Edward Leszczyński

Kabaret szalony

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Kabaret szalony

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Kabaret szalony[1]

Noc była. Od Michalika[2] bram

wyleciał zgiełk — ciosów huk.

Pociski krzyków walą w dźwierze[3]

aż pękły: w mroku tam

korowód dziwny, zadrżał bruk —

na przedzie koń, chimera-zwierzę,

z kopyta rwie centaur skrzydlony;

długimi ściga go ramiony[4]

szkielet człowieka.

Na czaszce jego włosy-mech,

kabaretowy potępieniec;

ściga go śmiech: szaleniec!

Centaur ucieka,

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar —

Ha, to kabaret szalony.

Zakręt ulicy. Centaur na zadzie

przysiadł, kopytem

znak dał gromadzie.

Pod kopytową batutą maestra[5]

zagrzmiała z zgrzytem

dzika orkiestra.

Hukają konchy[6] z zwiniętej ręki,

bandurki[7] dźwięki

płaczą półgłosem,

wzdychają skrzypki z kochanki włosem;

rżną takt ochoczo

basów postronki[8],

śmiechem chichoczą

kieliszków dzwonki.

Aż w głos zagrzmiała

ciżba[9] rozgrana:

Oj dana, oj dana!

Centaur ucieka,

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar —

Ha, to kabaret szalony.

Błyskiem wśród kroków

tęskniących staccat[10]

i ktoś z ram ulicznych

zdarł bezkrytycznych

krytyków plakat.

I coraz raźniej,

coraz namiętniej

z wichrem w przegony[11]

po bruku tętni

orszak szalony.

Odskok od ziemi

niesie ich górą,

piersi jak miechy

dyszą wichurą.

Skrzydlaty potwór

w poświstach przodem

w okienny otwór

runął z pochodem.

Czar im odemknął

rygle okiennic,

już pochód przemknął

w korytarz ciemnic:

to jagielloński

gmach biblioteczny,

tam ogon koński

zmiótł śmieć zbyteczny

wraz inni czyszczą

stajnię Augiasza[12]

i w palce świszczą —

Hej, nasza, nasza[13]!

Lecz już z poddasza

Centaur ucieka,

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar —

Ha, to kabaret szalony.

na dwór wawelski

orszak diabelski

lotem się wspina,

tam żółcią znaczy

co przeinaczy

jaki Puzyna[14].

W pałacach sztuki

kreśli nauki,

nos wściubski[15] wtyka,

kędy się Styka[16]

z sztuką nie styka,

i tam zostawia

jadów ornament,

papugę, pawia,[17]

co Polskę zbawia

przez roztęczony

ogon wzniesiony.

Lecz głosów zamęt

Kroki przyspiesza,

garnie się rzesza,

Centaur ucieka,

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar —

Ha, to kabaret szalony.

Poprzez muzea

zdobne w trofea

ojczyzny,

z śpiewem, łoskotem,

przewiewa lotem

miejskie stęchlizny;

i znów powietrzem

bard blondobrody

z rozfryzowaną

brodą czesaną

śmiga w zawody

z malarzem kpiarzem

o cielsku wrażem[18],

za nim gadulski

diabeł huculski[19],

jako na sabat

jedzie na żerdzi,

pyskiem się sierdzi[20],

a pędzlem macha

jako językiem

chwacko[21] a z krzykiem.

Z nimi gromada,

a wszyscy z wrzawą,

dziką zabawą

w lewo to w prawo

skokną, odskokną.

Ten i ów wpada

przez szyby w okno,

panienkom w łóżka

szepce do uszka,

że życie czeka

na ich serduszka —

i dalej leci,

bo księżyc świeci,

Centaur ucieka,

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar —

Ha, to kabaret szalony.

Godzina bije.

Hejnał przedranny.

Wokoło wieży

Maryi Panny

powietrznym kręgiem

wokół korony

trzykroć się wije

orszak szalony,

aż podobłocznie

w zachód księżyczny

szybować pocznie

tłum fantastyczny.

