Taras Szewczenko

Topola

tłum. Władysław Syrokomla

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Topola

1. Strona tytułowa

2. Spis treści

3. Początek utworu

4. Przypisy

5. Wesprzyj Wolne Lektury

6. Strona redakcyjna

Topola

Тополя

Wieje wicher, wieje srodze,

Aż szumi dolina,

Bije w topól, co przy drodze,

Aż ku ziemi zgina.

Kształt jej wzniosły, liść szeroki,

Po cóż się zieleni?

Jakby morze legła niwa,

W dalekiej przestrzeni,

Idzie czumak[1], schyli głowę,

Zatrzyma się chwilkę;

Idzie czaban[2] i z supiłką[3]

Siądzie na mogile.

Wszędzie pustka, podróżnego

Aż serce zaboli,

Drzew tu nie ma — oprócz jednej

Sierocej topoli.

Któż ją sadził, by zmarniała

Do stepu wciśnięta?

Ja rozpowiem całe dzieje,

Słuchajcie, dziewczęta.

Pokochała, ej, Kozaka

Czarnobrewka hoża;

Kozak odszedł i gdzieś zginął

W głębi Zaporoża.

Gdyby wiedzieć, że porzuci,

Toby nie kochała;

Gdyby wiedzieć, że zaginie,

Iść by mu nie dała.

O wieczornej dobie

Nie chodziłaby po wodę,

Aby z lubym[4] pod wierzbami

Porozmawiać sobie.

Gdyby zgadnąć, jaka dola

Do nas się uczepi,

Gdyby zgadnąć — ej, dziewczęta,

Nie badajcie lepiej!

Nie pytajcie swego serca,

Co się tam w nim dzieje;

Bo wie serce, kogo kocha

I po kim więdnieje.

Nie na długo czarne oczko

Z czarnej brewki błyska,

Nie na długo białe lice

Rumieńcem wytryska.

Zwiędnie liczko, zgaśnie oczko

W waszych lat połowie...

Kochajcie się, młodzi ludzie,

Jak wam serce powie.

Zaszczebiotał słowik mały,

Siedząc na kalinie,

Młody Kozak śpiewa pieśnię[5],

Chodząc po dolinie.

Wyśpiewuje, aż tam z chaty

Wyjdzie czarnobrewa.

Kiedy wyjdzie, on jej pyta,

Czy się matka gniewa.

I uścisną się raz, drugi

Wśród słowiczych treli,

Posłuchają i odchodzą

Oboje weseli.

Nikt nie widzi, nikt nie słyszy,

Nikt u niej nie spyta:

«Gdzieżeś była, coś robiła

U studni koryta?»

Och, kochała czarnobrewa,

Aż serduszko mdlało;

Czuło dziewczę, że przychodzi

Wycierpieć niemało.

Odszedł luby, z nim odeszła

Najsłodsza otucha.

W dzień i w nocy krasawica[6]

Jak gołąbka grucha.

Już słowiczek nie szczebiocze,

Mętna w studni woda:

Już nie śpiewa pod wierzbami

Czarnobrewka młoda.

Ej, nie śpiewa czarnobrewka,

Boży świat ją nudzi,

Z ojcem, z matką tak jej tęskno

Jak wśród obcych ludzi.

Bez lubego blask słoneczny

To jak uśmiech wroga;

Wskroś by ziemi z drżącym sercem

Skryła się nieboga.

Minął roczek, minął drugi,

A Kozak nie wraca;

Jak badylek schnie dziewczyna,

Dni tęsknotą skraca.

Nie spytała matka córki:

«Co ci truje lata?»,

Lecz za starca, za bogacza

Biedne dziecko swata.

«Wyjdź, córko, w dziewczym wianuszku

Nie zwiekować wieku.

Będziesz panią przy staruszku

I bogatym człeku».

«Nie chcę, matko, twego państwa,

Nie chcę takiej mowy!

Ręcznikami weselnymi

Spuść mnie w dół grobowy.

Niechaj księża zaśpiewają,

Niech się drużki zbiorą,

Wolę leżeć w ciasnej trumnie,

Niźli żyć z potworą».

Nie słuchała matka córki,

Ale sprawia gody[7].

Czarnobrewka widzi, milczy,

Mocuje duch młody.

Poszła w nocy do wróżbiarki,

Aby jej wróżyła:

Długoż potrwa, długo z lubym

Rozłąka niemiła?

«Babko-serce, babko-złoto,

Mój kwiecie różowy,

Powiedz prawdę: gdzie mój luby?

I czy żyw, czy zdrowy?

Czy mnie rzucił, czy mnie kocha

Wzajemnym kochaniem?

Powiedz prawdę — na kraj świata

Ja polecę za nim.

Babko-serce, babko-złoto,

Co czynić wypada?

Bo mnie matka za mąż daje

Za starego dziada.

Jego kochać to nad siły,

Sercu nie rozkażę;

Chciałabym się topić w rzece,

Lecz Boga obrażę.

