Jarosław Lipszyc

długie

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

długie

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. słuchaj

1. długie

1. 1

2. 2

3. 3

5. dyptyk obłędny

1. część pierwsza

2. część druga

6. kamera obskóra

1. 1

2. 2

3. 3 (albo chmury argonu)

7. w kwestii smaku raz jeszcze

8. Przypisy

9. Wesprzyj Wolne Lektury

10. Strona redakcyjna

długie

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

długie

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

słuchaj

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

długie

dla Tomasza Januchty

1

to oczywiste mówisz jak dla ciebie nic

a dla mnie wszystko traci kolory i ląduje w ostro skontrastowanym

to syndrom kastracji powiem re

interpretacja reinkarnacji o!

jakbym w ogóle nic nie mówił

nic nie zmienia faktu że cmok cmok absmak

ale soczyście

i tu wielki wybuch złości voila

znamy coraz więcej wyrazów

uznania (smaków zapachów reakcji zwrotnych) i coraz mniej ich

potrzeba

coraz prostszy starszy i jednoznaczny jesteś

my pisane razem uderzeniem oczyma (a najważniejsze są

oczywiste) coraz potrzebniejsze

są oczy

te zdania pąki zdań pęta

zapętlenia

prawdziwe barokowe szaleństwo!

powoli można zaśmiecić odwrócić uwagę od pewności

rutyny naszych splątań

(widzisz jak to wszystko jednak harmonijnie w rytmie na dwa się dobrze składa?)

na przykład zgodziłem się na powrót do znanej szeroko

na pamięć retoryki

na stratę toru myśli w zamian

nastroju

strój cywilizacji

komunikacja miejska

miejscowa wrażliwość repertuar środków zaradczych rady grodzkie

grodzie wodoszczelne

żeby nikt do nas nie na trafił

2

ten lotny stan skupienia który zaowocuje

coraz krótszymi wersami zdań

trzecia czwarta wersja zdarzeń

zderzeń (znasz te przejścia na pamięć prawda

ma zamknięte oczy jak zamglenie i jak zniknięcie

w przejściu podziemnym skrótem my

śladowym) pierwiastkiem ale soczyście

wybuchawym

daruję ci

teraz listy pisze się inaczej

zdania są krótkie

wersje ostateczne

poglądy ustatkowane

tonących się nie uraduje

słowa już nie bawią się w kotka i myśl

co się w nas tak zeszkliło że się nie myli

3

ten szelest który słyszysz szyboczący się na ciebie

te wszystkie szepty obszemrujące dookoła twojej masz

klującej głowy w sam rdzeń kręgowy i oczka w głowie

ten trzask w słuchawkach jak test próbny pięść

dziesiąty raz mgła w głowie kran kapiący w to wszystko wzięliśmy w łeb

w te nasze biedne głowy

ten głos dyktujący ci coraz szybciej do pogubienia przecinków

przecinaków logiki ciągłej w nierozciągłą ale skuteczną i refleksyjną

fleksyjną bo coraz to się odmienia stan i tan!

ten tren

dyptyk obłędny

(albo rozprawka z językiem)

zaczyna się

Jerzy Krzysztoń[1], Obłęd

Wzejście obłędu na horyzoncie renesansu daje nasamprzód o sobie znać poprzez zniweczenie symboliki gotyckiej; jak gdyby zakotłował się ów świat o gęstej sieci znaczeń duchowych i jakby stamtąd wynurzyły się postacie o znaczeniu uchwytnym już tylko w kategoriach bezsensu. Gotyckie formy trwają jeszcze przez jakiś czas, ale z wolna milkną, przestają wyrażać, przypominać i nauczać - prezentują jedynie swą fantastyczną obecność nie ujętą żadnym możliwym wykładem, chociaż dobrze znajomą oczom. Wyzwolony z reguł mądrości i nauki, obraz zaczyna się sprowadzać do własnej niedorzeczności.

