Heinrich Hoffmann

Złota różdżka

tłum. nieznany

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-7951-5

Złota różdżka

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Czarne dzieci

5. O Juleczku, co miał zwyczaj ssać palec

6. Jędruś gapa

7. O Juleczku, co miał zwyczaj ssać palec

8. Okropna historia z zapałkami

9. Pawełek Wiercipięta

10. Przygoda złego Józia

11. Staś straszydło

12. Straszny przypadek z parasolem

13. Przypisy

14. Wesprzyj Wolne Lektury

15. Strona redakcyjna

Złota różdżka

Czytajcie dzieci, uczcie się, jak to niegrzecznym bywa źle

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Złota różdżka

Czarne dzieci

Raz młody Murzyn, jak węgiel czarny,

Nie dla podziwu dziatwy figlarnej,

Ale jak wszystkie ludziska boże,

Wyszedł na spacer w swobodnej porze.

Słońce parzyło, on dbał o zdrowie,

Więc aby mózgu nie spalić w głowie,

Wiedząc, że bieda, kiedy kto chory,

Rozpiął parasol z zielonej mory[1]

I szedł na miasto spokojnie, z wolna.

Aż go spostrzegła dziatwa swawolna:

Pawełek, filut największy w świecie,

Jaś w papierowym swoim kaszkiecie

I Staś z obwarzankiem w ręku:

Psotnych dzieci złym zwyczajem,

Popychając się nawzajem,

Juże[2] za nim pomaleńku,

Już wyśmiewać się z Murzyna,

Jakby jego była wina,

Że od nóg do samej głowy

Czarny był, jak hebanowy.

Więc chichocząc się zawzięcie,

Mała trójka w głos powtarza:

«Hej! Ten pan był w atramencie,

Wylazł prosto z kałamarza»

Aż tu na szczęście czarnego pana

Zjawia się postać niespodziewana,

Ogromny olbrzym, czarodziej stary,

Przy nim kałamarz potężnej mary.

«Cicho mi! — wrzasnął. — Cyt! Swawolniki!

Cóż to za śmiechy? Cóż to za krzyki?!

Czyż Murzyn winien, czy wam zaszkodził,

Że się czarniejszym od was urodził?!»

Lecz chłopcy zamiast odejść z pośpiechem,

Jeszcze głośniejszym wybuchli śmiechem.

«Tego nadto[3] — krzyknął stary —

Nieposłusznym trzeba kary!»

Chwyta wszystkich trzech za włosy

I choć krzyczą wniebogłosy,

Olbrzym na to nie uważa,

Wszystkich buch! do kałamarza.

Aż psotniki w jednej chwili

Atramentu się napili

Toż tam było płaczu wrzasku!

Teraz patrzcie na obrazku:

Chłopcy za Murzynem biegą[4],

A czarniejsi są od niego

I kruk ponad nimi leci,

Kracząc:«Brzydkie, czarne dzieci!»

Tak się wszystkim malcom stanie

Za niesłuszne wyśmiewanie.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

O Juleczku, co miał zwyczaj ssać palec

«Ja wychodzę po ciasteczka»

Rzekła mama do Juleczka.

«Sprawiajże się tu przykładnie.

Nie ssij palców, bo nieładnie.

Bo kto palec w buzię tłoczy,

Zaraz krawiec doń wyskoczy

Z nożycami, zły okrutnie,

I paluszki nimi utnie».

Julek przyrzekł słuchać mamy,

Lecz nie wyszła jeszcze z bramy,

A już nieposłuszny malec

Myk do buzi duży palec!

Wtem ktoś z trzaskiem drzwi otwiera,

Wpada krawiec jak pantera

I do Julka skoczy żywo.

Nożycami w lewo, w prawo,

Uciął palec jeden, drugi,

Aż krew trysła we dwie strugi.

Julek w krzyk, a krawiec rzecze:

«Tak z nieposłuszeństwa leczę!»

Wraca mama. Aj! Wstyd! Bieda!

Juleczkowi ciastek nie da,

Bo kto mamy nie usłucha.

Temu dosyć bułka sucha.

Płacze Julek, żal niebodze,

A paluszki na podłodze.

