Jan Kochanowski

Pieśń XIII

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Pieśń XIII (Panu dzięki oddawajmy...)

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Pieśń XIII[1][2]

Panu dzięki oddawajmy,

Jego łaskę wspominajmy,

Który hardym miesza rzeczy,

A skromne ma na swej pieczy.

On hardy, nieunoszony[3],

On tyran północnej strony[4],

Któremu, jako sam mniema,

Świat tak wielki równia nie ma,

Car moskiewski plac mężnemu

Puścił[5] królowi polskiemu[6];

Nie oparł sie aż o lody

Niepławnej[7] północnej wody.

Granic i zamków budownych[8]

Odbieżał, i miast warownych;

Płatna to, kiedy o duszę[9],

I sam go obmówić[10] muszę.

Obróć swój koń prędkonogi,

Nieścigniony care[11] drogi.

Chcesz być groźnym, a uciekasz;

Jesliś płochy[12], hardzie nie każ[13].

Teraz był czas porokować[14],

Komu szłyk naprzód zdejmować[15];

Teraz sie było dowiadać,

Kto ma naprzód z konia spadać.

Bóg pomóż, królu jedyny

Szerokiej polskiej krainy;

Umiesz ty hardym dogodzić

Ani sie im dasz rozwodzić[16].

Zdjąłeś maszkarę[17] butnemu

Tyranowi moskiewskiemu;

Okazałeś, że nie kąsa,

Chocia to[18] porożem[19] wstrząsa.

W zamcech nadzieję pokładał,

Ale i tych prędko stradał.

Nie przyszło mu do odsieczy;

Głowy ostrzec[20] barziej k rzeczy[21].

Znowu tedy, skąd był wyszedł,

W ręce polskie Połock przyszedł,

Za powodem szczęśliwego

Stefana, króla polskiego.

Nie pomogły kule częste,

Zręby[22] mocne, baszty gęste:

Puściły żelazne brony[23].

A ty, królu niezmożony,

Nie tylko zamki budowne

I twierdze bierzesz warowne,

Ale co chwalniejsza[24] w tobie,

Jesteś silen i sam sobie[25].

Nie puściłeś wódz gniewowi,

Łaskęś nieprzyjacielowi

Uczynił; masz i dzielnością,

Masz już nadeń[26] i ludzkością.

Zdrów bądź, królu niezwalczony.

Ciebie moje wdzięczne strony[27]

Nie zmilczą miedzy sławnemi

Bohatery walecznemi.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Ks. 2, Pieśń XIII — pierwodruk pieśni pt. O wzięciu Połocka w zbiorze Pieśni trzy (1580). Napisana po rozejmie polsko-rosyjskim w Jamie Zapolskim 15 stycznia 1582. [przypis redakcyjny]

2. W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

3. nieunoszony — nieobłaskawiony, niepokorny. [przypis redakcyjny]

4. tyran północnej strony — Iwan Groźny. [przypis redakcyjny]

5. plac (...) / Puścił — ustąpił miejsca. [przypis redakcyjny]

6. królowi polskiemu — chodzi o Stefana Batorego. [przypis redakcyjny]

7. niepławny — nie nadający się do żeglugi. [przypis redakcyjny]

8. budowny (starop.) — okazały, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

9. Płatna to, kiedy o duszę — opłaci się, warto (to zrobić), gdy chodzi o duszę (tj. o życie). [przypis redakcyjny]

10. obmówić* (starop.) — usprawiedliwić. [przypis redakcyjny]

11. care — carze (forma rzadka, może celowy rusycyzm); nieraz uważano to za pomyłkę druku. [przypis redakcyjny]

12. płochy — płochliwy, bojaźliwy. [przypis redakcyjny]

13. hardzie nie każ — nie zachowuj się (a. nie wypowiadaj się, por. kazać: mówić) hardo (tj. wyniośle, butnie). [przypis redakcyjny]

14. porokować — podyskutować, porozmawiać (tak w wyd. Pieśni trzech; w pierwodruku Pieśni: prorokować). [przypis redakcyjny]

15. szłyk — wysoka futrzana czapka, szpiczasto zakończona; znaczenie wersu: kto powinien się pierwszy kłaniać (aluzja do niezdecydowania w rokowaniach pokojowych). [przypis redakcyjny]

16. rozwodzić — tu: rozprzestrzeniać się, panoszyć. [przypis redakcyjny]

17. maszkara (daw.) — maska. [przypis redakcyjny]

18. chocia to (starop.) — mimo że. [przypis redakcyjny]

19. poroże — rogi. [przypis redakcyjny]

20. głowy ostrzec — uchronić głowę. [przypis redakcyjny]

21. k rzeczy (starop.) — odpowiednio (do rzeczy), słusznie. [przypis redakcyjny]

22. zręby — szańce. [przypis redakcyjny]

23. brona (daw.) — brama. [przypis redakcyjny]

24. co chwalniejsza — co bardziej godne pochwały. [przypis redakcyjny]

25. Jesteś silen i sam sobie — i sam nad sobą panujesz. [przypis redakcyjny]

26. masz (...) nadeń — przewyższasz go. [przypis redakcyjny]

27. strony — struny. [przypis redakcyjny]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-xiii

Tekst opracowany na podstawie: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Sekuła, Olga Sutkowska, Piotr Wilczek.

Okładka na podstawie: Nina Matthews Photography@Flickr, CC BY 2.0

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.