Maria Konopnicka

Czcigodnemu J. I. Kraszewskiemu

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Czcigodnemu J. I. Kraszewskiemu

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Czcigodnemu J. I. Kraszewskiemu

W koło serca narodu, jak struna drgająca,

Owinięty, rozdźwiękasz głosami tysiąca

Lir, które w piersiach naszych nieświadome drzemią,

Niby senne skowronki nad złocistą ziemią.

I każda twego ludu krwi serdecznej fala

W dźwięk się w tobie — i w okrzyk — i w hasło skrysztala,

I w cichy błękit leci, jak orłowe szumy,

Albo czarnych jaskółek uskrzydlone tłumy.

Ja nie wiem, czy ty jesteś pieśniarzem, co trąca

W żywe serce narodu, jako błyski słońca,

Które kiedyś budziły Memnony kamienne[1],

Dobywając z ust bladych jakieś szepty senne,

Jakieś szmery — i wróżby — i jęki — i płacze,

Tak, że śpiący pod nimi zdumieni tułacze

Budzili się — i patrząc na martwe te ciosy[2],

Mówili: «Oto żyją! Oto mają głosy!»

Czy też sam jesteś złotą lirą, która stoi

Jak duch jasny, u czarnych grobowca podwoi;

I nie wiem, czy ty jesteś Nestorem[3], co zbiera

Na niwie[4] dziejów naszych rapsody[5] Homera,

By snop swój, złotym kłosem przepełniony cały,

Związać na bujnym polu narodowej chwały;

Czy też sam raczej jesteś i barwą i wonią,

Które wśród łąk skoszonych kwiaty nasze ronią —

Promieniem, który z słońca naszego wytryska,

I szumem naszych lasów i ciepłem ogniska,

Kształtem i formą bytu naszego w przestrzeni,

I królewską purpurą, co świt nam rumieni,

Światłem i cieniem naszym, wiernym, jak odbicie,

Co w łzach prawnuków — przodków odzwierciedla życie,

Pieśnią, którą nam śpiewa wędrowna ptaszyna,

I chlebem rozłamanym — i pucharem wina.

W ziemi naszej, jak w bujnym, rozrytym ugorze

Posiałeś złote ziarna, przyszłe żniwo Boże...

I nie było zagonu, ani ziemi grudki,

Gdzie byś ty nie zostawił modrej niezabudki.

Dotknąłeś ręką czarnej, nierozbitej bryły,

Kędy blady kłos żyta wzrost bierze i siły —

I wnet, jako mak polny, w błękity podany,

Zakraśniał cień Jaryny, Motruny, Ulany[6]...

Dotknąłeś smolnych lasów, okopconych, czarnych,

Gdzie pnie sosen i serca dymią, jak ofiarnych

Ołtarzy znicze stare — i wnet pustka dzika

Drgnęła klątwą i jękiem siwego Budnika.

Z twardej doli, co w pocie zdobywa kęs chleba,

I z dziecka ocząt modrych, jako skrawki nieba,

Co nawet nad nędzarzem błyskają wesołe,

W ciche majowe świty — stworzyłeś Jermołę.

Twój Kordecki na wałach — i twój Stary sługa,

Jak spłowiały gobelin, z przeszłości gdzieś mruga.

A Radziwiłł — i złote Zygmuntowskie czasy,

Chrzęszczą jak stare kordy[7], kontusze[8] i pasy.

Ty, kiedy dotkniesz ręką krwawej jakiej rany,

Zapuszczasz w samą głębię swój pion ołowiany

I szukasz jadu, który aż na dnie gdzieś siedzi —

I trzęsiesz sumieniami, jak ksiądz na spowiedzi.

Ty stawiasz nam przed oczy rozbite zwierciadło,

W którym widzimy butę[9] rodową upadłą

I długi szereg cieniów, co pokutne klęczą,

Snując umarłą wielkość, jako nić pajęczą...

I słyszymy pieśń straszną, jak żałobne chóry,

Którą na własnych grobach pieją Morituri.

W dniach smutku własne serce wydobyłeś dłonią

Z rozdartych swoich piersi, co krew i łzy ronią —

I wykułeś z tej żywej i drgającej treści,

Jako Niobe[10] kamienną — swe Hymny boleści.

Ty przed ludem swym idziesz, jako słup przewodni,

Co w dzień świecił mgły srebrem, w noc złotem pochodni[11],

I jesteś jako żuraw, co w błękity, przodem,

Przed długim, jako sztandar, leci korowodem...