Jędruś gapa

Był to sobie Jędruś mały,

Dzieci gapiem go nazwały,

Bo się gapił wciąż do góry,

To na dachy, to na chmury,

A co przed nim, nie dbał o to,

Lazł na oślep w śmiecie, w błoto,

Nie uważał nic przed siebie,

Tylko patrzał het! po niebie.

Raz gdy z głową w tył zadartą,

Z gębą wzdłuż i wszerz otwartą,

Szedł nasz Jędruś zagapiony

Na gołębie czy na wrony,

Ani widział nicdobrego[5],

Że pies biegł naprzeciw niego.

Nikt nie krzyknął: «Strzeż się, mały!»

On też lazł jak ociemniały[6],

Aż pies wplątał się pod nogi,

I buch! oba w środku drogi.

Innym razem nasz ciemięga,

Znów oczami do chmur sięga,

Liczy gwiazdy czy też ptaki,

Co w powietrzne lecą szlaki.

Łatwo postrzec z niedaleka,

Że na ziemi płynie rzeka,

Ale Jędruś nie przed siebie,

Tylko patrzy het! po niebie;

Ot! Już z gapiowatą miną,

Jedną nóżką nad głębiną!

Młode rybki, przestraszone,

Uciekają w różną stronę,

Każda się swej mamy pyta:

«Co ma znaczyć ta wizyta?»

Bo kogóż nie dziwi w świecie

Takie nieuważne dziecię?

Jędruś gapia ciął[7] po niebie,

A teraz się w wodzie grzebie.

Szczęściem chłopi go dostrzegli,

Na ratunek wnet przybiegli,

Uchwycili i po chwili

Gapia z wody wydobyli.

Teraz patrzcie, drodzy moi!

Kto nad rzeką smutnie stoi,

Czy to Jędruś, czy kto drugi?

Po nim woda płynie w strugi,

Na kaftanik nowiuteczki,

Na buciki, na majteczki.

Aj! Zmokł Jędruś niesłychanie,

Smutne, smutne miał śniadanie!

A cóż robią rybki młode?

Wypłynęły ponad wodę

I śmieją się bez litości

Z przemokłego jegomości.

Bo też Jędruś, powiem szczerze,

Tak wygląda, że śmiech bierze,

Trzęsie sie — a książki z teką

Płyną sobie het! daleko!

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

O Juleczku, co miał zwyczaj ssać palec

«Ja wychodzę po ciasteczka»

Rzekła mama do Juleczka.

«Sprawiajże się tu przykładnie.

Nie ssij palców, bo nieładnie.

Bo kto palec w buzię tłoczy,

Zaraz krawiec doń wyskoczy

Z nożycami, zły okrutnie,

I paluszki nimi utnie».

Julek przyrzekł słuchać mamy,

Lecz nie wyszła jeszcze z bramy,

A już nieposłuszny malec

Myk do buzi duży palec!

Wtem ktoś z trzaskiem drzwi otwiera,

Wpada krawiec jak pantera

I do Julka skoczy żywo.

Nożycami w lewo, w prawo,

Uciął palec jeden, drugi,

Aż krew trysła we dwie strugi.

Julek w krzyk, a krawiec rzecze:

«Tak z nieposłuszeństwa leczę!»

Wraca mama. Aj! Wstyd! Bieda!

Juleczkowi ciastek nie da,

Bo kto mamy nie usłucha.

Temu dosyć bułka sucha.

Płacze Julek, żal niebodze,

A paluszki na podłodze.

Okropna historia z zapałkami

Była to wieczorna pora,

Wyjechali wszyscy z dwora,

W domu tylko pozostała

Z śliczną lalką Kasia mała.

Więc jak koza pląsa, bryka,

Od kącika do kącika,

To zaśpiewa, to podskoczy.

Wtem pudeło małe zoczy[8].

Pochwyciła,

Otworzyła,

W nim zapałek pełno było.

Myśli sobie:

«Wiem, co zrobię!

Będę mieć zabawkę miłą.

Nikt nie patrzy, jestem sama,

Pozapalam je, jak mama!»

Miauczek z Mruczkiem, mądre koty

Wyciągnąwszy łapki w górę,

Proszą: «Kasiu! Nie czyń psoty.

Miau, miau! Bo usłyszysz burę,

Rzuć zapałki, bój się Boga!

