Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Pocałunki

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

ISBN-978-83-288-8012-2

Pocałunki

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Plaża w nocy

5. Wybrzeże

6. Syreny

7. Morze i niebo

8. Portret

9. Gorzka zatoka

10. Wiersz ukradziony

11. Westchnienia

12. Mewa

13. Talerz z Kopenhagi

14. Obrazek

15. Kobieta w morzu

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

16. Umarły

17. Zmierzch na morzu

18. Marina

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

19. Bezpieczeństwo

20. Narcyz

21. Miłość

22. Anioł i Jakub

23. Cnoty

24. Upał

25. Lwy w klatce

26. Telegram

27. Ptak

28. Wielki Wóz

29. Nietoperz

1. 1

2. 2

30. Ćma

31. La Précieuse

32. Zraniona gazela

33. Ofelia

34. Krowy

35. Fotografia

36. Tancerka

37. Aeroplan

38. Huragan

39. Oczy na skrzydłach

1. 1

2. 2

40. Na balkonie

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

41. Róża

42. Tapicer

43. Cykorie

44. Grad

45. Listy

46. Krokusy

47. Gwiazdy spadające

48. Wiosna

49. Łabędź

50. Słowiki

51. Zawód

52. Ogród

53. Wydarty bukiet

54. List

55. Ślepa

56. Przebyta droga

57. Burza

58. Nike

59. Atlas

60. Jesień

61. Kurze łapki

62. Dni

63. Październik

64. Liście

65. Żebrak

66. Dziadek

67. Babka

68. Kobieta, która czeka

69. Żurawie

70. Pod kościołem

71. Kwiatki z Waterloo

72. Spóźniony list

73. Przypisy

74. Wesprzyj Wolne Lektury

75. Strona redakcyjna

Pocałunki

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Pocałunki

Plaża w nocy

Cicho jest całkiem od gwiazd do palm, od palm do cieni...

Na końcu świata, nad morzem zwieszony świt się zieleni...

I tylko czasem drzewka mirtowe przez sen zaszemrzą słabo,

w pianie morskiej bezsenna Wenus[1] przewróci się z boku na bok.

Wybrzeże

Meduzy rozrzucone niedbale.

muszle, które piasek grzebie,

i ryba opuszczona przez fale,

jak serce moje przez ciebie.

Syreny

Ogród nad morzem pachnie słodkim groszkiem,

na brzeg wpływają rozpienione treny.

W morzu płaczą syreny,

bo morze jest gorzkie...

Morze i niebo

Fale świecą się jak szkiełka czeskie

i szepcą, by się morza nie bać,

choć jest jak połowa nieba:

równie pełne śmierci i niebieskie...

Portret

Usta twoje: ocean różowy.

Spojrzenie: fala wzburzona.

A twoje szerokie ramiona:

Pas ratunkowy...

Gorzka zatoka

Szeroki, wesoły, wysoki,

nieulękły marynarzu siłaczu!

Wyłowiłeś mnie z mego płaczu,

jak syrenę z gorzkiej zatoki...

Wiersz ukradziony

Papierowy okręcik popłynąć nie może

wciąż odrzucany przez szumiące morze.

Lecz niech go tylko słońce wysuszy na wietrze,

a popłynie jak żaden — w powietrze!

Westchnienia

Morze jest dzisiaj smutne. Westchnienia się żalą

przy brzegu porośniętym siwo-złotą sierścią.

Jak pierś wznosi się fala i ginie za falą.

Morze wzdycha falami. Ziemia — moją piersią.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Mewa

Tęsknota nade mną szeleszcze[2].

Trąca mnie skrzydłem mewiem[3].

Czy wciąż ta sama jeszcze?

Nie wiem! Nie wiem...

Talerz z Kopenhagi

Z okrągłego siwego morza

wychodzi chłopiec nagi

i podaje swą złotą nagość,

jak na talerzu z Kopenhagi.

Obrazek

Na piasku, z chmurami za sobą

siedzą dziewczynki w trykotach.

Ziemia jest siedmiobarwna jak ich radość życia.

Morze jest jak moja tęsknota...

Kobieta w morzu

1

W czarnym trykocie lśniącym

i w kasku z gumy czerwonej

zachodzi w morzu jak słońce,

tylko z przeciwnej strony.

2

Zamieszana w srebrzystą pianę,

zamiatana szumiącą grzywą,

przekomarza się z oceanem,

który chciałby ją kochać nieżywą.