Tam malarz-widmo

pod chmury wydmą

długie nożyce

wyjął znienacka,

z chmur księżycowych

wystrzyga cacka

i w mgłach tęczowych

rzuca w powietrze

i mkną w przestrzenie

blade, wciąż bledsze,

aż wiatru tchnienie

w nicość je zetrze.

W tłumie się rusza

widmo kontusza[22].

Krzyknął: drużyno!

«Stań tu waszmość za koleją!»[23] —

Księżyca strugi

w gęby się leją,

księżyca wino

marom smakuje.

Świt już się snuje —

Centaur ucieka

droga daleka,

więc za nim w cwał,

jak który stał,

orszakiem mar,

nim pryśnie czar,

nad polską ziemię

nad polskie plemię,

Ha, to kabaret szalony.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Kabaret szalony — wiersz ten napisany był jako ilustracja do obrazu K. Sichulskiego, zawieszonego w sali kawiarni Michalika. Obraz przedstawiał szaloną jazdę uczestników Zielonego Balonika na księżyc, gdzie wita ich mistrz Twardowski w kontuszu i przy szabli. Wiersz zawiera żartobliwe aluzje do uczestników pogoni oraz do krakowskich wydarzeń w zakresie kulturalno-artystycznym. [przypis redakcyjny]

2. Michalik — Cukiernia Lwowska Jana Michalika przy ul. Floriańskiej w Krakowie (w pobliżu Akademii Sztuk Pięknych), gdzie powstał Zielony Balonik. [przypis redakcyjny]

3. dźwierze (daw.) — drzwi, wrota. [przypis edytorski]

4. ramiony — dziś popr. forma N. lm: ramionami. [przypis edytorski]

5. maestro (wł.) — mistrz; tu: dyrygent. [przypis redakcyjny]

6. koncha — muszla. [przypis edytorski]

7. bandurka — bandura, ukraiński ludowy instrument strunowy. [przypis edytorski]

8. postronek — sznur. [przypis edytorski]

9. ciżba (daw.) — tłum. [przypis edytorski]

10. staccato (wł.) — termin muzyczny: określenie perlistego rozrywania tonów. [przypis redakcyjny]

11. w przegony (daw.) — w zawody; ścigać się. [przypis edytorski]

12. stajnia Augiasza (mit. gr.) — zamieszkała przez 3000 wołów i nie czyszczona od 30 lat. Oczyszczenie jej było jedną z dwunastu legendarnych prac Herkulesa. [przypis redakcyjny]

13. nasza, nasza! — skrócone z polskiej prześpiewki: danaż nasza! [przypis redakcyjny]

14. Puzyna — kardynał i biskup krakowski (1894–1911). Aluzja do sporów artystycznych o katedrę wawelską. Wyrazem tych sporów były felietony L. Pugeta w Czasie. [przypis redakcyjny]

15. wściubski (daw.) — wścibski. [przypis edytorski]

16. Jan Styka — malarz bardziej popularny niż ceniony przez artystów. [przypis redakcyjny]

17. papugę, pawia — aluzja do rodzącej się wówczas sztuki ornamentacyjnej, reprezentowanej przez wystrzyganki Karola Frycza. [przypis redakcyjny]

18. wrażem (daw.) — dziś: wrażym; wraży: wrogi, nieprzyjazny, obcy. [przypis edytorski]

19. huculski — pochodzący z Karpat Wschodnich. [przypis edytorski]

20. sierdzić się — złościć się, gniewać. [przypis edytorski]

21. chwacko (daw.) — dziarsko, dzielnie. [przypis edytorski]

22. kontusz — staropolski strój męski, długa suknia zapinana z przodu. [przypis edytorski]

23. Stań tu waszmość — staropolska pieśń pijacka: „Stań tu waszmość za koleją — i przypatrz się jak tu leją...” [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/leszczynski-kabaret-szalony

Tekst opracowany na podstawie: Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.".

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Tadeusz Boy-Żeleński, Paulina Choromańska, Katarzyna Dug, Aneta Rawska.

Okładka na podstawie: sylphxr ms, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.