Michel Foucault[2] Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu

część pierwsza

coś co zmienia punkt widzenia jak 200 watowa żarówka ciąg nie dotrzymanych umów

obietnic terminów jak termity lęgnące się w głowie jak głaskanie po włosach kolejnych

prezydentów posłów raz na kadencję zmieniających tonację w dur

brzuszny i zgrzytanie niesmarowanych pieniędzmi z reklamy trybów

pręgierzy trybunałów wewnątrz i zewnątrz ogolonej głowy rekruta

zatrutych jestem pragmatykiem mówi co oznacza praktyczną gramotność

szczęśliwe zramolenie spanie do piątej rano i świeży oddech pora

z selerem selenem snem se m

niech gruchnie ta klatka ze światłem i niech zmieni się pryzmatem

przez który patrząc zupełnie inaczej pomyślimy o tym wszystkim

ta nadzieja wszystkich etosowców ludzi o zbyt dużej głowie i

zaskakująco małym wyczuciu taktu społecznego który rytmicznie

połyka prawie wszystkich i wszystkie pierwsze

naiwne myśli co jest co co co

dobrze to tylko kolejna perseweracja kolejny ślepy zaułek ciągu myśli

teraz już się nie dam już będzie dobrze już wiem że jest po prostu źle

zacząłem od samego początku że pociąg do pięknych brzmień nie zastąpi

tylko nadepnie rozplaska blask klakierów i dekoratorów mój język dogoni go

i obejmie jak klamra jak spoiwo zatrzyma nie pozwoli uciec rozpłynąć do

kanałów zamknąć wszystkie wielkoformatowe zawory kulowe skulić się nie pa

trzeć ten blask uciekł tak daleko by nas nie oślepić nie olśnić byliśmy jesteśmy

będziemy się kulgać ze śmiechu jak nas okpiono i kopano

kto nas prześladuje i prześwietla oby był błogosławiony

musiałem stanąć z tobą twarzą w twarz nosem w nos zębem za zęby językiem

po czole włosach szyi i dalej zgodnie z logiką

i nic z ciebie nie zrozumiałem

i z siebie

i logiki

bezradność opuszczająca moje ręce w kierunku jądra rzeczy ciekawość którą trudno

i nudno wtłoczyć w cienkie rurki norm ram i mar które żyją na mózgach umysłach i nawet

(choć to słowo dawno wyszło z życia i jest naocznym typem idealnym bez żadnego desygnatu

karabinu do zabijania niedowiarków niewiernych miernych i marnych

i niemierzalnych i) duszy mężatki z dwojgiem dzieci która pewnego dnia

wstaje zza stołu od komputera taśmy montażowej biurka i bura

idzie i naburmuszona w stronę najbliższego jej oczom wyjścia

ewakuacyjnego oczywisty sytuacyjny protest sprzeciw przejście na stronę opozycji

gra w piłkę rozdanie podanie o przeniesienie wyciąg z konta i wyciągnięte ręce

nogi półka z fiszkami stan badań błogosławiony trybunał stanu i standard wyjątkowy na szczęście

pani sprawę rozpatrzono na strzępy ale pozytywnie rozproszono między ludzi

którzy przyjdą się źle bawić grać w karty

dań tańczyć dancing i cafe cologne wielki bal z otwarcia

ognia i wody stołowej zza którego dopiero co wstaliśmy ale

to już pani nie dotyczy pani status jest wyjątkowy a tatuś nie przypomina dzieci

om nic znanego wcześniej

niż zdołaliśmy o uciekinierze pomyśleć

stara wiara mówiła z pewnością w głosie

da się wyróżnić elementy porządku nadprzyrodzonego to nie tylko mentalne

zjawisko to fakt niewzruszony bez żadnych uczuć prawo

objawienie spotkanie nie wymaga wzruszeń tylko porządku

podporządkowania żółte znaki ostrzegawcze odwrócony do góry dnem trójkąt wiadro

ostrzegawczy znak stop a dalej mówiła wiara rozum nie jest bezkresny jeśli tej zimowej kampanii

tej zmowy zgody przyrody z przyrodzonym nam poczuciem godności mocarstwowej nie da