3

Leży jak w łożu.

Na fali oparła głowę.

Otworzyła ramiona płowe.

Cała oddana morzu.

4

Morze wzbiera ponad krawędzie,

zagarnia ją chciwym ruchem —

i są jak Leda z Łabędziem,

okryci łabędzim puchem.

5

Jak muszla wpółzanurzona

w fal szmaragdowym obiegu,

wsparta na smukłych ramionach

faluje leżąc przy brzegu.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

6

Odpina z ramion zapięcia,

otrząsa krople z dłoni:

łzy szczęścia gorzkiej toni,

która ją miała w objęciach.

7

Jak skarb wyrzucony przez fale

otoczona konturem blasku

spoczywa rozparta wspaniale

na migdałowym piasku.

Umarły

Spadłeś z ziemi jak gdyby do morza

w gorzkie i czarne bezkresy.

Pożarły Cię złote ryby:

Arktury i Antaresy[4]...

Zmierzch na morzu

Wybrzeże coraz to bledsze

w liliowej półżałobie

i żaglowiec oparty na wietrze,

jak ja na myśli o tobie.

Marina

1

Szum morza w otwartym oknie budzi mnie w nocy znienacka.

Świat leży przy mnie i błyszczy jak złotych gwiazd pełna tacka.

Godzina druga. Głowonóg dawno już zasnął w ciemności,

Pod ciężką głowę podłożył ramię niezmiernej długości...

2

Jedwabne rybki zmęczone w falbankach tiulowych skrzeli,

spadają sennie daleko, aż do cna czarnej kąpieli,

i te największe, z atłasu, z podszewką cudnie dobraną,

kładą się w ciemną kołyskę i szepcą sobie: dobranoc...

3

W oddali błędnej, najdalszej chwieje się srebrny krążownik.

Zasnęli już marynarze w rozkołysanej warowni.

I ukwiał zacisnął płatki najciszej i jak najtajniej,

i małe morskie koniki śpią w czarnej głębokiej stajni.

4

Na morzu wznoszą się fale jak tysiąc ust do księżyca...

Woda ma barwę młodego, zieleniącego się żyta...

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Bezpieczeństwo

Boicie się o mnie? Dlaczego?

Ach, życie jest burzliwe i złe nieskończenie,

lecz czyż potrzeba syrenie

pasa ratunkowego?

Narcyz

Nad sadzawką oprawną w modre rozmaryny

klęczałem, zapatrzony w moją twarz młodzieńczą,

by się w niej doszukać przyczyny,

czemu mnie nie kochają i za co mnie męczą?

Miłość

Nie widziałam cię już od miesiąca.

I nic. Jestem może bledsza,

trochę śpiąca; trochę bardziej milcząca,

lecz widać można żyć bez powietrza!

Anioł i Jakub

Jak Jakub z Aniołem[5], tak ja z tym wspomnieniem

mocuję się nadaremnie,

bo ono silniejsze ode mnie

i słodkie nieskończenie...

Cnoty

Wszystkie cnoty miłe Panu Bogu

maleją mi w oczach i bledną.

Posiadam już tylko jedną:

kocham cię, mój Wrogu...

Upał

Dni znużone jak muły włoką się po wybojach.

W żaluzje pukają kanikuły[6]...

Upał przyszedł z ogrodu i zamieszkał w pokojach.

Ach, jak pragnę twego serca z lodu...

Lwy w klatce

Lwica senna i naga nie czuje więzienia.

Leżąc, spogląda w oczy lwu, panu stworzenia.

On się przybliża, cały w grzywie i w męskości,

a jakaś pani patrzy — i płacze. Z zazdrości!

Telegram[7]

Wiadomość biegła szybko ze sztyletem po drucie,

jak tancerka z parasolem po linie,

i zdyszana dobiegła w oznaczonej godzinie,

by mnie zabić w oznaczonej minucie.

Ptak

Ptaszek umierający chowa się, ucieka,

by go nie ujrzał nikt w świecie,

jak serce, co się skryło w głąb piersi człowieka,

by, umierając, umrzeć w sekrecie.

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Wielki Wóz

Wędrujemy cygańskim obozem,

nocujemy w gwiaździstej grozie,

dzisiaj pod Wielkim Wozem[8],

jutro na Wielkim Wozie...

Nietoperz

1

Gdy już zmierzch wonne olejki w tęczowe niebo wetrze,

nietoperz wylatuje ze strychu.