I jesteś jako sternik, co patrzy z wysoka,

Gdzie wir, gdzie zdradna rafa, gdzie sterczy opoka[12];

I jesteś jako strzała, co w chmurę gromową

Rzuca ognistym błyskiem Ostatnie swe słowo.

I jesteś jako stary patriarcha rodu,

Co duchy wnuków tuli od głodu i chłodu —

I zbiera je przy sobie w jedno spójne koło,

I wśród nich — jak obelisk[13] biały, wznosi czoło.

Ty jesteś wielką, srebrną ziemi naszej rzeką,

Co niesie naszych dębów korony daleko...

I przepływa kraj pszenny, grzmiąc pieśnią flisaczą[14],

Lub w cichych spada jękach, jak ci, którzy płaczą.

Ty stoisz, jak wódz wielki, co siłę zbiorową

Zamyka w błysk źrenicy — i w piorunne słowo...

I jesteś jak krew w żyłach, co tętna porusza,

Jak oddech naszych piersi — i jak nasza dusza!

Ten, kto w życiu sierocą okrył się żałobą,

Śni, że znowu ma ojca, gdy stoi przed tobą;

A kto płacze nad ducha własnego rozbiciem,

Przeżegnany twą ręką, znów godzi się z życiem.

Więc błogosław dziś, ojcze dostojny, sędziwy,

I kwiaty nasze w pąkach — i obsiane niwy —

Duchy słabe — i duchy wytrwałe i silne...

I nadzieje przyszłości — i prochy mogilne —

I serca, co się karmią tłumioną boleścią...

I czoła dzieci twoich — schylone tu z cześcią!

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Memnony kamienne — Memnon: w mit. gr. syn Eos (Jutrzenki), król Etiopów, uczestnik wojny trojańskiej; zginął z ręki Achillesa. Kolosy Memnona: posągi Amenhotepa III w Tebach Zachodnich, nazywane tak, ponieważ od czasu, gdy jeden z nich został uszkodzony przez trzęsienie ziemi w 27 r. p.n.e., rankiem wydobywał się z niego dźwięk, interpretowany przez Greków i Rzymian jako wołanie Memnona do matki. Zjawisko to wywołane było ulatywaniem ogrzewającego się powietrza przez szczelinę w posągu i ustało po jego naprawie. [przypis edytorski]

2. cios — ociosany blok kamienny. [przypis edytorski]

3. Nestor (mit. gr.) — król Pylos; najstarszy z wodzów greckich uczestniczących w wojnie trojańskiej. [przypis edytorski]

4. niwa (daw.) — pole. [przypis edytorski]

5. rapsod — poetycki utwór epicki opiewający dzieje bohatera lub doniosłe wydarzenia historyczne; fragment epopei. [przypis edytorski]

6. Jaryny, Motruny, Ulany — wyrazy wyróżnione oznaczają albo tytuł albo główne postacie utworów Kraszewskiego. [przypis redakcyjny]

7. kord — wszelka broń biała sieczna lub rodzaj krótkiego miecza. [przypis edytorski]

8. kontusze — starop. męski strój wierzchni, tradycyjny ubiór szlachty polskiej tamtego okresu; długa, zapinana z przodu suknia z rozcinanymi rękawami. [przypis edytorski]

9. buta — zbytnia duma, pewność siebie. [przypis edytorski]

10. Niobe (mit. gr.) — królowa Teb, matka licznego potomstwa. Apollin i Artemida, w zemście za znieważenie Latony, swojej matki, zabili dzieci Niobe; ta z rozpaczy zmieniła się w skałę. [przypis edytorski]

11. Ty przed ludem swym idziesz, jako słup przewodni... — w biblijnej Ks. Wyjścia Bóg prowadził Izraelitów idąc przed nimi w dzień jako obłok dymu, a w nocy jako słup ognia. Por.: Wj 13:17–22. [przypis edytorski]

12. opoka — skała, kamień. [przypis edytorski]

13. obelisk — pomnik w kształcie wysokiego, zwężającego się ku górze ostrosłupa. [przypis edytorski]

14. pieśń flisacza — pieśń śpiewana przez flisaków: ludzi zajmujących się spławianiem drewna po rzece. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-czcigodnemu-ji-kraszewskiemu

Tekst opracowany na podstawie: Maria Konopnicka, Poezye. T. 7, oprac. Jan Czubek, wyd. zupełne, krytyczne, Gebethner i Wolff, Warszawa-Kraków 1915.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Majka Skowrońska.

Okładka na podstawie: Wolfgang Lonien, CC BY-SA 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.