Bo się spalisz, Kasiu droga!»

Na głos kotków Kasia głucha

Sprawia figle niesłychane,

Wciąż zapałki trze o ścianę,

Cieszy się, że ogień trzaska.

Ot! Zajrzyjcie do obrazka!

Miauczek z Mruczkiem, mądre koty,

Znów do Kasi łapki w górę:

«Miau, miau! Kasiu! Nie czyń psoty,

Miau! Miau! Bo usłyszysz burę:

Mama ruszać zabroniła,

Bo się spalisz, Kasiu miła!»

Ale rada — nic nie nada:

Kasia kotków ani słucha.

Wtem na suknię iskra pada,

Z iskry płomień wnet wybucha

I podskoczy do warkoczy;

Pali rączki, nóżki, włosy,

Pali buzię, nosek, oczy.

Kotki wrzeszczą w niebogłosy:

Miau! Miau! Gwałtu! Kasia gore[9],

Miau! Ratunku, aby w porę!

Z sikawkami śpiecznie, żywo.

Gasić Kasię nieszczęśliwą!

Miau! Miau! Miejcież zmiłowanie,

Bo i śladu nie zostanie!»

I zgorzała Kasia cała,

Garść popiołu pozostała

I trzewiczki jeszcze stoją,

Smucą się nad Kasią swoją!

Miauczek z Mruczkiem już nie skaczą,

Oni także Kasi płaczą:

«Gdzie panienka nasza? Miau!

Gdzie jej biedna mama? Miau!»

I tak płaczą nad dzieciną,

Że strumieniem łzy im płyną.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Pawełek Wiercipięta

«Czy ci się choć raz powiedzie

Siedzieć grzecznie przy obiedzie?

Czy nie będziesz się, Pawełku,

Choć raz huśtać na krzesełku?

Czyż potrzebna dyscyplina[10]?»

Tak zapytał ojciec syna,

A mamunia w strachu cała,

Tylko drżała i milczała,

Tylko z boku na Pawełka

Spoglądała przez dwa szkiełka.

Lecz synkowi nic nie nada:

Ani groźba, ani rada;

Kręci się na wszystkie strony,

Dokazuje jak szalony

I potrąca stół nogami,

Aż rosołem obrus plami.

«Czyś słyszał?» znów ojciec w złości

Do małego jegomości.

Ale już za późno było,

Z posłuszeństwa syn wyzuty[11],

Kręcił, huśtał się dopóty,

Aż się krzesło przechyliło

I Pawełek buch! na ziemię:

I padając obrus chwyta,

Ściąga wszystko, aż go w ciemię

Uderzyła szklanka zbita!

Obiad cały doskonały

Leguminka,

Flaszka winka

I Pawełek w wielkiej trwodze

Pod obrusem, na podłodze.

Ojciec krzyczy w wielkim gniewie,

Gdzie Pawełek, wcale nie wie,

A mamunia w strachu cała,

Tylko drżała i milczała,

Tylko z boku na Pawełka

Spoglądała przez dwa szkiełka.

Aż tu ojciec daje susa,

Łap Pawełka spod obrusa,

(Kto nie wierzy, jeśli łaska,

Niechaj zajrzy do obrazka)

«Wyłaź, mały ty ladaco!

Patrz, coś zrobił z moją pracą!

Zbite szklanki i talerze,

Obiad na nic, aż złość bierze!»

I ukarał ojciec syna,

Aż trzeszczała dyscyplina,

A mamunia w strachu cała,

Tylko z boku na Pawełka

Spoglądała przez dwa szkiełka.

Przygoda złego Józia

Józio był to zły ladaco,

Wszystkim płatał psot tysiące:

Bił lokaja, bił służące,

Koty, psy, choć nie miał za co,

Łowił muchy do pudełka

I obrywał im skrzydełka,

I zabijał śliczne ptaszki,

Łamał meble dla igraszki[12],

Darł książeczki

W kawałeczki,

Nawet bił, choć go pieściła,

Niańkę, co go wykarmiła! —

Raz, gdy na podwórku był,

Piesek wodę z miski pił.

Hejże! Psotnik do biczyka

I po cichu się przemyka,

I zbił pieska, co miał sił.

Bez przyczyny dręczyć — grzech!