I zaczyna mierzyć po cichu

wielkie koła tęsknoty rozlane na wietrze...

2

Traci ślad i zaczyna na nowo,

cicho trzepie skrzydłem błoniastem[9]

I mierzy, i mierzy do świtu

koła wieczornych tęsknot wiszących nad miastem.

Ćma

Fotel i książki, i świeca z cieniem

i nagle w świecy jęk pełen skarg:

To ćma płonie jasnym płomieniem

jak sama Joanna d’Arc[10]...

La précieuse[11]

Widzę cię w futro wtuloną,

wahającą się nad małą kałużą

z chińskim pieskiem pod pachą, z parasolem i z różą...

I jakżeż ty zrobisz krok w nieskończoność?

Zraniona gazela

Dusza jest nieulękła,

że nicość na życie zamienia —

oto zraniona gazela uklękła

z podziwu nad mocą cierpienia...

Ofelia

Ach, długo jeszcze poleżę

w szklanej wodzie, w sieci wodorostów,

zanim nareszcie uwierzę

że mnie nie kochano, po prostu.

Krowy

Uśmiechnięci, obojętni i zdrowi

krążycie spokojni w pobliżu,

jak trawę żujące krowy,

wkoło kogoś, co umiera na krzyżu...

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Fotografia

Gdy się miało szczęście, które się nie trafia:

czyjeś ciało i ziemię całą,

a zostanie tylko fotografia,

to — to jest bardzo mało...

Tancerka

Te dwie zmarszczki przekreśliły cię skrycie

i choć tańczysz z beztroską motyla,

w twojej sukni półniebieskiej, półlila

jesteś już jak wspomnienie, nie jak życie.

Aeroplan

Aeroplan[12], najpiękniejszy ptak biały,

leci w oddal, ponad chmur szarzyznę —

Ma skrzydła jak szarańcza. Jest jak orzeł śmiały.

A oczy ma i serce mężczyzny.

Huragan

Niebo się gniewa,

obłoki nadbiegają w tłumie!

Szczęśliwe drzewa!

Będą się mogły wyszumieć!

Oczy na skrzydłach

1

Ćmy srebrne ślepe i ciche lecą w ogniste sidła,

nie widzą złotego ciernia, który się chwiejnie żarzy.

Lecz czemu ja wpadłam w ogień, czemu spaliłam skrzydła?

Widać mam oczy na skrzydłach, zamiast je mieć na twarzy...

2

Oczy na skrzydłach nie widzą, choć są otwarte szeroko.

Tęczowe oczy na skrzydłach nie wiedzą, gdzie lecieć trzeba.

I zawsze zmylą drogę. Bo na cóż skrzydłom oko?

Wpatrzy się ślepo w błysk świecy i myśli, że leci do nieba.

Na balkonie

1

Na srebrnym balkonie pękatym,

w smudze lipowych olejków

milczymy. W skrzynkach drżą kwiaty,

powój dźwiga noc w pobladłym lejku.

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

2

Twoje usta są teraz nocne,

i blade jak usta księży.

Oczy masz srebrne i mocne,

a włosy przygładzone przez księżyc.

3

Księżyc ma kołnierz z tęczy.

Wszystko już dziś maskaradą.

Jak pajac przede mną klęczysz...

Teraz maskę nakładasz bladą...

4

Czy ci wierzyć? Z chmur kapią blaski,

niebo jest jak puch perlicy,

a cień twój długi i płaski

zaczepia kobiety w ulicy!

Róża

W tym parku pobladłym bez śmiechów i gości

przy róży rozkwitłej stoję.

Otośmy jedynymi świadkami piękności

ja jej, a ona mojej.

Tapicer

Nad łóżkiem samotnej kobiety,

dla której nie ma już rady,

księżyc, tapicer blady,

rozwija pełne wspomnień tapety...

Cykorie

Fiołkowo-niebieskie tęsknoty

twarzą ku ziemi leżące

i wsłuchane w dalekie turkoty

radości odjeżdżających...

Grad

Chmury błyskawicą podpięte

i grad lecący na głowę,

jak anielskie cukierki lodowe

z wysokości tysiąca pięter.

Listy

Do pieca, miłosny zeszycie!

Do pieca, listy — stos cały!

A żeście z ognia powstały,

więc w ogień się obrócicie!

Krokusy

Krokusy wyskakują z ziemi

jak wiolinowe nuty,

a panny się chylą nad niemi

i z nut układają bukiet.