się wygrać to odwrót rojem pod pewnym kątem patrzenia to lepiej

mocniej ale żadnego poczucia winy

kolejny ze świtów drapie ja lekko uniesiony

świadek dużych złości i uzasadnionych pretensji kwitnących słów

sadzonek bez szans na zło czy dobro fabuły ociekające

potem świat czy antyświat dożywany powoli i bezwolnie trochę

ekstrawagancji wakacje od pracy praca w wakacje prasa codzienna

wyciskająca z czoła małe słone krople tyle się trzeba było najeść

tyle wstydu ale tego nikt nie powie nie powierzy wstyd wstydu

samozaciskająca pętla pluskanie w butach ta druga strona

błękitnej metalicznej kuli

frazy o których prawie zapomniałem zwoje map bezkreśnie wypełnianych przez kartografów

nadprzyrodzone ręce mapy oplatające rzeczywistość jej kopią

kalką technicznym żargonem tych kilku liczących się języków

liżących demony maxwella[3] po brudnych zapracowanych brodach niewierna więc pociągająca

namiastka szwadronów dźwięków i pustyń koloru

i piwnice zamknięte za powiekami loki dymu znaczącego siną farbą braki w tlenie

baraki powiedzeń znaków i tymczasowe zatrzymanie czasu

akcji na rzecz con templum

tego dość żenującego królestwa i partackiej sprawczości popartej szumnym sprawozdaniem

stosownie do kondycji i treningu

już już starczy ten tren musi się skończyć

skoczyć w niebyt zostawić odrobinę posadzki terrrakoty linoleum ziemi

której proste zasadnicze linie mają jeszcze wiele innych perspektyw

część druga

unikać ludzi i skazać się na galerię typów mówisz

stateczny ojciec dzieciom będący jednocześnie dynamicznym biznesmenem

niezatapialna telewizja klasy średniej i wagi przyciężkawej

ciążowe sukienki i przerażające dane statystyczne

dynamo-dzieci pożerające produkt krajowy brud

na papieże umysłu trzeba mieć metodę

togę kombinezon skafander osłonięty pleksiglasem nos nie rozglądać się

do przodu cordon sanitaire mózgu

skazać się na galery statki szaleńców infamię ograniczenie wolności

to bezcenne bezecne ta wiara w pierwsze zasady i kwasy pruskie

ostateczne rozwiązania i rozwiązłe ostatki

halsem przez rozbiegane oczy rozpierzchnięte usta rozdarte nozdrza

to ciągle te same twarze i te same myśli którym coś się stało

a zaczęło się jak zawsze od języka wysuwanego powoli

na pozycje zasady naczelnej

w gardło zapchać słowa samymi sobą

spetryfikować sny i sunąć w martwicę białej poparzonej snami skóry

rzeczy dźwięku

to okazało się nagle wyjściem awaryjnym język ujściem dusznej rzeki

pomarańczowymi językami ognia i językami pon

tonów kamiennych słów

na tym statku statecznie odkrywała się

uderzenie po uderzeniu jak archeologia

bramka znaczenia to znaczy dla mnie więcej

niż myślisz niż jesteś w stanie pomyśleć

znaki tak stare nie udają

nikt nie ma złudzeń

nie przekraczają barier dźwięku i artykulacji

są jak puszka

muszkat uniesiony w powietrze

lewitujący mózg rzesza moich uniesień

zamknięta w stałych

związkach

niezbyt frazeologicznych

zawsze urwaną frazą

„koniec — aktorzy — są niepotrzebni w tej sztuce

latania — wypowiem to jasno i prosto —

jak pęk granatów myśl rzucę

a ta — jak bunkier wiadomością radosną

wybuchnie i runą tłumy w ramiona wieczystym obłędom

i w wieczystym tańcu — na scenie pozostanie

smutny samotnie brzęczący łańcuch”

dobrze nic nie będę rzucać mięsa

na rynek kartek na przemiał głowy na tory serca na pożarcie panzernym brykietom ognia

jestem umiarkowany jak ubek i jak ubikacja wierny przesądom

mój język zostanie pokaleczony będę owijał głową bandażem elastycznym

(co słowo tysiąc wersów)

pokornie pokornie w końcu nie posunąłem się ciągle o krok

zaparzam herbatę w szklance kalkuluję samochód

nieuchwytne choć ociera się o szyję nie może przeciąć skóry i głowa

trzyma się ciągle prosto

niech opadnie ta głowa i głos mi się podniesie do stanu krzyku

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

kamera obskóra[4]

