Adam Mickiewicz

To lubię

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

To lubię

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

To lubię

Spojrzyj, Marylo, gdzie się kończą gaje:

W prawo łóz[1] gęsty zarostek,

W lewo się piękna dolina podaje[2],

Przodem rzeczułka i mostek.

Tuż stara cerkiew; w niej puszczyk i sowy,

Obok dzwonnicy zrąb zgniły,

A za dzwonnicą chróśniak[3] malinowy,

A w tym chróśniaku mogiły.

Czy tam bies siedział, czy dusza zaklęta,

Że o północnej godzinie,

Nikt, jak najstarszy człowiek zapamięta,

Miejsc tych bez trwogi nie minie.

Bo skoro północ nawlecze zasłony,

Cerkiew się z trzaskiem odmyka[4],

W pustej zrąbnicy dzwonią same dzwony,

W chróstach coś huczy i ksyka.

Czasami płomyk okaże się blady,

Czasem grom trzaska po gromie,

Same się z mogił ruszają pokłady,

I larwy stają widomie.

Raz trup po drodze bez głowy się toczy,

To znowu głowa bez ciała,

Roztwiera gębę i wytrzeszcza oczy,

W gębie i w oczach żar pała.

Albo wilk bieży: pragniesz go odegnać,

Aż orlem skrzydłem wilk macha...

Dość «zgiń, przepadnij!» wyrzec i przeżegnać,

Wilk zniknie wrzeszcząc: cha, cha, cha!

Każdy podróżny oglądał te zgrozy,

I każdy musiał kląć drogę;

Ten złamał dyszel[5], ten wywrócił wozy,

Innemu zwichnął koń nogę.

Ja, chociaż pomnę, nieraz Andrzej stary

Zaklinał, nieraz przestrzegał:

Śmiałem się z djabłów[6], nie wierzyłem w czary,

Tamtędym jeździł i biegał.

Raz, gdy do Ruty jadę w czas noclegu,

Na moście z końmi wóz staje;

Próżno woźnica przynagla do biegu,

Hej! krzyczy, biczem zadaje[7].

Stoją, a potem skoczą z całej mocy,

Dyszel przy samej pękł szrubie[8];

Zostać na polu, samemu i w nocy,

To lubię, rzekłem, to lubię!

Ledwiem dokończył, aż straszna martwica[9]

Wypływa z blizkich[10] wód toni;

Białe jej szaty, jak śnieg białe lica,

Ognisty wieniec na skroni.

Chciałem uciekać, padłem zalękniony,

Włos dębem stanął na głowie;

Krzyknę: niech będzie Chrystus pochwalony:

«Na wieki wieków» odpowie.

«Ktokolwiek jesteś poczciwy człowieku,

Coś mię zachował od męki,

Dożyj ty szczęścia i późnego wieku,

I pokój tobie i dzięki.»

«Widzisz przed sobą obraz grzesznej duszy, —

Wkrótce się niebem pochlubię;

Boś ty czyścowej[11] zbawił mię katuszy

Tem jednem słówkiem: To lubię.

«Dopóki gwiazdy zejdą i dopóki

We wsi kur pierwszy zapieje,

Opowiem tobie, a ty dla nauki

Opowiedz innym me dzieje.

«Onego czasu żyłam ja na świecie,

Marylą zwana przed laty;

Ojciec mój, pierwszy urzędnik w powiecie,

Możny, poczciwy, bogaty.

«Za życia pragnął sprawić mi wesele;

A żem dostatnia i młoda,

Zbiegło się zewsząd zalotników wiele,

Posag wabił i uroda.

«Mnóztwo[12] ich marnej pochlebiało dumie,

I to mi było do smaku,

Że kiedy w licznym kłaniano się tłumie,

Tłumem gardziłam bez braku[13].

«Przybył i Józio; dwudziestą miał wiosnę,

Młody, cnotliwy, nieśmiały:

Obce dla niego wyrazy miłosne,

Choć czuł miłosne zapały.

«Lecz próżno nędzny w oczach prawie znika,

Próżno i dzień i noc płacze;

W boleściach jego dla mnie radość dzika,

Śmiech obudzały rozpacze.

«Ja pójdę!» mówił ze łzami — «Idź sobie!»

Poszedł i umarł z miłości...