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Gwiazdy spadające

Z twoich ramion widzę niebo drżące rozkoszą...

Spadła gwiazda. I druga, i trzecia. Prawdziwa to epidemia!

Widać dzisiaj niebem jest ziemia,

dlatego się gwiazdy przenoszą...

Wiosna

W parku, wkoło jakiegoś nudnego popiersia

zakwitły bzy jedwabne, ciężkie — cała Persja!

Posąg szepce do siebie: «Bzy kwitną. Jestem wieszcz.

Żałuję bardzo. Czego? Wiosno, ty już wiesz...».

Łabędź

Patrz! Łabędź jak znak zapytania

wypłynął na staw przeźroczy[13]...

Świat czeka i patrzy ci w oczy

pełne wahania...

Słowiki

Słowiki są dziś nieswoje.

Bzy są jak chmury krzyżyków.

Chcesz zabić serce moje?

Przecież się nie zabija słowików?

Zawód

Wieczność woła daremnie

o jeden twój pocałunek!

Nieśmiertelnie płacze we mnie

zawiedziony, nieśmiertelny gatunek...

Ogród

Gdy wiosna zaświta

jest w ogrodzie raz ciemniej, raz jaśniej.

Wciąż coś zakwita, przekwita.

Wczoraj kwitło moje serce. Dziś jaśmin.

Wydarty bukiet

Już zwiędły kwiaty w bukiecie

wydartym mi siłą z dłoni.

Żyć to mi nie dajecie,

lecz umrzeć mi nikt nie wzbroni...

List

Ktoś list dostał. Komuś serce bije.

Idzie czytać pod kwitnące jabłonie.

Czyta. Chwyta się ręką za szyję

i dno traci, i w powietrzu tonie.

Ślepa

Ślepa jestem. Oślepiona majem.

Nic nie wiem, prócz, że pachną bzy.

I ustami tylko poznaję,

żeś ty nie ty...

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przebyta droga

Słońce stanęło w zenicie.

Oglądam się na przebytą drogę:

«To ma być moje życie?

Patrzeć się na to nie mogę!».

Burza

Przeżywamy dziś burzę: drzewa, ja i wy.

Lecz ja szepcę słowa najcichsze,

a wy ryczycie w wichrze

jak zielone lwy...

Nike

Ty jesteś jak paryska Nike z Samotraki[14],

o miłości nieuciszona!

Choć zabita, lecz biegniesz z zapałem jednakim,

wyciągając odcięte ramiona...

Atlas

Nie odchodź, piękny Atlasie[15]!

Moje niebo na tobie spoczywa!

Niech choć chwilę śpiewa wieczność szczęśliwa

w twoich ramion atletycznym atłasie.

Jesień

Chodzi w szalu czerwonym i złotym.

Przegląda się w owalu jeziora.

Lecz jest chora. I nic nie wie o tym,

że ją pochowają w tym szalu.

Kurze łapki

I już kurze łapki na skroni?

Ach, czas jak gdacząca kura

o zabłoconych pazurach

przebiegł po białych płatkach okwitłej jabłoni!

Dni

Życie moje wstawione w cień

więdnie bez światła dziennego.

Codziennie opada z niego

pożółkły, zwiędły dzień...

Październik

Brzozy są jak złote wodotryski.

Zimno jest jak w ostatnim liście.

A słońce jest jak ktoś bliski,

który ziębnie i odchodzi. Lecą liście...

Liście

Rumieńce lata pobladły.

Liść złoty z wiatrem mknie.

I klonom ręce opadły,

i mnie...

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Żebrak

Darmo stoję i żebrzę od godzin tak wielu!

Wiatr tylko liść mi rzucił w nadstawiony kapelusz.

Lecz liście nisko stoją[16]. Gdy umrę, bom już stary,

to mi go może w niebie wymienią na dolary.

Dziadek

Źle widzę jednym okiem,

nienawidzę przeciągów

i patrzę z moich okien

jak z okien pociągu...

Babka

Pierś moja coraz słabiej oddycha,

krew moja coraz wolniej płynie,

w sieci zmarszczek jak w pajęczynie

leżę spętana i cicha...

Kobieta, która czeka

Czeka, patrzy na zegar swych lat,

gryzie chustkę z niecierpliwości.

Za oknem świat zszarzał i zbladł...

A może już za późno na gości?

Żurawie

O żurawie na niebie krwawym!

O kluczu lekki i złoty,

który otwierasz tęsknotę

za nieskończonym odlotem!

