Lili Rodał

Getto

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Getto

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Getto

Oświęcim 1940

Zginęła w 1944

Ludzie mówią, że wiosna już,

Słychać deszcz wiosennych burz,

Tylko ja nic nie widziałam,

Przez czarne getta mury[1],

Przez szubieniczne sznury,

Nie widziałam Cię, wiosno — że jesteś tak blisko,

Bo widzisz, zmieniło się wszystko,

Przewrócił się świata porządek,

Początek to koniec, koniec to początek,

Tylko Ty, jak co roku,

Przybyłaś do nas w zielonym obłoku,

Choć do góry nogami stoi świat,

Ty jedna przybyłaś do getta krat,

Dziwne!? Wiosna się nami nie brzydzi,

Wiosno? nie widzisz? przecież my Żydzi.

Dawniej chodziliśmy w chałatach,

A dziś zamknięci w ciasnych getta kratach,

Mamy Twe słonko, wiosno, w żółtych łatach.

Małe dzieci getta

Po co w getcie dzieci?

Cieszą się, że słonko świeci

Po co w getcie świeci?

Na brudnych podwórkach

Gdzie śmierdzą rynsztoki,

Bawią się w clowna, w chowanego, kroki,

Blade, wątłe, anemiczne, marne,

W szczupłej twarzy widać oczy czarne,

Smutne oczy dziecięce.

Dlaczego smutne?

Bo grób ojca nie porósł jeszcze w ziela żywe,

Bo siostra z lagru[2] jeszcze listy straszliwe,

Bo brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze[3],

Bo matka od prania ma gorączkę, dreszcze,

Bo w domu nie ma kartofli ni chleba,

A jeść przecież trzeba, jeść zawsze trzeba,

Bo dzień jest taki pogodny,

A Abramek jest głodny, tak głodny,

W nocy mam sny, mary,

Morderstwa, rabunki, trupy, koszmary,

Ratunku! Kto ma ratować?

W dali gdzieś śmiech. Co tam?

Et nic, Żyd zdechł.

Co tam na froncie in schweren kämpfen[4],

Padają młodzi żołnierze

Für Führer, Volk und Vaterland[5]

Na papierze.

Małe dzieci getta

Po co w getcie dzieci?

Cieszą się, że słonko świeci

Po co w getcie świeci?

Idzie Wiosna, czar, żar, woń drzew,

Od nowa zakwitną: trupy, łzy, krew

O Boże! jeśli jesteś!?

S. O. S.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. Przez czarne getta mury — z informacji z archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego wynika, że autorka przebywała w getcie w Będzinie, a wcześniej być może w getcie w Oświęcimiu. Getto w Będzinie podlegało innym zasadom niż tego typu żydowskie dzielnice zamknięte znajdujące się na terenie Generalnej Guberni. W gettach utworzonych na terenach wcielonych do III Rzeszy początkowo panowały znacznie lepsze warunki, nie było głodu, deportacje były rzadsze i mniej liczne. Getto będzińskie przez dłuższy czas nie było nawet ogrodzone. Na jego terenie działały różne organizacje samopomocowe, a więźniowie pracowali w tzw. szopach. Dopiero 1 sierpnia 1943 (czyli rok później niż w Warszawie) rozpoczęła się akcja likwidacyjna, znana jako Akcja Będzińska. Członkowie ruchu oporu w getcie będzińskim w porozumieniu z bojownikami z pobliskiego getta w Sosnowcu wzniecili wówczas bunt. Organizatorami obu zrywów byli Józef i Bolesław Kożuchowie (związani z organizacją Hanoar Hacijoni), Frumka Płotnicka (łączniczka ŻOB na terenie kraju) oraz Cwi Brandes (z Haszomer Hacair, członek kierownictwa ŻOB-u w Będzinie). Przez trzy dni powstańcy bronili się w przygotowanych wcześniej bunkrach, ostatecznie zostali jednak pokonani i zamordowani. Niemal wszyscy Żydzi z Będzina zostali wywiezieni do Auschwitz. [przypis edytorski]

2. lager — z niem. obóz, tu w znaczeniu nazistowski obóz (pracy, koncentracyjny, zagłady). [przypis edytorski]

3. brat dostał kartkę i nie stawił się jeszcze... — prawdopodobnie chodzi o kartkę z informacją, że wymieniona w dokumencie osoba powinna stawić się do deportacji, czyli transportu do obozu koncentracyjnego lub obozu zagłady. [przypis edytorski]

4. in schweren kämpfen (niem.) — w ciężkich walkach. [przypis edytorski]

5. Für Führer, Volk und Vaterland (niem.) — za Führera, naród i ojczyznę. Slogan był używany w czasie III Rzeszy w okresie rządów Adolfa Hitlera. Miał podkreślać jedność narodu wokół wodza (Führera), lojalność i oddanie narodowi niemieckiemu oraz ojczyźnie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rodal-getto

Tekst opracowany na podstawie: Tango łez śpiewajcie muzy, pod red. B. Keff, wyd. Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2012.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Paulina Choromańska, Aleksandra Sekuła, Maria Świetlik.

Okładka na podstawie: Żydowskie dzieci, autor nieznany, domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.