Tu nad rzeczułką, w tym zielonym grobie,

Złożone jego są kości.

«Odtąd mi życie stało się nielube,

Późne uczułam wyrzuty;

Lecz ani sposób wynagrodzić zgubę,

Ani czas został pokuty.

«Raz, gdy się w północ z rodzicami bawię,

Wzmaga się hałas, szum, świsty:

Przyleciał Józio, w straszliwej postawie,

Jak potępieniec ognisty.

«Porwał, udusił gęszczą dymnych kłębów,

W czyścowe rzucił potoki,

Gdzie pośród jęku i zgrzytania zębów,

Takie słyszałam wyroki:

«Wiedziałaś, że się spodobało Panu

Z męża ród tworzyć niewieści,

Na osłodzenie mężom złego stanu,

Na rozkosz, nie na boleści.

«Ty, jakbyś w piersiach miała serce z głazu,

Ani cię jęki ubodły,

Nikt nie uprosił słodkiego wyrazu,

Przez łzy, cierpienia i modły.

«Za taką srogość, długie, długie lata,

Dręcz się w czyścowej zagubie;

Póki mąż jaki z tamecznego[14] świata,

Nie powie na cię choć: lubię

«Prosił i Józio niegdyś o to słowo

Gorzkie łzy lał nieszczęśliwy:

Prośże ty teraz nie łzą, nie namową,

Ale przez strachy i dziwy.»

«Rzekł. Mnie natychmiast porwały złe duchy:

Odtąd już setny rok minie,

W dzień męczą, na noc zdejmują łańcuchy,

Rzucam ogniste głębinie.

«I w cerkwi, albo na Józia mogile

Niebu i ziemi obrzydła,

Muszę podróżnych trwożyć w nocne chwile.

Różne udając straszydła.

«Idących w błota zawiodę lub w gaje,

Jadącym konia uskubię;

A każdy naklnie, nafuka, nałaje —

Tyś pierwszy wyrzekł: to lubię.

«Za to ci spadnie wyroków zasłona,

Przyszłość z pod ciemnych wskażę chmur.

Ach! i ty poznasz Marylę, lecz ona...»[15]

Wtem na nieszczęście zapiał kur.

Skinęła tylko, widać radość z oczek,

Mieni się w parę cieniuchną,

Ginie, jak ginie bladawy obłoczek,

Kiedy zefiry nań dmuchną...

Patrzę — aż cały wóz stoi na łące.

Siadam, powoli strach mija;

Proszę za dusze w czyścu bolejące,

Zmówić trzy Zdrowaś Marya.[16]

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. łóz (starop.) — wierzb. [przypis edytorski]

2. podaje się — znajduje się. [przypis edytorski]

3. chróśniak (starop.) — chruśniak — teren porośnięty ostrokrzewami. [przypis edytorski]

4. odmyka (starop.) — otwiera. [przypis edytorski]

5. dyszel (daw.) — drąg do kierowania pojazdem zaprzężonym w konie. [przypis edytorski]

6. djabłów — popr.: diabłów. [przypis edytorski]

7. zadaje — uderza. [przypis edytorski]

8. szrubie — popr.: śrubie. [przypis edytorski]

9. martwica — widmo kobiece. [przypis edytorski]

10. blizkich — popr.: bliskich. [przypis edytorski]

11. czyścowej — popr.: czyśćcowej. [przypis edytorski]

12. mnóztwo — popr.: mnóstwo. [przypis edytorski]

13. bez braku (starop.) — bez wyjątku. [przypis edytorski]

14. tamecznego (starop.) — tamtego. [przypis edytorski]

15. Ach! i ty poznasz Marylę, lecz ona... — mowa o Maryli Wereszczakównie, z którą Mickiewicz romansował od 1818 lub 1819 r. Zaowocowało to niespełnioną miłością, ponieważ Maryla była zaręczona z hrabią Puttkamerem i w 1821 r. wzięła ślub z tymże. [przypis edytorski]

16. Marya. — popr.: Maria. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/mickiewicz-ballady-i-romanse-to-lubie/

Tekst opracowany na podstawie: Mikołów : K. Miarka, [1898]

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Michał Bień, Monika Myszkowska, Paulina Ołtusek.

Okładka na podstawie: Zaduszki, Witold Pruszkowski (1846–1896), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.