Artur Oppman

Biała dama

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Biała Dama

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. I

5. II

6. III

7. IV

8. V

9. VI

10. VII

11. Przypisy

12. Wesprzyj Wolne Lektury

13. Strona redakcyjna

Biała dama

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Stanisław August siadł na tronie,

Głośne mu „Wiwat” lud wykrzyka[1],

I miecz Batorych ujął w dłonie,

Lecz to nie dłonie wojownika.

Nie do pancerza pierś królewska,

Ani do hełmu białe czoło, —

A tu się chmurzy toń niebieska

I groźne wichry szumią wkoło.

Czyha na Polską cudzoziemiec,

Słabnie potęga ojców stara,

W Rzeczpospolitej Moskal, Niemiec

Rządzi się właśnie, jak gęś szara.

Wprowadza wojska swoje wraże[2],

Wolność narodu pcha w mogiłę, —

Niech Polak słucha, gdy on każe,

Za nic mu prawo, — on ma siłę

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

Stanisław August krzewi sztuki

I o oświatę dba narodu,

Ale kraj szarpią, jakby kruki,

Sąsiedzi z wschodu i zachodu.

Nie ma kto wydać hasła boju,

Z „Bogarodzicą” grzmiącą w nieba, —

Taki król dobry w czas pokoju,

Teraz Sobieskich Polsce trzeba.

Z nim by poleciał lotem ptaka

Nasz orzeł w polu purpurowym,

Znów pod Grunwaldem zgnieść Prusaka,

Na łeb Moskala bić pod Pskowem!

Lecz dobrze wiedzą źli sąsiedzi:

Król Jan w katedrze śpi krakowskiej,

A na warszawskim Zamku siedzi

Stanisław August Poniatowski.

III

Król Staś w komnacie swej bogatej

Coś tam rozważa, coś tam myśli:

Może mu śnią się sławy kwiaty,

Lub plan „Łazienek” nowych kreśli.

A tu zawzięte wrogi nasze

Ojczyznę dwakroć już rozdarły;

Huczą armaty, lśnią pałasze,

I dzwon grzmi Polsce, jak umarłej.

Kościuszko wzywa, by rwać pęta,

A z nim najlepsze w kraju męże —

I wzwyż przysięga leci święta:

„Albo polegnę, lub zwyciężę!”

Lecz po Racławic bitwie chwackiej

Znowu się sypią klęski krwawe —

I wojsk carowej tłum żołdacki

Wiedzie Suwarów na Warszawę.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

IV

Na krwią zbroczonych Pragi wałach

Wre bój zacięty, bój ostatni,

Mrą kanoniery przy swych działach,

Ginie walecznych hufiec bratni.

Mężny Jasiński, Korsak dzielny

Już legli — męże wiekopomni! —

Nigdy ich sławy nieśmiertelnej

Wdzięczna ojczyzna nie zapomni!

Suwarów z setki armat wali,

Napiera podłych zbirów zgrają, —

I lecą kule dalej, dalej,

W królewski Zamek uderzają.

Zda się, mur Zamku się rozrywa,

Zda się, dygoce ziemia sama...

Król Staś padł w fotel, twarz zakrywa:

Stanęła przed nim — Biała Dama.

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V

Na piersiach ranę ma czerwoną,

Z której koralem krew się broczy,

I tak żałośnie drży jej łono,

I tak się łzami srebrzą oczy.

Z gorzkim wyrzutem patrzy w króla,

A jemu serce mrze od trwogi, —

„Tam — szepce widmo — Moskal hula,

Po moich synach depcą wrogi!

We krwi się pławi ma kraina

I w każdem sercu tyle bólu!

Czyjaż to wina? Czyja wina?

Uderz się w piersi, słaby królu!

Mój naród w pęta dziś okuty,

Gdzie spojrzeć — rozpacz, łza i blizna;

Iluż to trzeba lat pokuty,

By wolną była znów Ojczyzna!...”

VI

Polska w niewoli byt swój wlecze,

Trzech ją tyranów uciemiężą,

Rdzewieją w pochwach stare miecze —

I niema pola dla oręża.

Ale się naród nie upodli

I łzę ukrywa, co z ócz ścieka,

Obój się z wrogiem co dzień modli

I na wolności jutrznię czeka.

A każdy poryw ku swobodzie,

Krwią bohaterów okupiony,

Skraca twej męki czas, narodzie,

Zbliża odrodzin świt wyśniony.

A gdy już zda się, zmartwychwstaje

Słońce wielkości, gloria chwały, —

W warszawskim Zamku w oknie staje

Urocze widmo Damy Białej.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VII

Zapchany ludem plac Zamkowy,

A wszyscy patrzą w stronę Wisły,

Dumnie wzniesione wolnych głowy,

Bo się kajdany w proch rozprysły.

A tam od mostu pieśni biegą[3],

Ach, nasze pieśni to bojowe! —

I obok Zamku warszawskiego

Przeciąga wojsko narodowe

Jeden za drugim hufiec zbrojny,

Piechota, jazda, równym szykiem,

W mury stolicy wraca z wojny,

Z wojny zwycięskiej z bolszewikiem!

Serca w takt biją, wzrok się łzawi,

I triumfalna stoi brama, —

A z okna Zamku błogosławi

Zwycięskim pułkom — Biała Dama!...

Przypisy:

1. wykrzyka — wykrzykuje. [przypis edytorski]

2. wraże — obce. [przypis edytorski]

3. biegą — dziś popr.: biegną. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/legendy-warszawskie-biala-dama

Tekst opracowany na podstawie: Artur Oppman, Legendy warszawskie, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, Warszawa [etc.], 1925

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska.

Okładka na podstawie: Haunting, Odilon Redon, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2025-03-14.