kierujący się szlachetnością. [przypis edytorski]

20. odjął diablej strożej (starop.) — uwolnił od diabelskiej straży (nadzoru). [przypis edytorski]

21. starostę skował pkielnego (starop.) — skuł (w znaczeniu: uwięził) piekielnego zarządcę (mowa o szatanie). [przypis edytorski]

22. śmierć podjąć (starop.) — umrzeć. [przypis edytorski]

23. wspomionąć (starop.) — wspomnieć. [przypis edytorski]

24. pirwego (starop.) — pierwszego. [przypis edytorski]

25. zawiernie (starop.) — naprawdę, rzeczywiście. [przypis edytorski]

26. prześpieć (starop.) — udać się. [przypis edytorski]

27. zaśmiernie (starop.) — pokornie. [przypis edytorski]

28. aliż (starop.) — dopóki. [przypis edytorski]

29. kmieć — w średniowieczu zamożny chłop, który posiadał własne gospodarstwo. [przypis edytorski]

30. wiec (starop.) — rodzaj pierwotnego sejmu. Wiece były pierwszymi zgromadzeniami ustawodawczymi. [przypis edytorski]

31. domieściż (starop.) — doprowadzisz. [przypis edytorski]

32. anjeli (starop.) — dziś: anieli. [przypis edytorski]

33. tegoż nas domieścisz (starop.) — tam nas doprowadzisz. [przypis edytorski]

34. bychom (starop.) — byśmy. [przypis edytorski]

35. szwe (starop.) — wsze, tj. wszelkie. [przypis edytorski]

36. niebieskie siły — aniołowie. [przypis edytorski]

37. miłość (starop.) — łaska. [przypis edytorski]

38. było widzenie tworca (starop.) — było wieczne oglądanie Stwórcy. [przypis edytorski]

39. sie nam zwidziało (starop.) — pokazało się. [przypis edytorski]

40. Ni śrebrem (...) mocą zastąpił — sens dwuwiersza: nie odkupił nas ani srebrem, ani złotem, lecz obronił nas swoją mocą. [przypis edytorski]

41. przekłoć (starop.) — przekłuć. [przypis edytorski]

42. nodze (starop.) — nogi. Forma „nodze” wskazuje na zastosowanie liczby podwójnej, której ślad we współczesnej polszczyźnie widać w formie: „ręce”. [przypis edytorski]

43. kry (starop.) — krew. [przypis edytorski]

44. z boka (starop.) — dziś: z boku. [przypis edytorski]

45. prawy (starop.) — prawdziwy. [przypis edytorski]

46. za nas krześcijany (starop.) — za nas chrześcijan. [przypis edytorski]

47. o duszy (...) Bog pieczą ima (starop.) — sam Bóg sprawuje opiekę nad grzesznymi duszami. [przypis edytorski]

48. otyma (starop.) — odbiera, odejmuje. [przypis edytorski]

49. k sobie ją przyma (starop.) — do siebie ją przyjmuje. [przypis edytorski]

50. haza (starop.) — aby. [przypis edytorski]

51. huchować (starop.) — uchować. [przypis edytorski]

52. ote wszego złego (starop.) — od wszelkiego zła. [przypis edytorski]

53. Amen tako Bog daj — strofa ta stanowi zakończenie tzw. kanonicznej wersji utworu, obejmującej piętnaście strof. W niniejszym przekazie kolejność strof jest nieco przestawiona; nastepują po sobie strofy: 1-6, 14, 7-10, 12, 15. Brak strofy 11: „Już nam czas, godzina grzechów się kajaci,/ Bogu chwałę daci,/ Ze wszemi siłami Boga miłowaci.” Brak też strofy 13: „Wszyscy święci, proście,/ Nam grzesznym spomożcie,/ Bysmy z wami bydlili, Wiecznie Boga chwalili.” Strofy te w redakcji prof. Łosia zostały opublikowane w zbiorze luźnych zwrotek jako pojawiające się w zapisach niestale. [przypis edytorski]

54. szwyćcy (starop.) — wszyscy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/bogurodzica

Tekst opracowany na podstawie: Bogurodzica. Pierwszy polski hymn narodowy. Wydał i objaśnił Jan Łoś, Księgarnia M. Arct i S-ka, Lublin 1922

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Jan Łoś.

Okładka na podstawie: Najstarszy znany zapis tekstu Bogurodzicy z 1407 zapisany na tylnej wyklejce zbioru kazań łacińskich skopiowanych przez wikarego w Kcyni na Pałukach Macieja z Grochowa, Maciej z Grochowa, domena publiczna

ISBN-978-83-288-6607-2

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.