Pod kościołem

Niebo pobladło z tęsknoty,

złote liście toczą się kołem...

Moja młodość była jak gotyk.

Siedzę teraz jak pod kościołem...

Kwiatki z Waterloo

Wiersze moje jak kwiaty krótki zapach ślą,

jak kwiaty tracą płatki.

Na wielkich, samotnych polach Waterloo[17]

zerwane kwiatki...

Spóźniony list

Może kiedyś, nieoczekiwanie,

przyjdzie list ten. I nic się nie stanie.

Tylko patrząc w oczy Panu Bogu,

rzeknę z cicha: «Za późno, mój Panie!».

Przypisy:

1. Wenus (mit. rzym.) — rzymska odpowiedniczka Afrodyty, bogini miłości, która zgodnie z legendą wyłoniła się na brzegach Cypru z piany morskiej. [przypis edytorski]

2. szeleszcze — dziś popr. forma: szeleści. [przypis edytorski]

3. mewiem — dziś: mewim; dawna forma fleksyjna zachowana ze względu na rym: z „nie wiem”. [przypis edytorski]

4. Arktury i Antaresy — najjaśniejsze gwiazdy w gwiazdozbiorach odpowiednio: Wolarza i Skorpiona. [przypis edytorski]

5. Jakub z Aniołem — wiersz jest nawiązaniem do popularnego w sztuce motywu biblijnego, przedstawiającego walkę Jakuba z Aniołem pochodzącą z Księgi Rodzaju. Pawlikowska-Jasnorzewska sięga po ten obraz, aby zilustrować ambiwalentne, pozytywne i zarazem negatywne, uczucia. [przypis edytorski]

6. kanikuły — upały. Nazwa ta pochodzi od łac. canicula oznaczającego „suczkę”, co wiąże się z nazwą gwiazdy (Syriusza) w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Syriusz wschodzi na niebie w okresie letnim, gdy nadchodzą upały. [przypis edytorski]

7. telegram (z gr. tele: daleko, grámma: litera, pismo) — wiadomość tekstowa przekazywana stosunkowo szybko (szybciej niż list) na odległość za pomocą telegrafu (systemu urządzeń elektromagnetycznych), następnie dalekopisu; usługi takie świadczyły urzędy pocztowe; telegramów używano od lat 50. XIX w., a w pierwszej dekadzie XXI w. ta metoda komunikacji została porzucona w związku z upowszechnieniem internetu i korespondencji za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) czy telefonów komórkowych (SMS). [przypis edytorski]

8. Wielki Wóz — jeden z najbardziej rozpoznawalnych asteryzmów północnej półkuli nieba, złożony z siedmiu najjaśniejszych gwiazd gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy. [przypis edytorski]

9. błoniastem — dziś: błoniastym, dawna forma zachowana ze względu na rym. [przypis edytorski]

10. Joanna d’Arc (1412–1431) — bohaterka narodowa Francji; podczas wojny stuletniej poprowadziła armię francuską do kilku ważnych zwycięstw, twierdząc, że działa kierowana przez Boga; została schwytana przez Burgundczyków, przekazana Anglikom, osądzona przez sąd kościelny za herezję i spalona na stosie; święta Kościoła katolickiego (od 1920). [przypis edytorski]

11. la précieuse (fr.) — wykwintnisia. [przypis edytorski]

12. aeroplan (daw.) — samolot. [przypis edytorski]

13. przeźroczy (daw.) — dziś: przeźroczysty. [przypis edytorski]

14. Nike z Samotraki — marmurowa rzeźba hellenistyczna odnaleziona bez głowy na greckiej wyspie Samotraka, obecnie przechowywana w Luwrze. [przypis edytorski]

15. Atlas (mit. gr.) — tytan dźwigający sklepienie niebieskie. [przypis edytorski]

16. stać nisko — tu: mieć niską wartość handlową. [przypis edytorski]

17. Waterloo — miejscowość w Belgii, znana z ostatecznej klęski Napoleona w bitwie z 1815 r. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pawlikowska-jasnorzewska-pocalunki/

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (www.wolnelektury.pl).

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Ilona Kalamon, Wojciech Kotwica, Paweł Kozioł, Monika Kępska, Aleksandra Sekuła, Paulina Stefańska, Paulinav Stefańska.

Okładka na podstawie: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, autor nieznany, domena publiczna

ISBN-978-83-288-8012-2

Plik wygenerowany dnia 2025-07-06.