Jeśli luby mój nie żyje,

Zrób tak, babko, raczej,

Bym do domu nie wróciła,

Bo zginę z rozpaczy.

Tam już swaty mnie czekają,

W weselnym zamiarze...»

«Dobrze, córko! Spocznij trochę,

A czyń, co ci każę.

Sama kiedyś w młodej dobie[8]

Czułam serca władzę;

Przeszło licho — już nie sobie,

Ale drugim radzę.

Twoją dolę, moja córko,

Znam już od dni wiela,

I dla ciebie czarownego

Nazbierałam ziela».

Poszła stara i kosz ziela

Dostała z policy[9]:

«Masz to dziwo, moje dziecię,

Idź z nim do krynicy.

Twarz kryniczną obmyj wodą

I nim kur zapieje,

Tego zioła wypij nieco,

Duch poweseleje.

A wypiwszy — bież[10] co siły;

Będą cię wołali,

Nie patrz na nich — bież do miejsca,

Gdzieście się żegnali.

Tam odpocznij — a twój luby

Do ciebie przyleci.

Gdy nie przyjdzie, wypij wodę

Raz, drugi i trzeci.

Gdy zaczerpniesz po raz pierwszy,

Ujrzysz go, niebogo[11].

Gdy zaczerpniesz po raz drugi,

Koń ci tupnie nogą.

Jeśli żyje — to cię zechce

Widzieć najgoręcej.

Gdy zaczerpniesz po raz trzeci,

Nie pytaj już więcej.

Idź do zdroju, ufaj czarom.

Wszystko pójdzie snadnie[12],

Lecz się przy tym nie przeżegnaj,

Bo wszystko przepadnie».

Wzięła ziółko... opuściła

Czarownicy progi:

«Iść... czy nie iść?... Ha, już późno

Wracać się z pół drogi».

Twarz umyła, ziółka piła

Nieszczęsna dziewczyna,

Po raz drugi... po raz trzeci,

I śpiewać poczyna:

«Pływaj, pływaj, mój łabędziu,

Po morskim lazurze!

Rośnij, rośnij, topolin,.

Aż ku samej chmurze!

Spytaj Boga, czy na długo

Los mię z lubym dzieli?

Rośń wysoko, by za morzem

O tobie wiedzieli.

Po tej stronie moja dola,

A po tej niedola.

Tam gdzieś luby, czarnobrewy

Harcuje wśród pola,

A ja płaczę, tracę lata,

Łudząc się nadzieją.

O, rozpowiedz tam lubemu,

Że się ludzie śmieją!

Powiedz jemu, że zaginę,

Gdy nie spieszy ku mnie,

Bo mnie matka jeszcze żywą

Pragnie pogrześć w trumnie.

Któż utuli, kto przygarnie

Matkę nieszczęśliwą?

I kto tutaj czuwać będzie

Nad jej głową siwą?

Boże, Boże! Matko moja!

Przyjdziesz do topoli,

Jak na świecie mnie nie będzie,

Serce cię zaboli.

Płakać będziesz, ej, raniutko,

Gdzie przed słońca wschodem,

Aby ludzie nie wiedzieli,

Żem twych łez powodem...

Rośnij, rośnij, topolino,

Aż ku samej chmurze!

Pływaj, pływaj, mój łabędziu,

Po morskim lazurze!»

Tak dziewczyna jęczy w stepie

Swą pieśń udręczenia.

Ziele cudu dokazało,

Bo ją w topól zmienia.

Już lubego czarnobrewy

Nie ujrzało oko;

Rośnie w stepie giętko, cicho,

Wysoko... wysoko!

Wieje wicher, wieje srodze,

Aż szumi dolina,

Bije w topól, co przy drodze,

Aż ku ziemi zgina.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą: wolnelektury.pl/pomagam/

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.

KRS: 0000070056

Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

Przypisy:

1. czumak (daw., ukr.) — chłop ukraiński, żyjący z handlu, przewożący swój towar, często na bardzo duże odległości, wozami zaprzężonymi w woły. [przypis edytorski]

2. czaban — pasterz stepowy, koczownik. [przypis edytorski]

3. supiłka (reg.) — fujarka; piszczałka. [przypis edytorski]

4. luby (przestarz.) — miły; ulubiony; ukochany. [przypis edytorski]

5. pieśnię — dziś popr. forma B. lp: pieśń. [przypis edytorski]

6. krasawica (daw.) — piękność, piękna kobieta. [przypis edytorski]

7. gody (daw.) — wesele; święto. [przypis edytorski]

8. doba (daw.) — czas, pora. [przypis edytorski]

9. polica (daw., gw.) — półka. [przypis edytorski]

10. bież (daw.) — biegnij, spiesz. [przypis edytorski]

11. nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]

12. snadnie (daw.) — łatwo. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:

Fundacja Wolne Lektury

KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.

Ten utwór jest w domenie publicznej.

Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.

Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-topola/

Tekst opracowany na podstawie: Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883].

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Aleksandra Kopeć-Gryz, Wojciech Kotwica, Aleksandra Sekuła.

Okładka na podstawie: Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-22.