1

więc dobrze będziemy

zmieniać perspektywę emocjonalny odjazd

i zwolnione tempo przeżuwania

słów całkiem przyzwoicie wypełnionych treścią

żołądkową

gorzką i pestkówką będziemy

wyciągiem z sennego wiśniowego serca

(jak proporzec chorągiew pułk zabójczych myśli

na sekundę

niebo zawisło w wyciągniętych i unieruchomionych gipsem rękach)

aż pękną brzuchy mięsożernych słów

i kanibale zaludnią puste sieci neuronowe miast

spojrzeć w lustro zaznaczyć pianą kraniec strefy cięcia i mocno pociągnąć ostrzem

obraź obraz

te lustra popękały i nie będziemy się mogli tłumaczyć iluzją wyobrażeniem spacerem i potem

staniemy twarzą w twarz ręka w rękę policzek

nie obraź tego sobie zbyt wyraźnie to prawdziwy polip w gardle

2

jeden ucieka drugi ściga go wzrokiem

krok zagubionych kotów i rozbitych małżeństw

kiedy najpierw wbija się nóż między dwie płaskie skorupki a potem

z ostrym trzaskiem (a fe! kt) przekręca

wszystko

maszynka do mięsa

nagie jądro rozpaczliwie się kurczy pod cytrynowym sokiem

czyn niegodny synów Noego

sos wsiąka w serwetki i w końcu

żadnych uczuć wyższych

3 (albo chmury argonu)

ten trudny styk rozumu i niedowiarka

który trzeba spawać w osłonie gazów szlachetnych (bardzo)

trzeba spać i być w tym śnie zaszlachtowanym

żeby się przebrała

i wreszcie wyszła

ten trudny styk na którym parują bity nikną okręty z ekranów radarowych

udar słoneczny wielkie waciane palce i głowy

ciągle te rozchwiane głowy

ci argonauci[5]

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

w kwestii smaku raz jeszcze[6]

to rzeczywiście nie było nic wielkiego

po narkozie został nam lekki szum w głowie ale było już po wszystkim

wyniesiono meble nie wolno się uderzyć

na blado zaladzono ścierką czysty kontuar czyste konto

wypuszczono wszystkich

pusto i nie wiadomo co się stało z niektórymi słowami

wielki post.

mówili mi używając po prostu prostackich argumentów

nic nie pamiętasz

nie wiesz jak to było

skojarzenie z zatłoczonym tramwajem było oczywiste

Kanaan[7] błyszczał aluminium plastikowymi koszami na śmieci zawsze świeżo wyszorowanymi

posadzkami z lastryko

kremy odmładzające upiękniły nawet tych wydawałoby się straconych dla świata

coś było nie tak w sposób na tyle oczywisty że nikt nie chciał w to uwierzyć

poszukiwaliśmy odpowiednich metafor chcieliśmy oddać się strukturom meandrów myślowych

wyprowadzić myśl do celi consensusu

nie dano

bułka zgwałcona siekanym kotletem

dziwny aż królewską purpurą napój o słodyczy szampana

nauczyliśmy się wiele wiemy że da się wyliczyć

wylizać do czysta z większości znanych chorób że

są tacy co rozumieją zależności że

należy się pogodzić zapłacić że nie należy

nie wolno się ruszać żeby istnieć

nie trzeba myśleć wiemy że prawda

umarła że pojęcia da się wykluczyć zapić zabić

nauczyliśmy się że różnice stanowisk są nieistotne nieistniejące a duch jest

umiemy też odróżniać opisywać i klasyfikować niewielkie drgnienia w wyrazie lekkie różnice w

tembrze głosu czy kształcie zdania złożonego

niejasna jest istota tych różnic ale przecież tego też wkrótce się dowiemy.