Piesek zawył — Józio w śmiech

I po śmiechu często łzy —

Piesek mądry myśli sobie:

«Kiedy Józio taki zły,

To i ja mu na złośc zrobię».

I nim ruszył w swoją drogę,

Piesek Józia łap za nogę:

«Masz za moje, teraz skacz!»

Krew trysnęła, Józio w płacz:

«Gwałtu! Boli!» — spuchła nóżka,

Położono go do łóżka,

Nie mógł ruszyć się, jak kloc,

Ani zasnąć całą noc.

Przyszedł doktor i z apteki

Przyniesiono gorzkie leki.

Biedny psotnik, aby żyć,

Choć niedobre, musiał pić;

Dano obiad, piesek siadł

I za Józia wszystko zjadł.

Oj! Od złości strzeżcie się,

Bo złym zawsze bywa źle!

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Staś straszydło

Co za grzywa!

Strach porywa!

I paznokcie

Na dwa łokcie!

Coś pół konia — coś pół kota.

Jak się zowie ta brzydota?

Ta brzydota Staś się zowie,

Co rodzicom truje zdrowie,

Przez rok nie dał pokojowej[13]

Strzyc paznokci — czesać głowy;

Toteż postać dzisiaj zbrzydłą

Gdy ukaże na ulicy,

Zaraz krzyczą ulicznicy:

«Staś niegrzeczny,

Staś straszydło!»

Straszny przypadek z parasolem

Gdy w czasie słoty

Wicher i grzmoty,

Słońce nie świeci,

Deszcz jakby z rynny,

To w domu dzieci

Siedzieć powinny.

Lecz Grześ inaczej

Tę rzecz tłumaczy,

Mamy nie pyta,

Parasol chwyta

I w deszcz po dworze

Zmyka, jak może,

A wiatr powiewa,

Aż zgina drzewa,

W parasol dyma[14],

Grześ mocno trzyma,

Więc go do góry

Niesie pod chmury.

Grześ z parasolem

Leci nad polem.

Już o obłoki

Zbił sobie boki,

Czapka rogata

Nad nim ulata.

Już ich wysoko

Nie dojrzy oko:

Grześ w górze znika,

Nie ma psotnika!

Nazajutrz rano

Wszędzie szukano;

Trudno rzec śmiało,

Co się z nim stało,

Bo kara Boża

Tam, gdzie swawola:

Nie ma Grzegorza,

Ni parasola!

Przypisy:

1. mora — odmiana tkaniny (pierwotnie jedwabiu) o dekoracyjnym splocie dający efekt mieniącego się deseniu podobnego do słojów drzewa; stosowana zwykle do wyrobu wyjściowych, paradnych strojów lub ich elementów (mankietów, wyłogów, kołnierzy, piusek, pasów itp.), a także wstęg orderowych. [przypis edytorski]

2. juże — tu: dalej, dalejże. [przypis edytorski]

3. tego nadto — tego za wiele; to przesada. [przypis edytorski]

4. biegą (daw. forma) — dziś: biegną. [przypis edytorski]

5. nicdobrego — nicpoń (pejoratywne określenie danej osoby). [przypis edytorski]

6. ociemniały — niewidomy. [przypis edytorski]

7. ciąć gapia — zapatrzyć się, zagapić się. [przypis edytorski]

8. zoczyć — zobaczyć. [przypis edytorski]

9. gore — pali się. [przypis edytorski]

10. dyscyplina (daw.) — przyrząd do bicia; rodzaj bicza. [przypis edytorski]

11. wyzuty z czegoś (daw.) — pozbawiony czegoś. [przypis edytorski]

12. igraszka — zabawa. [przypis edytorski]

13. pokojowa — służąca. [przypis edytorski]

14. dyma — dziś: dmie; dmucha. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hoffmann-zlota-rozdzka/

Tekst opracowany na podstawie: Heinrich Hoffmann, Złota różdżka, Warszawa : Wydaw. Tanich Książek dla Dzieci i Młodzieży, [1933] (Warszawa: „Pionier").

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: ilustracja do "Złotej różdżki", Bogdan Nowakowski, domena publiczna

ISBN-978-83-288-7951-5

Plik wygenerowany dnia 2025-04-16.