Taras Szewczenko

Noc Tarasowa

tłum. Władysław Syrokomla

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Noc Tarasowa

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Noc Tarasowa

Тарасова ніч

Znów na rozdrożu widać kobziarza[1],

Jak staroświeckie pieśni powtarza.

Dziewczęta, chłopcy, w całej gromadzie

Zakwitli przy nim jak maki w sadzie.

Kozak gra w kobzę[2] i słowem gwarzy,

Jak się Moskale, Lachy[3], Tatarzy

Bili z Kozactwem, jak siła cała

Tu się w pobliżu rankiem zbierała,

Jak Kozakowi, gdy w boju padnie,

Żółtą mogiłę sypano ładnie.

Wygrywa kobziarz, wzrok mu się pali,

Aż licho z echem śmieje się w dali.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

«Jedna z Limanu[4], czarna, ponura,

A druga z pola powstaje chmura,

Aż step pociemniał, a Ukraina

Jak małe dziecię truchleć poczyna.

Nikt nie ratuje, nikt jej nie baczy,

Marnie zaginie naród kozaczy!

Giniesz nabyta po ojcach chwało!

Już dla Kozactwa miejsca nie stało[5],

Kozackie dzieci rosną niechrzczone[6],

Kochania ślubem nieuwieńczone,

Nad zmarłym psalmy zamilkły święte,

Opustoszały cerkwie zamknięte.

Hej, Nalewajko[7]! Ozwij się z grobu.

Huknij, Krywczynie! Nie ma was obu.

Lecz dał się słyszeć odgłos Pawlugi[8],

Taras Trasiło[9] ozwał się drugi,

Ozwał się z jękiem... «O Ukraino!

Jakaż straszliwą giniesz ruiną!»

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Ozwał się w stepie Taras Trasiło,

Chce Kozaczyznę[10] ratować miłą,

A orzeł silnie w skrzydła rozmacha,

I wszystkie wieści zaniósł do Lacha.

A pan Trasiło grzmi z całych piersi:

«Dosyć się lękać, bracia najszczersi,

Zaraz się skończą nasze niedole,

Panowie bracia, na koń i w pole!»

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Już nie trzy dzionki i nie trzy noce,

Jak pan Trasiło szablicą grzmoce[11],

Już od Limanu aż do Trybała[12]

Krew chrześcijańska pole zalała.

Nie sprzyja szczęście kozackiej rzeszy,

Pan Koniecpolski[13] wielce się cieszy,

Cieszy go smutna przegrana nasza,

Na szumny bankiet szlachtę zaprasza.

I Taras zebrał swoją gromadę,

Nie na biesiadę, lecz na obradę.

«Bracia wy moi i atamani!

Dajcie mi radę, tutaj zebrani,

Co mamy począć? Tam pełną czaszą

Już piją Lachy pohybel[14] naszą.

Niechaj ucztują nasi panowie,

Niechaj im wino służy na zdrowie,

A my o naszej myślmy potrzebie,

Niedługo słońce zajdzie na niebie».

I krwawe słońce zaszło za góry

I Kozaczyzna jak groźne chmury

Objęła Lachów na cztery strony —

A kiedy księżyc przedarł opony,

Ryknęło działo... i Lach bez broni

Budzi się ze snu, chce dopaść koni,

Budzi się ze snu, przetarł powieki,

I znów zasypia, lecz już na wieki.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Tam ponad rzeką w polnej przestrzeni,

Czarna mogiła wyświeca czołem;

A tam się bujna trawa zieleni,

Gdzie Kozak z Lachem krew leli społem[15].

A na mogile z głodu kruk kracze

I głodne wilki zębami dzwonią,

Że pojednane siły kozacze

Dzisiaj na ostre[16] z Lachem nie gonią.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. kobziarz — muzyk grający na kobzie, instrumencie strunowym przypominającym lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei. [przypis edytorski]

2. gra w kobzę — dziś popr.: gra na kobzie. [przypis edytorski]

3. Lachy (z ukr.) — tak nazywali Polaków wschodni sąsiedzi. [przypis edytorski]

4. liman — zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie. [przypis edytorski]

5. nie stać (daw.) — zabraknąć, nie starczyć. [przypis edytorski]

6. Kozackie dzieci rosną niechrzczone (...) Opustoszały cerkwie zamknięte — z powodu prześladowań wyznawców prawosławia w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [przypis edytorski]

7. Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie. [przypis edytorski]

8. Pawluga, właśc. Paweł Michnowicz But (zm. 1638) — ataman kozacki, przywódca powstania chłopsko-kozackiego przeciw polskiemu panowaniu w 1637; po klęsce pod Borowicami schwytany i stracony w Warszawie. [przypis edytorski]

9. Taras Trasiło, właśc. Triasiło Fedorowicz (zm. po 1636) — ataman kozacki, jedna z najważniejszych postaci ukraińskiego folkloru oraz ukraińskiej idei narodowej; organizator kampanii na Krymie (1629); przywódca antyfeudalnego powstania Kozaków i chłopów w 1630; zmusił wojska polskie do opuszczenia Korsunia; w maju 1630 okopał się pod Perejasławiem, gdzie 1 czerwca miała miejsce tzw. „noc Tarasa”: wypad Kozaków do obozu wojsk polskich, gdzie udało im się zadać duże straty przeciwnikowi; 15 czerwca Kozacy zdobyli kilka polskich armat; brak artylerii zmusił hetmana Stanisława Koniecpolskiego do zawarcia w drugiej połowie czerwca ugody perejasławskiej; hetman polski żądał między innymi wydania Fedorowicza, na co jednak starszyzna nie chciała się zgodzić, niemniej odsunięto go od dowodzenia; Fedorowicz opuścił Perejasław wraz ze swoimi stronnikami, aby organizować kolejne powstanie przeciwko Polakom, jednak bez większych sukcesów. [przypis edytorski]

10. Kozaczyzna — tu: kraj kozacki. [przypis edytorski]

11. grzmoce — dziś popr.: grzmoci. [przypis edytorski]

12. Trybał, dziś popr.: Trubajło, ukr. Трубайло — ludowa nazwa ukraińskiej rzeki Trubiż, lewego dopływu Dniepru. [przypis edytorski]

13. Koniecpolski, Stanisław (1591–1646) — hetman wielki koronny, kasztelan krakowski, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich wodzów. [przypis edytorski]

14. pohybel (z ukr.) — szubienica, przen. zguba. [przypis edytorski]

15. społem (daw.) — wspólnie, razem. [przypis edytorski]

16. na ostre — na broń ostrą, przen.: na śmierć. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-noc-tarasowa/

Tekst opracowany na podstawie: Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojciech Kotwica.

Okładka na podstawie: Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.