zrozumieliśmy że sprawa jakości jest w naszych poszukiwaniach kluczowa ale włosy na łydkach

zmarszczki czerwone ręce stoją na pozycji straconej

słowo zostało zdradzone obnażone zaprowadzone na krzesło elektryczne jedynym upadkiem był

zakaz palenia w więzieniach publicznych

spisek milczenia był totalny

wierzyliśmy że są lasy nie do wydepilowania nasza uwaga skupiła się więc na budowaniu coraz

doskonalszych systemów luster połączonych ale poziom natężenia dźwięku był na wyjściu

ciągle ten sam tak jakby Negew[8] ciągnął się od morza do morza

zmieniliśmy więc metodę ze skalpelami w rękach śledziliśmy drogę ładunku elektrycznego po

pajęczynie ciała po jej odsłonięciu ujrzeliśmy jądro piękną złotą kulę pulsującą pod

poszewką z atłasu

rozum i wiara zamarły w nas

kiedy otrzepywaliśmy się ze złotego pyłu mieliśmy bardzo głupie miny

dawno kiedy oswajaliśmy chrom żeby wąskie blachy nie kaleczyły nas w ręce żeby srebrzysta

szklistość oczu nie rozpłynęła się w gładki beton

chrom zardzewiał i wszystko poszło na marne

oczy płynęły

mówili nam wiele rzeczy

kiedy stłukła się ostatnia butelka po mleku litr jak tysiąc poranków

oniemieli

oni my wszyscy

Przypisy:

1. Krzysztoń, Jerzy (1931–1982) — pisarz, dramaturg i scenarzysta, autor m. in. trzytomowej powieści Obłęd. [przypis edytorski]

2. Foucault, Michel (1926–1984) — fr. filozof, autor prac m.in. o historii seksualności, więziennictwie, psychiatrii i medycynie, autor pojęcia biowładzy. [przypis edytorski]

3. demon Maxwella — eksperyment myślowy Jamesa Clerka Maxwella (1831–1879), szkockiego matematyka i fizyka. Polegał na wyobrażeniu sobie istoty zdolnej manipulować cząstkami i przepuszczającej szybsze spośród nich do jednej połowy naczynia z gazem, a wolniejsze do drugiej. Takie działanie pozornie przeczy drugiej zasadzie termodynamiki. Paradoks da się rozwiązać stwierdzeniem, że sam pomiar prędkości cząstek wymaga wydatkowania energii. [przypis edytorski]

4. camera obscura (łac.) — ciemna komnata; nazwa prototypu aparatu fotograficznego: światłoszczelnej skrzynki z otworkiem, rzutującej obraz na jedną ze ścian. [przypis edytorski]

5. argonauci (mit. gr.) — bohaterowie, którzy pod przewodnictwem Jazona wyprawili się do Kolchidy po złote runo, m.in. Herakles, Tezeusz, Orfeusz, Kastor i Polluks; przen.: wędrowcy. [przypis edytorski]

6. w kwestii smaku raz jeszcze — nawiązanie do wiersza Zbigniewa Herberta Potęga smaku. [przypis edytorski]

7. Kanaan — staroż. kraina położona na wschodnim brzegu Morza Śródziemnego; obecnie to tereny m.in. Palestyny i Syrii. [przypis edytorski]

8. Negew — pustynia na południu Izraela. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest udostępniony na licencji Licencja Wolnej Sztuki 1.3

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lipszyc-poczytalnia-dlugie

Tekst opracowany na podstawie: Jarosław Lipszyc, Poczytalnia, Lampa i Iskra Boża, Warszawa 2000.

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Martyna Cichecka, Aleksandra Kopeć-Gryz, Paweł Kozioł, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Zabudowania miejskie, Olga Boznańska, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.